સડકથી સંસદનો માર્ગ:અગ્નિપથ અગ્નિપથ અગ્નિપથ

૨ ઓક્ટોબર ૨૦૧૧ ના દિવસે આ બ્લોગ પર મેં એક પોસ્ટ મૂકી હતી.  જેનું શીર્ષકહતું કે,
શું પહેલાં હટાવી શકાય? ભ્રષ્ટાચાર કે સરકાર?

આ રહ્યું પૂરું લખાણ:

October 2, 2011

મિત્રો,

કોઈ માને કે ન માને! વાત લપાતી છુપાતી … હરતી ફરતી.. એક મુકામે આવીને ઊભી રહેશે કે-  પહેલાં સરકાર  હટાવો.  એ વગર ભ્રષ્ટાચાર નહીં હટે!

આ પરંપરા છે આપણા દેશના રાજકારણની!

ગાંધીજીનો ધ્યેય માત્ર શાસનપલટો નહોતો.  તેઓ પણ ભ્રષ્ટાચાર હટાવવા માંગતા હતા. પણ પ્રાથમિકતા આપવી પડી વિદેશી શાસન હટાવવાના મુદ્દાને.

શાસન પલટો થયો.  ભ્રષ્ટાચાર રહ્યો! ગાંધી ટોપી પહેરીને જાડિયો પાડિયો થયો.  ને અફવાની જેમ ફેલાયો.

એક સમય એવો આવ્યો કે ગાંધી ટોપી ને ગાંધીનું નામ મજાકને પાત્ર બની ગયા.

ગુજરાતમાં નવનિર્માણનું આંદોલન થયું ત્યારે ઠેર ઠેર સરકારના મૃત્યુઘંટ  વાગતા હતા  કોંગ્રેસી નેતાઓના નામની ઠેર ઠેર  હાય હાય બોલાતી હતી.  કોંગ્રેસી નેતાઓની નનામીઓ નીકળતી હતી. ગધેડાઓના શરીર પર નેતાઓનાં નામ લખાતાં હતાં. પોલીસો પકડી પકડીને કેટલાને પકડે?

144 ની કલમની નવાઈ ન રહી.   કેટલાક લોકોએ તો એમની જિંદગીમાં પહેલી વખત કર્ફ્યુ જોયો અને માણ્યો!

યુવાન છોકરા છોકરીઓએ લડત લડી રહ્યાં હતાં. એમને ત્યારના વિરોધ પક્ષોની દોરવણી અને ટેકો  હતા.

પાછળથી એવી પણ ખબર આવી કે  – આખી લડત કોઈ કોંગ્રેસના જ  નેતાના મગજની પેદાશ હતી!

બોલો! અશક્ય શું છે?

યુવાનોઅને યુવતીઓની  આંખોમાં સપનાં હતાં.. બેકારી હટવાના મોંઘવારી હટવાના.. ભ્રષ્ટાચારીઓને ખદેડવાના…

એમનું મુખ્ય સૂત્ર હતું અંધકાર મેં એક પ્રકાશ .. જયપ્રકાશ જયપ્રકાશ.

નવનિર્માણ આંદોલનની ત્રણ મુખ્ય માંગણીઓ હતી..

*મુખ્યમંત્રી ચીમનભાઈ પટેલ રાજીનામું આપે.

** ગુજરાત વિધાનસભાનું વિસર્જન થાય.

***ભ્રષ્ટાચાર નાબુદ થાય.

લગભગ સો જેટલા  લોકો ગોળીએ વીંધાયા પછી પહેલી બે માંગણીઓ પૂરી થઈ.

ચૂંટણી  આવી. કોંગ્રેસનો પરાજય થયો.  જનતાપક્ષની  સરકાર આવી.   મુખ્યમંત્રી તરીકે બાબુભાઈ જશભાઈ પટેલ આવ્યા.

જો કે  સરકાર બનાવવા માટે  એમણે કિમલોપ ના સભ્યોનો ટેકો લેવો પડ્યો.  ને  કિમલોપના વડા હતા  શ્રી ચીમનભાઈ પટેલ. એ જ ચીમનભાઈ કે જેને હટાવ્યા  હતા.

સમાચાર તો એવા હતા કે-  ચીમનભાઈ પટેલના ઘરની  પાછલી  દિવાલ કૂદીને બાબુભાઈ ટેકો મેળવવા ગયા હતા.

વખત આવ્યે કૂદકા ય મારવા પડે!

પછી તો ધારાસભ્યોની આવન જાવનની રમત શરૂ થઈ.  સરકાર બને ને ગબડે.

આમાં ભ્રષ્ટાચારને   હટાવવાનો વખત કોની પાસે? ને હટાવવા જાય તો એની સાથે સાથે પોતાને હટી જાવું પડે!

દિલ્હીની  વાત કરીએ તો કટોકટી પછી આવેલી ચૂંટણીમાં ઇંદિરાજી  અને એમનો પક્ષ હાર્યાં.

જાણે કે ન બનવાનું બની ગયું. રામલીલા મેદાનમાં વિજયી સભા ભરાણી.  વિવેક ભુલાયો. છાકટાં ભાષણો થયાં.  ઇંદિરાજીને હરાવનાર રાજનારાયણ  બોલ્યા કે- ભૂલ જાઓ ઇંદિરા કો! ઉસમે કુછ દમ નહીં! ઉસ મેં કુછ કસ નહીં!

ને મોરારજી દેસાઈની નવી સરકારે  અંદરોઅંદરની ખટપટને કારણે  દોઢેક વરસમાં દમ તોડી દીધો!  સરકાર સારી ચાલતી હતી અને ચાલી શકે તેમ હતી. પણ આપણા નેતાઓની સત્તાભૂખ!

છેલ્લે છેલ્લે જે સરકારો બદલાઈ તે તો લોહી રેડ્યા વગર બદલાઈ.

પરંતુ  એમની ય મજબુરી! એમની પાસે જાદુઈ છડી નથી.

[લખ્યા તા. ૦૭-૦૬-૨૦૧૧]

ઉપરનું લખાણ નહોતું મુકાયું. મનમાં હતું કે : આ લખાણ મૂકવાની  નોબત કદાચ નહિ આવે.

પરંતું આવી ગઈ!

આજે  મહાત્મા ગાંધીજીનો જન્મદિવસ છે.  ચેનલ્સ  અને છાપાઓ ભરીને ગાંધીને યાદ કરાશે. આ વખતે સાથે સાથે અન્નાજીને રજૂ કરાશે. કારણ કે અન્નાજીનો પરચો તાજો જ છે.

વળી અન્નાજીએ પોતે આડકતરી રીતે પણ ચૂંટણીઓ પર પ્રભાવ પાડશે તેનો સંકેત આપી દીધો છે.

વળી એ પણ સ્વાભાવિક જ ગણાશે કે: ભ્રષ્ટાચાર હટાવવા માટે સરકાર હટાવવી જરૂરી છે. વહેલી નહિ તો એની મુદ્દત પૂરી થાય ત્યારે. કારણ કે , પ્રજાને વર્તમાન પરિસ્થિતિ અગર ઠીક ન લાગતી હોય તો તે માટે સહુથી પ્રથમ જવાબદારી સરકારની જ ગણાશે.

.. ને જ્યારે સરકાર હટાવવાની વાત આવશે ત્યારે અન્ય વાતો ગૌણ ગણાશે. પછી તો એક જ વાત કે: જો સરકાર નિકમ્મી હૈ વો સરકાર બદલની હૈ!

આપણે  ઈચ્છીએ કે:જે બદલાવું જરૂરી હોય તે ભલે બદલાય. છેવટે તો આ પરીસ્થિતી બદલાવી જોઈએ.

આ એટલે કઈ પરિસ્થિતિ?

એ જ કે જેની સામે મને,તમને અને મોટાભાગની પ્રજાને ફરિયાદ છે.

ડગલે ને પગલે અન્યાય, શોષણ અને આરાજકતા.

આશા રાખીએ. આશા અમર છે. બાપુ હાજરાહજૂર છે!

****************************************************************************************************

હવે જ્યારે અન્નાજીએ આંદોલન છોડીને ચૂંટણીનો માર્ગ અપનાવવાની વાત કરી છે ત્યારે ઘણાં લોકોને આઘાત લાગ્યો છે કે, એમણે  આવું કેમ કર્યું?

પરંતુ,  સમજનારા સમજી શકશે કે, ચૂંટણીનો માર્ગ એમના માટે સાવ અછુતો નહોતો.

હા, આટલો મહત્વનો લાગશે એ કેટલાકને નહોતી ખબર.

હવે શું થઇ શકે?

બસ, રાહ જુઓ  ચૂંટણીની.

મતદાનના દિવસે દાઝ ઉતારો.

કોના પર?

એ કહેવાની વાત છે?

ને એ પણ સમજદાર લોકોને!

વારા પછી વારો અને મે પછી ગારો!

[તસવીર: http://www.allinfodir.com/articles/the-future-of-the-internet-and-its-impact-over-society-and-human-beings.html ]

મિત્રો,

ઈન્ટરનેટના માધ્યમથી અનેક ફાયદાઓ થયા. તેમાનો એક ફાયદો એ પણ થયો કે લોકોના મગજમાં ઉમરકેદની સજા ભોગવતા કેદીઓ જેવાં મંતવ્યોને ઘડીના છઠ્ઠા ભાગમાં મગજની બહાર નીકળવાની આઝાદી મળી. આજે વિવિધ વેબસાઈટ પર વિવિધ પ્રકારનાં મંતવ્યો મુક્તપણે વિહારી શકે છે. કોઈ મર્યાદાથી ઢંકાયેલાં તો કોઈ ઉઘાડાં કે અર્ધ ઉઘાડાં.

આ મંતવ્યોને ખૂબ ખૂબ આઝાદી છે. એમને ભાષાની શાલ ઓઢવી ફરજિયાત નથી. એમની જોડણીની ટોપી ધારણ કરવી ફરજિયાત નથી. એ મંતવ્યો જે લોકોના મગજમાંથી પ્રગટ થાય છે તે લોકો લેખક કે વિદ્વાન હોય તે જરૂરી નથી. માણસમાત્ર મંતવ્યો આપવાને પાત્ર! આ વાત ઈન્ટરનેટનાં માધ્યમ થકી શક્ય બની છે. આ માધ્યમ થકી જ એક સામાન્ય આદમી મોટા મોટા રાજકીય નેતાઓના દિમાગને વાટ લગાડી શકે છે. પોતાની જાત, જાડી ચામડીની હોવા બદલ  ગર્વથી ફાટફાટ થતાં હોય એવા નેતાઓ પણ આમાંથી બાકાત રહેતા નથી.

હજી હમણાંની જ વાત છે કે ,સરકારના એક ધુરંધર નેતા દિગ્વિજયસિંહ Twitter દ્વારા અન્ના હજારે અને તેમની મંડળી  પર  ઘા મારીને આનંદ પામતા હતાં. પોતે વિરોધીઓની દુખતી નસ દબાવી શકે છે એ વાતનો, લુચ્ચું લુચ્ચું હસીને આનંદ પણ વ્યકત કરી શકતાં હતા. પોતે જાડી ચામડીના છે એ વાત પણ ગર્વથી કહેતા હતા. તેઓશ્રી  જે પરાક્રમો કરી શકે છે તેમાં તેમને મદદરૂપ કોણ થયું? ઈન્ટરનેટ.

હવે એ જ ઈન્ટરનેટ થકી એમની તેમ જ અન્ય નેતાઓની દુખતી નસો દબાઈ ગઈ છે ત્યારે મર્યાદાની ડાહી ડાહી વાતો કરે છે.  પોતે પ્રજાને મર્યાદાના ઉત્તમ ઉદાહરણો પૂરાં પાડ્યાં હોય અને એવી વાત કરે તો લોકોને એમની વાત માનવા યોગ્ય લાગે પણ ખરી. વાતાવરણ એવું છે કે, કપિલ સિબ્બલ જેવાં નેતાઓ સો ટકા સાચી વાત કરે તો પણ એમની વાત પર ઘણાને ભરોસો પડે તેમ નથી. લોકોને એવું લાગે છે કે: એમના પગ નીચે રેલો આવ્યો છે એટલે એ નેતાઓએ આ સામુહિક  નૃત્યો શરૂ કર્યાં છે.

નેતાઓ જ નહિ ઈન્ટરનેટના માધ્યમ દ્વારા પોતાનાં મંતવ્યો વ્યકત કરનાર સહુએ, “વારા પછી વારો અને મે પછી ગારો”  એ કાઠીયાવાડી કહેવત યાદ રાખવાં જેવી છે. નેતાઓ ભલે ગમે તે કરે પરંતુ આપણે જરૂર વિવેક રાખી શકીએ છીએ. ઈન્ટરનેટ પર ભલે કોઈ માપદંડ ન હોય પણ આપણે આપણો માપદંડ નક્કી કરી શકીએ છીએ. 

શું પહેલાં હટાવી શકાય? ભ્રષ્ટાચાર કે સરકાર?

મિત્રો,

 કોઈ માને કે ન માને! વાત લપાતી છુપાતી … હરતી ફરતી.. એક મુકામે આવીને ઊભી રહેશે કે-  પહેલાં સરકાર  હટાવો.  એ વગર ભ્રષ્ટાચાર નહીં હટે!

આ પરંપરા છે આપણા દેશના રાજકારણની!

ગાંધીજીનો ધ્યેય માત્ર શાસનપલટો નહોતો.  તેઓ પણ ભ્રષ્ટાચાર હટાવવા માંગતા હતા. પણ પ્રાથમિકતા આપવી પડી વિદેશી શાસન હટાવવાના મુદ્દાને.

શાસન પલટો થયો.  ભ્રષ્ટાચાર રહ્યો! ગાંધી ટોપી પહેરીને જાડિયો પાડિયો થયો.  ને અફવાની જેમ ફેલાયો.

એક સમય એવો આવ્યો કે ગાંધી ટોપી ને ગાંધીનું નામ મજાકને પાત્ર બની ગયા.

ગુજરાતમાં નવનિર્માણનું આંદોલન થયું ત્યારે ઠેર ઠેર સરકારના મૃત્યુઘંટ  વાગતા હતા  કોંગ્રેસી નેતાઓના નામની ઠેર ઠેર  હાય હાય બોલાતી હતી.  કોંગ્રેસી નેતાઓની નનામીઓ નીકળતી હતી. ગધેડાઓના શરીર પર નેતાઓનાં નામ લખાતાં હતાં. પોલીસો પકડી પકડીને કેટલાને પકડે?

144 ની કલમની નવાઈ ન રહી.   કેટલાક લોકોએ તો એમની જિંદગીમાં પહેલી વખત કર્ફ્યુ જોયો અને માણ્યો!

 યુવાન છોકરા છોકરીઓએ લડત લડી રહ્યાં હતાં. એમને ત્યારના વિરોધ પક્ષોની દોરવણી અને ટેકો  હતા.

પાછળથી એવી પણ ખબર આવી કે  – આખી લડત કોઈ કોંગ્રેસના જ  નેતાના મગજની પેદાશ હતી!

બોલો! અશક્ય શું છે?

યુવાનોઅને યુવતીઓની  આંખોમાં સપનાં હતાં.. બેકારી હટવાના મોંઘવારી હટવાના.. ભ્રષ્ટાચારીઓને ખદેડવાના…

એમનું મુખ્ય સૂત્ર હતું અંધકાર મેં એક પ્રકાશ .. જયપ્રકાશ જયપ્રકાશ.

નવનિર્માણ આ6દોલનની ત્રણ મુખ્ય માંગણીઓ હતી..

*મુખ્યમંત્રી ચીમનભાઈ પટેલ રાજીનામું આપે.

** ગુજરાત વિધાનસભાનું વિસર્જન થાય.

***ભ્રષ્ટાચાર નાબુદ થાય.

લગભગ સો જેટલા  લોકો ગોળીએ વીંધાયા પછી પહેલી બે માંગણીઓ પૂરી થઈ.

ચૂંટણી  આવી. કોંગ્રેસનો પરાજય થયો.  જનતાપક્ષની  સરકાર આવી.   મુખ્યમંત્રી તરીકે બાબુભાઈ જશભાઈ પટેલ આવ્યા.

 જો કે  સરકાર બનાવવા માટે  એમણે કિમલોપ ના સભ્યોનો ટેકો લેવો પડ્યો.  ને  કિમલોપના વડા હતા  શ્રી ચીમનભાઈ પટેલ. એ જ ચીમનભાઈ કે જેને હટાવ્યા  હતા.

સમાચાર તો એવા હતા કે-  ચીમનભાઈ પટેલના ઘરની  પાછલી  દિવાલ કૂદીને બાબુભાઈ ટેકો મેળવવા ગયા હતા.

વખત આવ્યે કૂદકા ય મારવા પડે!

પછી તો ધારાસભ્યોની આવન જાવનની રમત શરૂ થઈ.  સરકાર બને ને ગબડે.

આમાં ભ્રષ્ટાચારને   હટાવવાનો વખત કોની પાસે? ને હટાવવા જાય તો એની સાથે સાથે પોતાને હટી જાવું પડે!

દિલ્હીની  વાત કરીએ તો કટોકટી પછી આવેલી ચૂંટણીમાં ઇંદિરાજી  અને એમનો પક્ષ હાર્યાં.

જાણે કે ન બનવાનું બની ગયું. રામલીલા મેદાનમાં વિજયી સભા ભરાણી.  વિવેક ભુલાયો. છાકટાં ભાષણો થયાં.  ઇંદિરાજીને હરાવનાર રાજનારાયણ  બોલ્યા કે- ભૂલ જાઓ ઇંદિરા કો! ઉસમે કુછ દમ નહીં! ઉસ મેં કુછ કસ નહીં!

ને મોરારજી દેસાઈની નવી સરકારે  અંદરોઅંદરની ખટપટને કારણે  દોઢેક વરસમાં દમ તોડી દીધો!  સરકાર સારી ચાલતી હતી અને ચાલી શકે તેમ હતી. પણ આપણા નેતાઓની સત્તાભૂખ!

છેલ્લે છેલ્લે જે સરકારો બદલાઈ તે તો લોહી રેડ્યા વગર બદલાઈ.

પરંતુ  એમની ય મજબુરી! એમની પાસે જાદુઈ છડી નથી.

[લખ્યા તા. ૦૭-૦૬-૨૦૧૧]

************************************************************************************************

ઉપરનું લખાણ નહોતું મુકાયું. મનમાં હતું કે : આ લખાણ મૂકવાની  નોબત કદાચ નહિ આવે.

પરંતું આવી ગઈ!

આજે  મહાત્મા ગાંધીજીનો જન્મદિવસ છે.  ચેનલ્સ  અને છાપાઓ ભરીને ગાંધીને યાદ કરાશે. આ વખતે સાથે સાથે અન્નાજીને રજૂ કરાશે. કારણ કે અન્નાજીનો પરચો તાજો જ છે.

વળી અન્નાજીએ પોતે આડકતરી રીતે પણ ચૂંટણીઓ પર પ્રભાવ પાડશે તેનો સંકેત આપી દીધો છે.

વળી એ પણ સ્વાભાવિક જ ગણાશે કે: ભ્રષ્ટાચાર હટાવવા માટે સરકાર હટાવવી જરૂરી છે. વહેલી નહિ તો એની મુદ્દત પૂરી થાય ત્યારે. કારણ કે , પ્રજાને વર્તમાન પરિસ્થિતિ અગર ઠીક ન લાગતી હોય તો તે માટે સહુથી પ્રથમ જવાબદારી સરકારની જ ગણાશે.

.. ને જ્યારે સરકાર હટાવવાની વાત આવશે ત્યારે અન્ય વાતો ગૌણ ગણાશે. પછી તો એક જ વાત કે: જો સરકાર નિકમ્મી હૈ વો સરકાર બદલની હૈ!

આપણે  ઈચ્છીએ કે:જે બદલાવું જરૂરી હોય તે ભલે બદલાય. છેવટે તો આ પરીસ્થિતી બદલાવી જોઈએ.

આ એટલે કઈ પરિસ્થિતિ?

એ જ કે જેની સામે મને,તમને અને મોટાભાગની પ્રજાને ફરિયાદ છે.

ડગલે ને પગલે અન્યાય, શોષણ અને આરાજકતા.

આશા રાખીએ. આશા અમર છે. બાપુ હાજરાહજૂર છે!

Gandhiji

Poster by Pietyz DSILVA

Famous Annaji.http://www.allvoices.com/contributed-news/10098788/image/86206990-famous-annaji

કટોકટીના ચમકારા (via અસર)

મિત્રો, 26 જુનનો દિવસ કટોકટીની યાદ સાથે નજીક આવી  પહોંચ્યો! ગઈ સાલ એક  લેખ અહીં પ્રગટ કરેલો. આજે ફરીથી એના પર  નજર નાંખીએ છીએ.

જે લોકો 1975માં સમજણની ઉંમરે પહોંચી ચૂક્યાં હતાં હતાં એમના માટે ‘કટોકટી’ એટલે તે સમયના ભારતના વડાપ્રધાન શ્રીમતી ઈંદિરા ગાંધીએ નાખેલી ‘કટોકટી’.  આજે 26મી જુને ઘણા વિદ્વાનો એના પર ફરીથી પ્રકાશ પાડશે. મારા જેવા અવિદ્વાનનું એ કામ નથી. છતાંય થોડાઘણા ચમકારા રજૂ કરવાની તક ઝડપી લઉં  છું. ‘કટોકટી’ નથીને એટલે! ‘કટોકટી’ના સમયે હું અમરેલીમાં હતો. અમરેલી ગુજરાતમાં છે. અને ગુજરાત એ વખતે પણ અનોખું જ હતું! દેશભરમાં  મોટાભાગે કોંગ્રેસ અને એથીય વિશેષ  શ્રીમતી ઈંદિ … Read More

… હવે આજની વાત..

સ્વતંત્રતાનું મહત્વ તો સહુને મન હશે જ! છતાંય ઘણાં લોકોને એમ પણ લાગતું હશે કે:  ભલે ગમેતેવી હતી પણ કટોકટી  સારી  હતી. એના લીધે કાયદાનું પાલન થતું હતું. ભય વગર પ્રીત નહીં! કટોકટી વધારે વખત રહી હોત તો દેશ ઘણો જ આગળ હોત! … આવી વાત કરતી વખતે એમને કટોકટીના માત્ર ફાયદા જ  યાદ હશે! આવી વાત કરનારને દોષ પણ ન આપી શકાય. પણ એનો અર્થ એ નથી કે :કટોકટીનો ઉપાય યોગ્ય હતો. એ ઉપાય યોગ્ય લાગતો હોય તો એનું કારણ કટોકટીના મૂળમાં નથી  પણ આપણી પ્રજાના અશિસ્તમાં છે! કાયદાનું પાલન કરાવનાર દંડાધારી ન હોય તો સ્વેચ્છાથી આપણને કાયદાનું કે શિસ્તનું પાલન કરવું ગમતું નથી. હા, આ પ્રજા કટોકટીને જ લાયક છે એમ માનનાર જ આવી વાત કરી શકે!

કટોકટીમાં વેપારી બીકના માર્યા વાજબી ભાવ લેતા હતા. ગલીના ગુંડામાં મિસાના કાયદા હેઠળ જેલમાં જવાની બીક હતી. સરકારી ઑફિસો સમયસર શરૂ થઈ જતી હતી. જુગારના અડા બંધ હતા.  વર્ષોથી પેધી ગયેલું વરલી મટકું  ફફડી ગયું હતું….. આવા ફાયદાઓની વાત સાંભળીને વડીલોને તો ઠીક પણ આજના જના યુવાનોને પણ એમ થાય કે :બરાબર છે. આવું જ હોવું જોઈએ.દેશમાં બારે મહિના કટોકટી જ હોવી જ જોઈએ. તો એવા યુવાનોને અમે કેટલાક સવાલો પૂછી ને વાત આગળ વધારીશું. અને  કટોકટીની તરફેણ કેમ ન કરી શકાય એ વાત રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કરીશું.

ફરી મળીશું.

સ્વાદિષ્ટ સેવખમણી

[બ્લોગજનો, આજે અમે આપની સમક્ષ લાવ્યા છીએ સ્વાદિષ્ટ સેવખમણી. સેવ સમાન વિવિધ તસવીરોની  સાથે  ખમણી જેવી કાવ્યપંક્તિઓનું મિશ્રણ કરીને આ સેવખમણી તૈયાર કરી છે. કાવ્યપંક્તિઓ   શ્રી રમેશ પારેખના  કાવ્યસંગ્રહ “છ અક્ષરનું નામ”માંથી લીધેલી છે. ]

ઊભો છું સ્થિર તોય હું લાગું છું પ્રવાસમાં

મારાથી ગુપ્ત થાય કશું આસપાસમાં .

*******************************

આ ધોતી ઝભ્ભા જાકિટમાં શકમંદ શખ્શ છે

હલંચલન છે ભેદી , એનાં ભેદી નાક નક્શ છે.

**************************************

ચીતરી બેઠા છીએ જેના વડે

એ જ આંગળીઓથી પહાડો ભૂંસીએ

પણ પડી હો કાચના ચહેરા ઉપર

કઈ રીતે તેવી તિરાડો ભૂંસીએ.

*********************************

હા, ફલક કોરું ભરી શકતો નથી

એકાંતને હું ચીતરી શકતો નથી

પાંપણો મીંચી દીધાથી શું વળે

એમ કૈં સૂરજ ખરી શકતો નથી.

******************************

બધાને આવતો સરખો વિચાર હોઈ શકું

અગર વિચારના વર્તુળની બહાર હોઈ શકું

હું કોઈ નક્કી નથી કે મને વિચારી શકો

જીવું અને જિંદગીમાંથી ફરાર હોઈ શકું

************************************

કદી આવે ઠોકર મદદગાર થઈને

નડે તો ચરણ પણ નડે એ ય સાચું

હું પથ્થર વિષે કોતરાયેલું પંખી ને

પાંખો સતત ફડફડે એ ય સાચું

*****************************

હું જ્યાં વસું છું એ એવી સૂની હવેલી છે ,

ભીંતોની જેમ હવા સ્તબ્ધ થઈ ઊભેલી છે.

મને ખબર નથી શું લખાશે બચેલા હિસ્સામાં ,

મેં કોરા કાગળે મારી સહી કરેલી છે.

***************************************

કટોકટીના ચમકારા

જે લોકો 1975માં સમજણની ઉંમરે પહોંચી ચૂક્યાં હતાં હતાં એમના માટે ‘કટોકટી’ એટલે તે સમયના ભારતના વડાપ્રધાન શ્રીમતી ઈંદિરા ગાંધીએ નાખેલી ‘કટોકટી’.  આજે 26મી જુને ઘણા વિદ્વાનો એના પર ફરીથી પ્રકાશ પાડશે. મારા જેવા અવિદ્વાનનું એ કામ નથી. છતાંય થોડાઘણા ચમકારા રજૂ કરવાની તક ઝડપી લઉં  છું. ‘કટોકટી’ નથીને એટલે!

‘કટોકટી’ના સમયે હું અમરેલીમાં હતો. અમરેલી ગુજરાતમાં છે. અને ગુજરાત એ વખતે પણ અનોખું જ હતું! દેશભરમાં  મોટાભાગે કોંગ્રેસ અને એથીય વિશેષ  શ્રીમતી ઈંદિરા ગાંધીની બોલબાલા જ્યારે ગુજરાતમાં જનતા મોરચાની સરકાર! શ્રી બાબુભાઈ જશભાઈ પટેલ ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી હતા. એથી કરીને ‘કટોકટી’નો તાપ અન્ય રાજ્યો કરતાં ગુજરાતમાં ઓછો લાગતો હતો. પણ લાગતો હતો ખરો! આ રહ્યા અમે અનુભવેલા ‘ કટોકટીના ચમકારા’.

* જે લારી પર અમે મિત્રો રોજ ગોલ્ડન ચા પીતા હતા એ લારીવાળાએ આપેલી ચામાં અમને મજા ન આવી. અમે કહ્યું :’યાર, આ કેવી ચા બનાવી છે?’

‘પચીસ પૈસામાં તો એવીજ આવેને?’ ચા વાળાએ કહ્યું.

‘અરે પચાસ પૈસા લેજે.પણ  ચા સારી બનાવ.’ એક મિત્રે કહ્યું.

‘ધીરે બોલો. અને ચા તો આવી જ મળશે ને પચીસ પૈસામાં જ મળશે.  સરકારે જનતા ચાના ભાવ બાંધેલા છે. વધારે ભાવ લઈને મારે મિસામાં નથી જવું.’ ચા વાળાએ પોતાની મજબૂરી બતાવી.

* એ બખતે અમરેલીમાં D.S.P. તરીકે કુમારસાહેબની બોલબાલા! ધારે તે કરી શકે. રોજ રોજ એમના પરાક્રમોની સાચીખોટી વાતો સાંભળવા મળે.

–  એ વખતે યુવાનોમાં બચ્ચનિયા   લાંબા વાળની ફેશન. પણ  કુમારસાહેબને એ પસંદ નહીં. કહેવાતું હતું કે તેઓ પોતાની જીપમાં એક “કેશ કલાકાર”ને  સાથે જ રાખતા! જે કોઈ લાંબાવાળ વાળો નજરે ચડ્યો નથી કે એને મૂંડ્યો નથી! ઘણા યુવાનોએ કકળતી આંતરડીએ પોતાના વાળ સ્વેચ્છાએ કપાવી નાખ્યા હતા. તો કેટલાક પોતાના લાંબાવાળ  સાથે બહાર નીકળતા તો  લપાતા છુપાતા અને કુમારસાહેબની નજરે ન ચડી જવાય એવી તકેદારી સાથે નીકળતા હતા.

– કુમાર સાહેબની નજરે રાત્રે બાર પછી કોઈ નજરે ચડ્યો કે આવી બને! ખુલાસા કરવા પડે! ફિલ્મ જોવા ગયા હોય એણે ટિકિટનું અડધિયું બતાવવું પડે!! ફેંકી દીધું હોય તો ફિલ્મની વાર્તા કહેવી પડે!!!

–  ચાર  જણા  ઊભા હોય ને પાંચમો આવે તો  તરત 144ની કલમનો ભંગ થયાની બીક લાગે.  ઘરાકી ન હોય ત્યારે પણ  દુકાનદારોને  દુકાનની બહાર   ભેગા થઈને ગપ્પા  મારવાની મનાઈ!

– કોઈપણ ચીજના ભાવ કરતાં એક પૈસો  પણ વધારે લેનાર  દુકાનદારને એક જ વાક્ય કહેવાનું  કે ‘કુમાર સાહેબ આટલાંમાં જ છે.’

– સરઘસ કાઢવાનો તો કોઈને  વિચાર સરખો ન આવે. પણ  હા, કુમાર સાહેબ   અવરનવાર  એકાદ ‘દાદા’ને  પકડીને એનાં ગળામાં ‘હું ગામનો દાદો છું’ એવું લખાણ લખેલું પાટિયું લટકાવતા અને ગામમાં ફેરવતા.

-જન્માષ્ટમીનો તહેવાર તો  તીનપત્તીનો તહેવાર! પણ કુમારસાહેબની ધાકે જુગાર પર મનેકમને કાપ મુકાયેલો! રાત્રે બાર વાગે  ભાવિક ભક્તોએ જેટલા ભાવથી કાનુડાનાં દર્શન કર્યાં એથી પણ વિશેષ ભાવથી કુમારસાહેબના દર્શન કર્યાં. કાનુડો મંદિરમાં હતો.અને કુમારસાહેબ મંદિરની બહાર વ્યવ્સ્થા જાળવવા માટે  હતા.

-એક દિવસ કુમારસાહેબ સૌની દેખતા અમરેલીથી બહાર જવા નીકળ્યા. જુગારપ્રેમીઓને ફાવતું  મળી ગયું. બેઠક જમાવી.પણ કુમારસાહેબ રાત્રે બે વાગ્યે ત્રાટક્યા!  બીજે દિવસે પોલિસસ્ટેશને વીસબાવીસ જુગારપ્રેમીઓને જોવા માટે દસ હજાર જેટલાં લોકોનું ટોળું હતું! અને  ટોળાનો એક નારો હતો કે “કુમારસાહેબ ઝીંદાબાદ!”

* હવે ચા કરતાં કીટલી કેટલી ગરમ રહેતી એ બાબતનો  એક ચમકારો! રાતના  બાર પછીનો સમય હતો. બે પોલિસવાળાએ એક ગરીબ માણસને રોક્યો અને પૂછપરછ કરી.

પેલા માણસે જવાબ આપ્યો કે: ‘કામ પરથી આવું છું. ‘

‘અત્યારે શાનું કામ? દારૂ પીધો  છે? લથડિયાં કેમ ખાય છે?’

‘થાકેલો છું એટલે. દારૂ નથી પીધો. ‘

‘ચાલ સો રૂપિયા આપી દે.નહીં તો કેસ કરવો પડશે.’

પેલા માણસે હાથ જોડ્યા. કાલવાલા કર્યાં કે :’એટલા બધા પૈસા નથી. ગરીબ માણસ છું.’

પોલિસે એનાં ગજવાં તપાસ્યાં. વીસ રૂપિયા નીકળ્યા. જે લઈ લીધા અને જવા દીધો.

* કટોકટીનો વિરોધ કરવા માટે   ધારાસભ્ય શ્રી નરસિંહદાસ ગોંધીયાની આગેવાની હેઠળ રેલી નીકળેલી જેમાં  ફક્ત પાંચસાત યુવાનો જોડાયા હતા. નારો હતો: ‘કટોકટી દૂર કરો… દૂર કરો.’ કરો.. જોનારાને લાગતું  હતું  કે  હવે આ લોકોનો વારો પડી જશે!

*કોલેજમાં અર્થશાસ્ત્ર વિષયમાં ઈંદિરા ગાંધીએ જાહેર કરેલો વીસ મુદ્દાનો કાર્યક્રમ તાત્કાલિક  ઘુસ મારી ગયો હતો અને સાથે સાથે સંજય ગાંધીના બીજા બેચાર મુદ્દાનો કાર્યક્રમ  પણ . પણ અમરેલીની કોમર્સ કોલેજના પ્રાધ્યાપક શ્રી પુરોહિત સાહેબ બેધડક થઈને તમામે તમામ મુદ્દાઓના છોતરાં કાઢતાં હતા. સાહસ કરનારા પણ હતા.

* ગુંડાગીરી, ભ્રષ્ટાચાર, મોંઘવારી ,લાગવગશાહી, અવ્યવ્સ્થા  દૂર થાય તો કોને ન ગમે?  પણ એની જ સામે  આવાં જ દુષણો ધરાવતો બીજો વર્ગ  ઊભો થાય એ કોને ગમે?  સુક્કાં પાછળ ઢગલેઢગલું  લીલું બળવાની વાત કોને ગમે? છાપાં પણ કશું સાચું ન કહી શકે એ કોને ગમે? અને  પોતાની જીભને  સતત કાબુમાં રાખવાનું કોને ગમે?

એટલે જ છેવટે  કટોકટીને જાકારો મળ્યો.  જો કે  કટોકટીમાં જેલમાં ગયેલા કેટલાક  નાનામોટા  નેતાઓને પછીથી મહેલમાં રહેવાનાં નસીબ પણ પ્રાપ્ત થયાં. સમય સમયની વાત છે!!!

હિંદુસ્તાન બોલ રહા હૈ….યશવંત ઠક્કર

કોઈ બોલ્યું આમ ને કોઈ બોલ્યું તેમ.

કોઈના બોલવાનો વિરોધ  કોઈએ કર્યો આમ ને કોઈએ કર્યો તેમ.

કોઈના વિરોધનો વિરોધ કોઈએ કર્યો આમ ને કોઈએ કર્યો તેમ.

કોઈના વિરોધના વિરોધનો બચાવ કોઈએ કર્યો આમ ને કોઈએ કર્યો તેમ.

કોઈના બચાવનો ખુલાસો  કોઈએ કર્યો આમ ને કોઈએ કર્યો તેમ.

કોઈના ખુલાસાનો  વિશેષ ખુલાસો કોઈએ કર્યો આમ ને કોઈએ કર્યો તેમ.

કોઈના વિશેષ ખુલાસાનો પ્રતિભાવ કોઈએ આપ્યો આમ ને કોઈએ આપ્યો તેમ.

કોઈના પ્રતિભાવને ટેકો  કોઈએ આપ્યો  આમ ને  કોઈએ આપ્યો તેમ.

કોઈના ટેકાનો આભાર કોઈએ માન્યો આમ ને કોઈએ માન્યો તેમ.

કોઈએ માનેલા આભાર બાબત આક્રોશ કોઈએ ઠાલવ્યો આમ ને કોઈએ ઠાલવ્યો  તેમ.

કોઈના આક્રોશને  દંભ કોઈએ કહ્યો આમ ને કોઈએ કહ્યો તેમ.

કોઈના દંભના પરદા  કોઈએ ફાડ્યા  આમ ને કોઈએ ફાડ્યા  તેમ.

કોઈના પરદા ફાટવાના બનાવને કોઈએ ચગાવ્યો આમ ને કોઈએ ચગાવ્યો ઓ તેમ.

કોઈએ ચગાવેલા બનાવને નીચે ઉતારવા માટેનો ઉકેલ કોઈએ દર્શાવ્યો આમ ને કોઈએ દર્શાવ્યો તેમ.

કોઈએ દર્શાવેલા ઉકેલને ગતકડું કોઈએ કહ્યું આમ ને કોઈએ કહ્યું તેમ.

કોઈએ કહેલાં  ગતકડાંનો વરઘોડો કોઈએ કાઢ્યો આમ ને કોઈએ કાઢ્યો તેમ.

કોઈએ કાઢેલા વરઘોડામાં ગીત કોઈએ  ગાયાં આમ ને કોઈએ ગાયાં તેમ.

કોઈએ ગાયેલાં ગીતોની સાથે કોઈ નાચ્યું આમ ને કોઈ નાચ્યું તેમ.

કોઈના નાચને આચારસંહિતાનો ભંગ કોઈએ ગણાવ્યો આમ ને કોઈએ ગણાવ્યો તેમ.

આચારસંહિતાના ભંગની ફરિયાદ કોઈએ કરી આમ ને કોઈએ કરી તેમ.

ફરિયાદનો ચુકાદો તો આવતા આવશે પણ એ પહેલાં ….

ત્રાસેલા આમઆદમીએ બૂમ પાડી કે ………..

એ………..બકવાસ બંધ કર……….!!!!!!!!!!!!