“શરણાઈવાળો અને શેઠ” – એક નવા માસ્તરની નજરે

એક કાવ્યનું કસદર્શન….. 
મિત્રો, કેટલાંક કાવ્યો એવાં હોય છે કે, જમાનો બદલાઈ જાય પરંતુ એની સાર્થકતા અખંડ રહે! આવું જ એક કાવ્ય છે: “શરણાઈવાળો અને શેઠ” જે આપણા જૂના ને જાણીતા કવિ શ્રી દલપતરામ દ્વારા સર્જાયેલું છે. આ કાવ્ય આપણામાંથી ઘણા ભણી ચૂક્યા હશે. આ કાવ્ય મને આજકાલ બહુ જ સાંભરી આવે છે. એથી, મને એ કાવ્ય ફરીથી ભણવાનું મન થાય છે. પરંતુ એ આજની પરિસ્થિતિમાં ભણવું છે. તો આવો, ભણીએ અને માણીએ આ કાવ્ય…… એક આધુનિક શિક્ષક પાસે! એ શિક્ષકને કાવ્ય ક્યારે લખાયું એનાથી કોઈ મતલબ નથી. એને મતલબ છે કે કાવ્યને આજની પરિસ્થિતિમાં કઈ રીતે માણી શકાય. . 
સહુ પ્રથમ આપણે આ કાવ્ય પર એક નજર નાખી લઈએ… 
“શરણાઈવાળો અને શેઠ”——- કવિ શ્રી દલપતરામ 
એક શરણાઈવાળો સાત વર્ષ સુધી શીખી,
રાગ રાગણી વગાડવામાં વખણાણો છે.
એકને જ જાચું એવી ટેક છેક રાખી એક
શેઠને રિઝાવી મોજ લેવાને મંડાણો છે.
કહે દલપત પછી બોલ્યો તે કંજૂસ શેઠ,
“ગાયક ન લાયક તું ફોગટ ફૂલાણો છે.
પોલું છે તે બોલ્યું તેમાં કરી તેં શી કારીગરી ?
સાંબેલું બજાવે તો હું જાણું કે તું શાણો છે.”

મિત્રો, હવે આ કાવ્યને સવાલજવાબ દ્વારા માણીએ… 
સવાલ [૧] આ કાવ્યમાં તમારી દૃષ્ટિએ શરણાઈવાળો એટલે કોણ? શરણાઈ એટલે શું?
જવાબ [૧] આ કાવ્યમાં અમારી દૃષ્ટિએ શરણાઈવાળો એટલે ગુજરાત રાજ્યના મુખ્યમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદી. અને શરણાઈ એટલે આપણું ગુજરાત રાજ્ય. 
સવાલ [૨] આ કાવ્યમાં તમારી દૃષ્ટિએ શરણાઈ વગાડવી એટલે કઈ કારીગરી? 
જવાબ [૨] આ કાવ્યમાં અમારી દૃષ્ટિએ શરણાઈ વગાડવી એટલે ગુજરાત રાજ્યનો વિકાસ કરવો.
સવાલ [૩] આ કાવ્યમાં ઉલ્લેખ થયો છે એવા કંજૂસ શેઠ આજની પરિસ્થિતિમાં કોને કોને કહી શકાય? 
જવાબ [૩] આ કાવ્યમાં ઉલ્લેખ થયો છે એવા કંજૂસ શેઠ, આજની પરિસ્થિતિમાં વિવિધ રાજકીય પક્ષોના નેતાઓ, જાણીતા અનર્થશાસ્ત્રીઓ, ટીવી પરના ચર્ચાશૂરવીરો વગેરેને કહી શકાય. 
સવાલ [૪] આ કાવ્યમાં ઉલ્લેખ પામેલું સાંબેલું એ શાનું પ્રતિક છે? ઉદાહરણ આપો. 
જવાબ [૪] આ કાવ્યમાં ઉલ્લેખ પામેલું સાંબેલું એ આપણા દેશના એવાં રાજ્યોનું પ્રતિક છે કે જે રાજ્યો કેટલાક જાણકારોના મત મુજ પહેલેથી જ ખાડે ગયેલાં છે. ઉદાહરણ તરીકે: બિહાર, ઉત્તરપ્રદેશ અને છેલ્લા સમાચાર મુજબ મધ્યપ્રદેશ. 
સવાલ [૫] આ કાવ્યનો ભાવાર્થ ટૂંકમાં જણાવો. 
જવાબ [૫] આ કાવ્યનો ભાવાર્થ આ મુજબ છે: કેટલાક જાણકારોનું માનવું છે કે, ગુજરાત પહેલેથી જ વિકસિત હોવાથી એનો વિકાસ એ નવાઈની વાત ન કહેવાય. પરંતુ જે રાજ્યો પહેલેથી જ ખાડે ગયેલાં છે એ રાજ્યોનો વિકાસ જ નવાઈની વાત કહેવાય. 
સવાલ [૬] આ કાવ્ય પરથી તમને શું શીખવા મળે છે એ તમારાં પોતાનાં ઉદાહરણો દ્વારા સમજાવો. 
જવાબ [૬] આ કાવ્ય પરથી અમને શીખવા મળે છે કે કોઈની કારીગરીની કદર કઈ રીતે ન કરી શકાય. જેમ શેઠ શરનાઈવાળાને સાંબેલું ધરે છે એમ જ આપણે પણ કશું ને કશું ધરી શકીએ. [ઉદાહરણ-૧] જેમ કે કોઈ કારીગર સારાં ભજિયાં બનાવતો હોય તો એને લાકડાનું ભૂસું ધરીને કહી શકીએ કે- બેસનમાંથી સ્વાદિષ્ટ ભજિયાં એમાં શી કારીગરી કરી? આ લાકડાના ભૂકામાંથી સ્વાદિષ્ટ ભજિયાં બનાવે તો તું સાચો કારીગર. [ઉદાહરણ-૨] કોઈ ચાઈનીઝ આનગી બનાવનારને માથામાં નાખવાના રબર ધરીને કહી શકીએ કે- તું નુડલ્સમાંથી ટેસ્ટી ચાઈનીઝ બનાવે એમાં તે શી નવાઈ? આ માથામાં નાખવાનાં રબ્બરિયાંમાંથી ટેસ્ટી ચાઈનીઝ બનાવે તો તું ભાયડો. 
સવાલ [૭] જો આ કાવ્ય આજના જાણીતા આડકવિ શ્રી લાલકૃષ્ણ અડવાણી દ્વારા સર્જાયું હોત તો એ કાવ્યની છેલ્લી બે પંક્તિઓ કેવી હોત એ તમારી કલપ્ના દ્વારા રજૂ કરો. 
જવાબ [૬] જો આ કાવ્ય આજના જાણીતા આડકવિ શ્રી લાલકૃષ્ણ અડવાણી દ્વારા સર્જાયું હોત તો એ કાવ્યની છેલ્લી બે પંક્તિઓ અમારી કલપ્ના મુજબ આ પ્રમાણે હોય… 
ગુજરાત છે તે વિકસ્યું તેમાં કરી તેં શી કારીગરી ?
એમપી વિકસાવે તો હું જાણું કે તું શાણો છે.”
તો મિત્રો, બેલ વાગી ગયો છે. આજનો પિરિયડ પૂરો થાય છે… ફરી મળીશું કોઈ નવા કવિ અને કાવ્ય સાથે. ત્યાં સુધી આ કાવ્યને વાગોળો.. 

આ બીસીસીઆઈ સાથે સંકળાયેલાં ભેજાં જો ‘રામાયણ’માં હોત તો શું થાત?…

કાર્યકારી અધ્યક્ષ એ કાંઈ નવી વાત નથી! ‘રામાયણ’માં ભરત પોતે કાર્યકારી અધ્યક્ષ બન્યા હતા અને રામના વતી પોતે વહીવટ સંભાળ્યો હતો. પરંતુ એની પાછળની ભાવના આજના શ્રીનિવાસન કે દાલમિયાની ભાવના કરતા અલગ હતી. 
આ બીસીસીઆઈ સાથે સંકળાયેલાં ભેજાં જો ‘રામાયણ’માં હોત તો શું થાત?… 
-રામસીતાએ વનમાં જવું જ ના પડત! અને જો જવું જ પડ્યું હોત તો અયોધ્યાથી બહુ દૂર જવું ન પડ્યું હોત! અયોધ્યા નગરીની બહાર આવેલા કોઈ ફાર્મહાઉસને, ઠરાવ પસાર કરીને જંગલની વ્યાખ્યામાં લાવી દીધું હોત! રામસીતા અને લક્ષ્મણ માટે ત્યાં એસીની સગવડ વાળી ઝૂંપડી બાંધી દીધી હોત. 
-હનુમાન, સુગ્રીવ, અંગદ વગેરેનો સલામતી દળમાં સમાવેશ થઈ ગયો હોત! બાકીના વાનર, રીંછ વગેરે રિઆલીટી શોમાં પોતપોતાની કરતબો દેખાડતા હોત. 
-રાવણ સાથે સંધી થઈ ગઈ હોત કે: એલઓસી પાર કરીને અયોધ્યાની હદમાં આવવું નહિ. એ સિવાયના દેવ કે દાનવના કોઈ પણ પ્રદેશમાં મન પડે એમ કરવું. અયોધ્યાની વિદેશ નીતિ મુજબ  અયોધ્યાની સરકાર એમાં માથું મારશે નહિ.
— રાવણ સીતાજીનું હરણ કરવાના બદલે સીતાજી જે વિસ્તારની ઝૂંપડીમાં એકલા હોય એ આખા વિસ્તાર પર જ પોતાનો કબજો જમાવી દેત. અને ત્યારે આ નેતાઓ ઠાવકાં ઠાવકાં નિવેદનો કરતા હોત કે- સીતાજીનું હરણ થયું છે એવું ટેકનિકલી કહી ન શકાય! હા, સીતાજીના નિવાસસ્થાનની આસપાસના અલ્પ અને અવાવરું વિસ્તાર પર દબાણ થયું હોવાનું માલુમ પડ્યું છે. પરંતુ, એ તમામ સમસ્યાઓનો ઉકેલ વાટાઘાટો દ્વારા આવી જશે. ચિતાનો કોઈ પ્રશ્ન જ નથી.

**************************

[આ લખાણ ફેસબુક પર વાંચીને જાણીતા લેખક શ્રી જય વસાવડાએ આપેલ પ્રતિભાવ:

Jay Vasavada હાહાહાહાહા મોજ પડી ગઈ. મારું કોઈ સ્વતંત્ર પ્રકાશન હોય તો હું એમાં યશવંતભાઈ અને મુકુલભાઈ પાસે નિયમિત લખાવડાવું

સંભારણું

budreti

મિત્રો,

તાજેતરમાં મળેલા સંભારણાની  તસવીર દ્વારા મારો આનંદ વ્યકત કરું છું. ‘થિએટર મીડિયા સેન્ટર-બુડ્રેટી ટ્રસ્ટ અમદાવાદ’ દ્વારા આયોજિત ‘કૉમેડી નાટ્યલેખન યોજના -૭ ‘ માં  ૩૦ મિનિટ માટેનું મારું નાટક  “ખમણ… કોરાં… વઘારેલાં… ટમટમ…’ પુરસ્કાર માટે પસંદગી પામ્યું  હતું. 

કુલ ૨૭ નાટકોમાંથી ચાર નાટકો પસંદ થયાં હતાં. 

[૧] ‘અવતાર’   લેખક -રવીન્દ્ર પારેખ,  સુરત. 

[૨] ‘નેવર પ્લાનિંગ ફોર ડાર્લિંગ’  લેખક-જય દિક્ષિત,  સુરત.

[૩] ‘યમની અકળામણ’ લેખક- નીતીનકુમાર ઢાઢોદરા, અમદાવાદ.

[૪] “ખમણ… કોરાં… વઘારેલાં… ટમટમ…’ લેખક- યશવંત ઠક્કર 

પસંદગી સમિતિમાં પ્રા. જનક દવે અને નાટ્યલેખક શ્રી નટવર પટેલે સેવા આપી હતી.  

તા. ૨૮-૩-૧૩ ના રોજ  અમદાવાદ ખાતે શ્રી હસુભાઈ યાજ્ઞિક,  શ્રી નટવરભાઈ પટેલ અને શ્રી હસમુખભાઈ બારાડીએ ખૂબ જ ઉમળકાથી ચારેય નાટ્યલેખકોને  આવકાર્યા અને પુરસ્કાર અર્પણ કર્યા. 

નાટક માટે  શ્રી હસમુખભાઈ બારાડી પોતાની ઉમર કે તબિયતની પણ પરવા કર્યા વગર વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ  કરી રહ્યા છે એ પ્રેરણારૂપ છે.  એ નાટ્યકર્મીને સલામી આપવાનું મન થાય છે. 

આવી રીતે પસંદ થયેલાં નાટકો  આ ટ્રસ્ટ દ્વારા ભજવવા માટે રસ ધરાવતા નાટ્યકર્મીઓને પૂરાં પાડવામાં આવે છે. 

તમે લોકોએ  આ પણ વાંચ્યું જ હશે. http://wp.me/phscX-23h

“ખમણ… કોરાં, વઘારેલાં, ટમટમ” -એકાંકી

મિત્રો,

‘થીઅટર્ એન્ડ મીડિયા સેન્ટર’ અમદાવાદ  દ્વારા પુરસ્કાર માટે પસંદ થયેલ  અને આ જ સંસ્થાના ત્રિમાસિક  સામાયિક “નાટક” માં જાન્યુઆરી-માર્ચના અંકમાં  પ્રગટ થયેલ કોમિડિ   એકાંકી  નાટક : “ખમણ… કોરાં, વઘારેલાં, ટમટમ” ના કેટલાક સંવાદો અંશરૂપે રજૂ કરું છું.  આશા રાખું છું કે આપને એ ગમશે. 

******************************

ચીમનલાલ:   જો મારું નામ ચીમન છે. કોઈ મને માનથી ચીમનબાપા કહે તો એમાં ખોટું શું છે? તારું નામ અમી છે. અને વહુ તને  અમીબા કહે છે એમાં વાંક કોનો? તારો કે તારા નામનો?

અમીબા:         વાંક મારા માબાપનો કે જેમણે મારું નામ અમી રાખ્યું.

ચીમનલાલ:   પણ અમીબામાં ખોટું શું છે?

અમીબા:         તમે ભણ્યા છો કે નહીં? અમીબા વિષે કશું જાણો છો ?

ચીમનલાલ: જાણું છું. ભણવામાં ચાર બા આવતાં હતાં. રાઘોબા, વિનોબા, કસ્તુરબા અને અમીબા. એમાંથી અમીબા સાથે મારે લાંબી લેણાદેવી નીકળી. એટલે  એની હારે ચાર ચકરડાં ફર્યો અને સંસારમાં ઠરીઠામ થયો.

અમીબા:         તમે રાખ ભણ્યા? અમીબા નાનું જીવડું હોય. એકકોષી જીવડું.

ચીમનલાલ:   તું મોટું જીવડું છો. બહુકોષી. એમાં ફેર કેટલો?

******************************

પરેશ:            જો પલ્લવી, પેટ માટે તો મહેનત કરું છું. હું અહીં ભૂખ્યો બેઠો હોઉં ને તુ કમ્પ્યુટર સામે બેઠી બેઠી ટકટક કર્યાં કરે એ મને પસંદ નથી.

પલ્લવી:               પરેશ. એ મારા શોખની વાત છે. જેમ તમને ધંધાનું વળગણ છે એમ મને બ્લૉગ લખવાનું વળગણ છે.

પરેશ:            ધંધો છે તો ઘર ચાલે છે. ટકટક કરવાથી પેટ નહીં ભરાય. તારે પરણવાની જરૂર હતી કોઈ પ્રોફેસરને અને પરણી મારા જેવા ખમણવાળાને.

પલ્લવી:       મને ખબર નહોતી કે ખમણ વેચી વેચીને તમારો સ્વભાવ વાસી ખમણ જેવો થઈ ગયો હશે. જ્યારે હોય ત્યારે ખમણ, ધાણા અને મરચાંની જ વાતો. દુનિયામાં બીજું કાંઈ છે કે નહીં? ખળખળ વહેતાં ઝરણાં… મંદ મંદ વાતો પવન…ફૂલોની પાંદડી પર ઝાકળનાં બિંદુઓ. આ બધાં વિષે કશી સમજણ પડે છે?

પરેશ:            મારે પાડવી પણ નથી. મારે ખમણ વેચવાં છે ખમણ. અરે ખમણ બાફ્યાં છે કોઈ દિવસ? ચોંટી પડી છો. ઝાકળનાં બિંદુઓ… ઝાકળનાં બિંદુઓ. અરે! વરાળના બિંદુઓ હારે પાલો પાડ્યો છે કોઈ દિવસ? ઝાકળના બિંદુઓ! આ લેખકડી ક્યાંથી ખમણવાળાના ઘરમાં ભરાઈ ગઈ? .

******************************

પલ્લવી:       જોયું પપ્પા, ન હોય ત્યાંથી ધંધાની વાત લાવી દે છે. ઘેર આવે તો પણ એને બીજુ કશું સૂઝે નહિ. હું ઘણું કહું કે ફેસબુકમાં ખાતું તો ખોલાવો. તો કહે કે બેન્કમાં ઘણાં ખાતાં છે. હવે વધારે ખાતાં ખોલાવવાની જરૂર નથી.

કુંદનબહેન:   બેન્કમાં ખાતાં તો અમારાં પણ છે. પરંતુ, ફેસબુકના ખાતાનો આનંદ તો જેણે માણ્યો હોય એ જ જાણે! તમે પણ ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરતાં શીખો પછી જ સમજ પડશે કે ફેસબુકનો આનંદ કેવો હોય છે?

પરેશ:    તો માડી, તમે પણ આ ઉમરે ફેસબુકનો આનંદ માણો છો?

કુંદનબહેન:           અવશ્ય. ફેસબુક પર મારા મિત્રોની સંખ્યા બે હજાર જેટલી છે.

પરેશ:    માડી. હું જાણી શકું કે ફેસબુક પર તમે તમારું નામ શું લખ્યું છે?

કુંદનબહેન:           નામ રાખ્યું છે કુંદનિકા.

પરેશ:            એટલે જ બે હજાર મિત્રો નોંધાયા! કુંદનબહેન નામ રાખ્યું હોત તો કાળો કાગડોય તમારો મિત્ર ન બનત. વળી, એ કહો કે તમે તમારો હાલનો ફોટો મૂક્યો છે કે પછી તમારા ભવ્ય ભૂતકાળનો?

કુંદનબહેન:           ફોટો મૂકાય જ નહિ. ફોટાનો દુરુપયોગ થાય.

પરેશ:    તમે તમારો હાલનો ફોટો મૂક્યો હોય તો મને નથી લાગતું કે કોઈ દુરુપયોગ કરે.

કુંદનબહેન:           મેં કમળનું ફૂલ મુક્યું છે.

પરેશ:            એટલે જ બે હજાર ભમરા નોંધાયા. હવે બાંધી મુઠ્ઠી લાખની જ રાખજો. ભૂલેચૂકેય તમારો ફોટો મૂકતાં નહિ. મૂકશો ને તો બે હજારમાંથી એકેય ફરકવા નહિ આવે.

કુંદનબહેન:       તમે ભૂલો છો જમાઈરાજ,  તમને મારી સર્જન-પ્રવૃત્તિનો પરિચય નથી લાગતો.

પરેશ:       છે.. મને તમારી સર્જન-પ્રવૃત્તિનો પરિચય છે.[ પલ્લવી તરફ હાથ કરીને]  મેં તમારું આ સર્જન બહુ જ નજીકથી જોયું જાણ્યું છે.  તમારા સર્જનનો આનાથી ઉત્તમ નમૂનો બીજો કયો હોઈ શકે?

***************************

પરેશ:       ખમણના જ નહિ હૃદયના ભાવ પણ લખું છું. લખું છું કે: કોઈપણ માણસ ગમે તે કામધંધો કરતો હોય, એના હૈયામાં પણ જાતજાતની અને ભાતભાતની લાગણી ઉછાળા મારતી હોય છે. એનામાં પોતાની લાગણી શબ્દો દ્વારા વ્યક્ત કરવાની આવડત ન હોય તો એમ ન  માની લેવાય કે એ લાગણી વગરનો છે!

પલ્લવી:         અચ્છા. તો આ બધું મને સંભળાવવા માટે બોલો છો?

પરેશ:       આ સંભળાવવાની વાત નથી. હકીકત છે. પલ્લવી, લોકોને વઘારેલાં અને ટમટમ ખમણ ખવડાવવામાં અમારી જિંદગી કોરાં ખમણ જેવી થઈને રહી જાય છે ને અમે કશું કરી શકતા નથી. તારાં  જેવાંને એમ લાગે કે અમને બીજા કશામાં રસ નથી. રસ તો ઘણોય હોય. પણ, જો બીજી વાતોમાં રસ લેવા જઈએ તો અમે અમારું ધ્યેય ચૂકી જઈએ.

પલ્લવી:         કયું ધ્યેય ચૂકી જવાય?

પરેશ:       ખમણનો સ્વાદ સાચવવાનું ધ્યેય. ગઝલમાં છંદ ન સચવાય તો જેમ ભાવકને મજા ન આવે તેમ ખમણમાં સ્વાદ ન સચવાયો હોયને તો ગ્રાહકને મજા ન આવે! ને સાહિત્યમાં જેમ ખોટી વાહવાહ થાય છે ને એમ આ ધંધામાં કોઈ ખોટી વાહવાહ ન કરે! ધંધામાં એકાગ્રતા ન રાખીએ તો ઘરાકી તૂટી જાય.

***************

અમીબા:               વેવાણનું નામ તો  કુંદનબહેન છે ને?

ચીમનલાલ: કુંદનબહેન ભલે રહ્યું. પણ, ફેસબુક પર નામ જરા ટનાટન હોવું જોઈએ. જેમ કે મારું નામ ચીમનના બદલે ચિરાગ હોવું જોઈએ અને તારું નામ અમીના બદલે એમી હોવું જોઈએ. એમી એકશન! નકલી ચેહરા સામને     આયે… અસલી સુરત છુપી રહે. .

પરેશ:    આપણે તો કશું જ છુપાવ્યું નથી. ચોખ્ખું જ જણાવી દીધું છે કે, હુ ખમણ વેચું છું. અને ગઝલો પણ લખું છું. .

ચીમનલાલ: પણ ખમણનો ઘાણ મૂકીને ગઝલ લખવા ન બેસી જવાયને? ગાગાલગા… ગાગાલગા… ગાગાલગા કરવામાં ધંધાને વાટ લાગી જશે એનું શું?

પરેશ:            પપ્પા, કશું  મેળવવા કાજે કશું ગુમાવવું પણ પડે! ગઝલને પામવા માટે ખમણનો ભોગ આપવો પણ પડે. ગઝલને પામશું  ખમણને છોડશું…. બનીને બાવરા જગતને છોડશું .

ચીમનલાલ:         આખો દિવસ આવું જ કરે છે. ગલ્લામાં પણ રૂપિયા ઓછા ને ગઝલના કાગળીયા ઝાઝા.

અમીબા:               દીકરા, પહેલાં તો તુ ધંધો ગળે લઈને ફરતો’તો. આ તને શું થયું?

ચીમનલાલ:         આપણો આ દીકરો હવે કવિ બની ગયો છે.

પરેશ:            કવિ શ્રી પરેશ ખમણવાલા. શહેરના નામાંકિત કવિ તરીકે આ નામ અજાણ્યું નહિ રહે. આવતાં મહિને મારો પહેલો ગઝલસંગ્રહ પણ બહાર પડશે. સંગ્રહનું નામ હશે “ઝાકળનાં બિંદુઓ”. જે સંગ્રહ હું અર્પણ કરીશ મારી પ્રેરણામૂર્તિ વત્તા મારી ધર્મપત્ની શ્રીમતી પલ્લવી પરેશ ખમણવાલાને.

*******************

પલ્લવી:    કોઈપણ બાબતનું આટલું બધું વળગણ સારું નથી. ઇન્ટરનેટ છે, બ્લૉગ છે, ફેસબૂક છે .. એ બધું અમુક હદ સુધી જરૂરી છે. પરંતુ, એમાં જ રચ્યાંપચ્યાં રહેવાથી તો સામાજિક સંબંધો પર અવળી અસર પડે છે. જો તમે હવે આ બધું નહિ છોડો તો હુ આ ઘરમાં નહિ રહી શકું.

પરેશ:       લો કરો વાત! પહેલાં કહેતી’તી કે- આ બધું નહિ અપનાવો તો  હુ આ ઘરમાં નહિ રહું. હવે કહે છે કે- આ બધુ નહિ છોડો તો હુ આ ઘરમાં નહિ રહું. એટલે તુ નચાવે એમ મારે નાચવાનું?  માંડ માંડ મને જીવનનો મર્મ સમજાયો છે. હવે આ મુકામેથી આગળ વધવું છે. પાછાં ફરવાની કોઈ વાત ન કરશો. હુ વધી રહ્યો છું આગળ ને આગળ…બંધનો રહ્યાં છે પાછળ ને પાછળ.

********************************

ખમણ… કોરાં, વઘારેલાં, ટમટમ

 

મિત્રો,

મારું નાટક ‘આવ મંગળ અમને નડ’ જે  આજે રાત્રે આકાશવાણી અમદાવાદ-વડોદરા પરથી પ્રસારિત થવાનું હતું એ ચૂંટણીલક્ષી કાર્યક્રમોને લીધે આજે પ્રસારિત નહિ થાય.  એ ભવિષ્યમાં પ્રસારિત થશે. એ પ્રસારિત થયા પછી એના વિષે વાત કરીશ. આમ, એ નાટકને ચૂંટણી રૂપે મંગળ નડ્યો છે એમ કહી શકાય! 😀

પરંતુ, વાંધો નહિ. મારે તમને બીજી ખૂશખબર આપવાની છે કે, મારું બીજું એક કોમિડિ નાટક,   ‘થીઅટર્ એન્ડ મીડિયા સેન્ટર’ અમદાવાદ  દ્વારા પુરસ્કાર માટે પસંદ થયું છે.  જેનું શીર્ષક છે:  “ખમણ… કોરાં, વઘારેલાં, ટમટમ”    જેના વિષે ક્યારેક વાત કરીશું.  વાત નાટકની જ નીકળી છે તો મેં લખેલાં કેટલાંક રેડિયોનાટકની યાદી મૂકવાનું મન થાય છે.

ક્રમ પ્રસારણ તારીખ શીર્ષક અવધિ પ્રકાર
૨૫-૧-૯૧ પરમાનંદની ડાયરી ૧૫ મિનિટ હાસ્ય
૩૧-૫-૯૧ બાપનું હ્રદય ૧૫ મિનિટ પારિવારિક
૨૯-૫-૯૨ નવી નવાઈના નવોદિતકાન્ત ૧૫ મિનિટ હાસ્ય
૨૨-૧૧-૯૨ ખરતાં પાનની પીડા ૧૫ મિનિટ સામાજિક
૦૪-૪-૯૩ વાસ્તવિકતાની ધરતી પર ૩૦ મિનિટ સામાજિક
૨૪-૮-૯૩ રોકડિયા ચૂકવે ઋણ ૧૫ મિનિટ હાસ્ય
૩૧-૧૨-૯૩ બેવફાઈની ગઝલ ૧૫ મિનિટ પારિવારિક
૦૭-૮-૯૪ દરિયાની માછલી ૩૦ મિનિટ પારિવારિક
૩૦-૬-૯૫ કલમનો સાથ ૧૫ મિનિટ પારિવારિક
૧૦ ૨૯-૯-૯૫ પથ્થરની વચ્ચે ૧૫ મિનિટ પારિવારિક
૧૧ ૨૮-૫-૯૬ પ્રમાણિકતા ૩૦ મિનિટ સામાજિક
૧૨ ૦૨-૨-૯૭ એક શરત ૩૦ મિનિટ સામાજિક
૧૩ ૧૨-૧૧-૯૭ મારે પણ એક ટેલિફોન હોય ૩૦ મિનિટ હાસ્ય

 

આવજો અને જલસા કરજો. 

જત લખવાનું કે

દાદા મોંઘવારી, ભ્રષ્ટાચાર અને દીદીને હાટ જોડીને મોટે બંગલે રહેવા જતા રહ્યા છે.

 કાકા ગુજરી ગયા છે. સહુના દિલમા જીવતા છે.

દીદીને તો તમે જાણો છો . નરમ-ગરમ રહ્યા કરે છે.

 ભૈયા કજિયે ચડ્યા છે કે, ‘હું મોટો થઇ ગયો છું. મને જવાબદારી આપોને આપો.’

 

બાપુ ગાંઠિયા ખાય છે ને ખુશ રહે છે. સહુને ખુશ રહેવાનું કહે છે.

છોકરો ફેસબુકના રવાડે ચડ્યો  છે.

[ તસવીર માટે આભાર:

http://tripura4u.com/v2/?p=1350

http://www.glamsham.com/movies/scoops/12/jul/18-news-actor-rajesh-khanna-passes-away-071206.asp,

http://monikabakshi.wordpress.com/2012/05/20/mamata-banerjee-hang-your-head-in-shame/

http://www.bharatpress.com/politics-is-rahul-gandhis-family-business-bjp/rahul-gandhi-india-cartoon/

http://s696.photobucket.com/albums/vv322/trueman003/?action=view¤t=MORARIBAPU19.jpg&newest=1

http://www.markstivers.com/wordpress/?p=204 ]

 

ગોદડાંખેંચ

મિત્રો,

આજના વખતમાં લગ્નપ્રસંગ ઉકેલવાનું કામ મોંઘુ પડતું હશે પરંતુ પહેલાંના પ્રમાણમાં સરળ જરૂર થઈ ગયું છે. ઘણાં લોકો કહેતાં હોય છે કે: “પહેલાંના લગ્નપ્રસંગોમાં આવતી હતી એવી મજા હવેના પ્રસંગોમાં આવતી નથી. ત્યારે સગવડો ઓછી હતી, સાધનો ઓછાં હતાં,વાનગીઓ પણ ઓછી હતી. પણ તોય મજા આવતી હતી.”

આવું કહેનારાં અમુક અંશે સાચાં હોય તો પણ જો તેઓ સાચા દિલથી એ વખતની હાડમારીઓ યાદ કરે તો જરૂર કબૂલ કરે કે: ” જેને ત્યાં પ્રસંગ હોય એની એવી તો કસોટી થઈ જતી હતી કે પોતાને તો પ્રસંગનો આનંદ માણવાને બદલે સતત ચિંતામાં રહેવું પડતું હતું.”

તે વખતમાં પૈસા ખર્ચવા છતાં સગવડો પ્રાપ્ત થતી નહોતી. આમતેમથી બધું ભેગું કરવું પડતું હતું. બીજાઓના સાથ અને સહકારની ખૂબ જ જરૂર પડતી હતી. જેને ત્યાં પ્રસંગ હોય એણે વાતવાતમાં જેનેતેને નમવું પડતું હતું. દીકરીના બાપની દશા તો ઘણી વખત કફોડી થઈ જતી હતી. જાનૈયાઓને  સાચવવા એ ગબ્બરસિંગના માણસોને સાચવવા જેવી કપરી આફત હતી!

આજે તો દીકરીના માબાપ સવારે લગ્નસ્થળે જાય અને દીકરીને વળાવ્યા પછી રાત્રે ઘેર આવીને રોજિંદી ટીવી સિરિઅલ આરામથી જોઈ શકે એવો સતયુગ આવ્યો છે! દીકરીને પરણાવનાર માબાપે લગ્નસ્થળે દીકરી સિવાય માત્ર પૈસા જ લઈ જવા પડે છે!

એક જૂનો શિયાળો યાદ આવે છે. મારા એક મિત્રની બહેનના લગ્ન હતા.  એ લગ્નપ્રસંગમાં અમે થાકીને લોથપોથ થઈ ગયા હતા છતાય ખૂબ  મજા આવી હતી.

જાનને આખો દિવસ સાચવી. રાત્રે ફેરા ફરવાનો મુખ્ય કાર્યક્રમ પૂરો થયો. જાનની વિદાય બીજાં દિવસે હતી. સહુ જાનૈયાઓ કાજે અમે પથારીઓ તૈયાર રાખી હતી. પરંતુ કેટલાક જાનૈયાઓ અમારી તૈયારી પર પથારી ફેરવતા હોય તેમ એકએક ગોદડું ઓઢવાને બદલે બબ્બે ઠપકારીને પોઢી ગયા.

જાનૈયાઓના પ્રમાણમાં ગોદડાં ખૂટ્યાં. તાત્કાલિક વાડીનો સ્ટોર ખોલાવીને ગોદડાંનો પૂરવઠો હતો એટલો બહાર કઢાવ્યો તોય માંગ ઓછી થઈ નહિ!

હવે એક જ રસ્તો હતો. જેણેજેણે બબ્બે ગોદડાં ધારણ કર્યાં હોય તેમને વિનતી કરીને એક એક ગોદડું પાછું લઈને એ ગોદડાં ગોદડાંવિહોણાં હોય તેમને વહેંચવાં.

પરંતુ અમારો એ ઉપાય બહુ કારગત ન નીવડ્યો. અમારી વિનંતીભર્યા શબ્દો બબ્બે ગોદડાં વીંધીને એ લોકોના કાન સુધી પહોંચી ન શક્યા. દ્વિગોદડાંધારી લોકો જાણે પોતે ભર નિદ્રામાં હોય તેમ સુષુપ્ત અવસ્થામાં જ પડી રહ્યા.

જબાબદાર વડીલ તરફથી અમને આદેશ થયો કે:જ્યાં જ્યાં બે ગોદડાં હોય ત્યાંથી એક ગોદડું ધીરેથી, કોઈની નિદ્રામાં ખલેલ ન પડે તે રીતે સરકાવી લો. અને જરૂરિયાત હોય તેને પૂરાં પાડો.

અમે એમના આદેશનું પૂરી વફાદારીથી પાલન કર્યું. દબાતે પગલે અમે શયનખંડમાં ફરવા લાગ્યા. જ્યાં જ્યાં બે ગોદડાં હતાં ત્યાત્યાથી એક એક ગોદડું સરકાવવાની કામગીરી શરૂ કરી. આ ઉપાય ખૂબ જ કારગત નીવડ્યો. ચારેક ફેરા મરવાના પરિણામે પરિસ્થિતિ ઘણી હળવી થઈ ગઈ.

હવે વધારે ફેરા મારવા જેવું રહ્યું નહોતું! છતાંય છેલ્લી વખત નસીબ અજમાવવાની લાલચે અમે છેલ્લો ફેરો મારવા નીકળ્યા.

હજી તો અમે એકપણ ગોદડું ખેંચ્યું નહોતું ત્યાતો  એક છોકરાનો અવાજ આવ્યો: “કાકા, ચેતજો. આવ્યા છે.”

વાત એમ બનેલી કે અમારી કડક કામગીરીના સાક્ષી જેવા કાકોભાત્રીજો એમ બે જણા જાગતા હતા. એ લોકો વધારાનું ગોદડું ગુમાવવા માંગતા નહોતા. એટલે, અમારા આગમનની જાણ થતાં જ ભત્રીજાએ એનાં કાકાને જાણ કરી કે:”કાકા, ચેતજો. આવ્યા છે.”

જાણે અમે કોઈ બહારવટિયા હોઇએ એમ અમારાથી ચેતવાની તૈયારી ચાલી રહી હતી.

છોકરાના શબ્દો સાંભળીને અમને એવું તો હસવું આવ્યું કે માંડમાંડ હસવું રાખીને ત્યાંથી ભાગ્યા.

શયનખંડની બહાર નીકળીને મન મૂકીને હસ્યા.

જ્યારેજ્યારે શિયાળો આવે છે અને એની તાકાત બતાવે છે ત્યારેત્યારે મને એ શબ્દો યાદ આવી જાય છે:”કાકા, ચેતજો. આવ્યા છે.”

મિત્રો, સામાજિક પ્રસંગોમાં હિસ્સેદાર બનવું હોય તો ક્યારેક ક્યારેક આવા ગોદડાં ખેંચવાના ધંધા પણ કરવા પડે!

તમે પણ, આવા નહિ તો બીજા પ્રકારના ધંધા કર્યાં જ હશે!

આજનું લંગર :

લંગર પ્રાપ્તિસ્થાન: http://www.cartoonstock.com/directory/h/hogging_the_blanket.asp