સંભારણું

budreti

મિત્રો,

તાજેતરમાં મળેલા સંભારણાની  તસવીર દ્વારા મારો આનંદ વ્યકત કરું છું. ‘થિએટર મીડિયા સેન્ટર-બુડ્રેટી ટ્રસ્ટ અમદાવાદ’ દ્વારા આયોજિત ‘કૉમેડી નાટ્યલેખન યોજના -૭ ‘ માં  ૩૦ મિનિટ માટેનું મારું નાટક  “ખમણ… કોરાં… વઘારેલાં… ટમટમ…’ પુરસ્કાર માટે પસંદગી પામ્યું  હતું. 

કુલ ૨૭ નાટકોમાંથી ચાર નાટકો પસંદ થયાં હતાં. 

[૧] ‘અવતાર’   લેખક -રવીન્દ્ર પારેખ,  સુરત. 

[૨] ‘નેવર પ્લાનિંગ ફોર ડાર્લિંગ’  લેખક-જય દિક્ષિત,  સુરત.

[૩] ‘યમની અકળામણ’ લેખક- નીતીનકુમાર ઢાઢોદરા, અમદાવાદ.

[૪] “ખમણ… કોરાં… વઘારેલાં… ટમટમ…’ લેખક- યશવંત ઠક્કર 

પસંદગી સમિતિમાં પ્રા. જનક દવે અને નાટ્યલેખક શ્રી નટવર પટેલે સેવા આપી હતી.  

તા. ૨૮-૩-૧૩ ના રોજ  અમદાવાદ ખાતે શ્રી હસુભાઈ યાજ્ઞિક,  શ્રી નટવરભાઈ પટેલ અને શ્રી હસમુખભાઈ બારાડીએ ખૂબ જ ઉમળકાથી ચારેય નાટ્યલેખકોને  આવકાર્યા અને પુરસ્કાર અર્પણ કર્યા. 

નાટક માટે  શ્રી હસમુખભાઈ બારાડી પોતાની ઉમર કે તબિયતની પણ પરવા કર્યા વગર વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ  કરી રહ્યા છે એ પ્રેરણારૂપ છે.  એ નાટ્યકર્મીને સલામી આપવાનું મન થાય છે. 

આવી રીતે પસંદ થયેલાં નાટકો  આ ટ્રસ્ટ દ્વારા ભજવવા માટે રસ ધરાવતા નાટ્યકર્મીઓને પૂરાં પાડવામાં આવે છે. 

તમે લોકોએ  આ પણ વાંચ્યું જ હશે. http://wp.me/phscX-23h

“ખમણ… કોરાં, વઘારેલાં, ટમટમ” -એકાંકી

મિત્રો,

‘થીઅટર્ એન્ડ મીડિયા સેન્ટર’ અમદાવાદ  દ્વારા પુરસ્કાર માટે પસંદ થયેલ  અને આ જ સંસ્થાના ત્રિમાસિક  સામાયિક “નાટક” માં જાન્યુઆરી-માર્ચના અંકમાં  પ્રગટ થયેલ કોમિડિ   એકાંકી  નાટક : “ખમણ… કોરાં, વઘારેલાં, ટમટમ” ના કેટલાક સંવાદો અંશરૂપે રજૂ કરું છું.  આશા રાખું છું કે આપને એ ગમશે. 

******************************

ચીમનલાલ:   જો મારું નામ ચીમન છે. કોઈ મને માનથી ચીમનબાપા કહે તો એમાં ખોટું શું છે? તારું નામ અમી છે. અને વહુ તને  અમીબા કહે છે એમાં વાંક કોનો? તારો કે તારા નામનો?

અમીબા:         વાંક મારા માબાપનો કે જેમણે મારું નામ અમી રાખ્યું.

ચીમનલાલ:   પણ અમીબામાં ખોટું શું છે?

અમીબા:         તમે ભણ્યા છો કે નહીં? અમીબા વિષે કશું જાણો છો ?

ચીમનલાલ: જાણું છું. ભણવામાં ચાર બા આવતાં હતાં. રાઘોબા, વિનોબા, કસ્તુરબા અને અમીબા. એમાંથી અમીબા સાથે મારે લાંબી લેણાદેવી નીકળી. એટલે  એની હારે ચાર ચકરડાં ફર્યો અને સંસારમાં ઠરીઠામ થયો.

અમીબા:         તમે રાખ ભણ્યા? અમીબા નાનું જીવડું હોય. એકકોષી જીવડું.

ચીમનલાલ:   તું મોટું જીવડું છો. બહુકોષી. એમાં ફેર કેટલો?

******************************

પરેશ:            જો પલ્લવી, પેટ માટે તો મહેનત કરું છું. હું અહીં ભૂખ્યો બેઠો હોઉં ને તુ કમ્પ્યુટર સામે બેઠી બેઠી ટકટક કર્યાં કરે એ મને પસંદ નથી.

પલ્લવી:               પરેશ. એ મારા શોખની વાત છે. જેમ તમને ધંધાનું વળગણ છે એમ મને બ્લૉગ લખવાનું વળગણ છે.

પરેશ:            ધંધો છે તો ઘર ચાલે છે. ટકટક કરવાથી પેટ નહીં ભરાય. તારે પરણવાની જરૂર હતી કોઈ પ્રોફેસરને અને પરણી મારા જેવા ખમણવાળાને.

પલ્લવી:       મને ખબર નહોતી કે ખમણ વેચી વેચીને તમારો સ્વભાવ વાસી ખમણ જેવો થઈ ગયો હશે. જ્યારે હોય ત્યારે ખમણ, ધાણા અને મરચાંની જ વાતો. દુનિયામાં બીજું કાંઈ છે કે નહીં? ખળખળ વહેતાં ઝરણાં… મંદ મંદ વાતો પવન…ફૂલોની પાંદડી પર ઝાકળનાં બિંદુઓ. આ બધાં વિષે કશી સમજણ પડે છે?

પરેશ:            મારે પાડવી પણ નથી. મારે ખમણ વેચવાં છે ખમણ. અરે ખમણ બાફ્યાં છે કોઈ દિવસ? ચોંટી પડી છો. ઝાકળનાં બિંદુઓ… ઝાકળનાં બિંદુઓ. અરે! વરાળના બિંદુઓ હારે પાલો પાડ્યો છે કોઈ દિવસ? ઝાકળના બિંદુઓ! આ લેખકડી ક્યાંથી ખમણવાળાના ઘરમાં ભરાઈ ગઈ? .

******************************

પલ્લવી:       જોયું પપ્પા, ન હોય ત્યાંથી ધંધાની વાત લાવી દે છે. ઘેર આવે તો પણ એને બીજુ કશું સૂઝે નહિ. હું ઘણું કહું કે ફેસબુકમાં ખાતું તો ખોલાવો. તો કહે કે બેન્કમાં ઘણાં ખાતાં છે. હવે વધારે ખાતાં ખોલાવવાની જરૂર નથી.

કુંદનબહેન:   બેન્કમાં ખાતાં તો અમારાં પણ છે. પરંતુ, ફેસબુકના ખાતાનો આનંદ તો જેણે માણ્યો હોય એ જ જાણે! તમે પણ ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરતાં શીખો પછી જ સમજ પડશે કે ફેસબુકનો આનંદ કેવો હોય છે?

પરેશ:    તો માડી, તમે પણ આ ઉમરે ફેસબુકનો આનંદ માણો છો?

કુંદનબહેન:           અવશ્ય. ફેસબુક પર મારા મિત્રોની સંખ્યા બે હજાર જેટલી છે.

પરેશ:    માડી. હું જાણી શકું કે ફેસબુક પર તમે તમારું નામ શું લખ્યું છે?

કુંદનબહેન:           નામ રાખ્યું છે કુંદનિકા.

પરેશ:            એટલે જ બે હજાર મિત્રો નોંધાયા! કુંદનબહેન નામ રાખ્યું હોત તો કાળો કાગડોય તમારો મિત્ર ન બનત. વળી, એ કહો કે તમે તમારો હાલનો ફોટો મૂક્યો છે કે પછી તમારા ભવ્ય ભૂતકાળનો?

કુંદનબહેન:           ફોટો મૂકાય જ નહિ. ફોટાનો દુરુપયોગ થાય.

પરેશ:    તમે તમારો હાલનો ફોટો મૂક્યો હોય તો મને નથી લાગતું કે કોઈ દુરુપયોગ કરે.

કુંદનબહેન:           મેં કમળનું ફૂલ મુક્યું છે.

પરેશ:            એટલે જ બે હજાર ભમરા નોંધાયા. હવે બાંધી મુઠ્ઠી લાખની જ રાખજો. ભૂલેચૂકેય તમારો ફોટો મૂકતાં નહિ. મૂકશો ને તો બે હજારમાંથી એકેય ફરકવા નહિ આવે.

કુંદનબહેન:       તમે ભૂલો છો જમાઈરાજ,  તમને મારી સર્જન-પ્રવૃત્તિનો પરિચય નથી લાગતો.

પરેશ:       છે.. મને તમારી સર્જન-પ્રવૃત્તિનો પરિચય છે.[ પલ્લવી તરફ હાથ કરીને]  મેં તમારું આ સર્જન બહુ જ નજીકથી જોયું જાણ્યું છે.  તમારા સર્જનનો આનાથી ઉત્તમ નમૂનો બીજો કયો હોઈ શકે?

***************************

પરેશ:       ખમણના જ નહિ હૃદયના ભાવ પણ લખું છું. લખું છું કે: કોઈપણ માણસ ગમે તે કામધંધો કરતો હોય, એના હૈયામાં પણ જાતજાતની અને ભાતભાતની લાગણી ઉછાળા મારતી હોય છે. એનામાં પોતાની લાગણી શબ્દો દ્વારા વ્યક્ત કરવાની આવડત ન હોય તો એમ ન  માની લેવાય કે એ લાગણી વગરનો છે!

પલ્લવી:         અચ્છા. તો આ બધું મને સંભળાવવા માટે બોલો છો?

પરેશ:       આ સંભળાવવાની વાત નથી. હકીકત છે. પલ્લવી, લોકોને વઘારેલાં અને ટમટમ ખમણ ખવડાવવામાં અમારી જિંદગી કોરાં ખમણ જેવી થઈને રહી જાય છે ને અમે કશું કરી શકતા નથી. તારાં  જેવાંને એમ લાગે કે અમને બીજા કશામાં રસ નથી. રસ તો ઘણોય હોય. પણ, જો બીજી વાતોમાં રસ લેવા જઈએ તો અમે અમારું ધ્યેય ચૂકી જઈએ.

પલ્લવી:         કયું ધ્યેય ચૂકી જવાય?

પરેશ:       ખમણનો સ્વાદ સાચવવાનું ધ્યેય. ગઝલમાં છંદ ન સચવાય તો જેમ ભાવકને મજા ન આવે તેમ ખમણમાં સ્વાદ ન સચવાયો હોયને તો ગ્રાહકને મજા ન આવે! ને સાહિત્યમાં જેમ ખોટી વાહવાહ થાય છે ને એમ આ ધંધામાં કોઈ ખોટી વાહવાહ ન કરે! ધંધામાં એકાગ્રતા ન રાખીએ તો ઘરાકી તૂટી જાય.

***************

અમીબા:               વેવાણનું નામ તો  કુંદનબહેન છે ને?

ચીમનલાલ: કુંદનબહેન ભલે રહ્યું. પણ, ફેસબુક પર નામ જરા ટનાટન હોવું જોઈએ. જેમ કે મારું નામ ચીમનના બદલે ચિરાગ હોવું જોઈએ અને તારું નામ અમીના બદલે એમી હોવું જોઈએ. એમી એકશન! નકલી ચેહરા સામને     આયે… અસલી સુરત છુપી રહે. .

પરેશ:    આપણે તો કશું જ છુપાવ્યું નથી. ચોખ્ખું જ જણાવી દીધું છે કે, હુ ખમણ વેચું છું. અને ગઝલો પણ લખું છું. .

ચીમનલાલ: પણ ખમણનો ઘાણ મૂકીને ગઝલ લખવા ન બેસી જવાયને? ગાગાલગા… ગાગાલગા… ગાગાલગા કરવામાં ધંધાને વાટ લાગી જશે એનું શું?

પરેશ:            પપ્પા, કશું  મેળવવા કાજે કશું ગુમાવવું પણ પડે! ગઝલને પામવા માટે ખમણનો ભોગ આપવો પણ પડે. ગઝલને પામશું  ખમણને છોડશું…. બનીને બાવરા જગતને છોડશું .

ચીમનલાલ:         આખો દિવસ આવું જ કરે છે. ગલ્લામાં પણ રૂપિયા ઓછા ને ગઝલના કાગળીયા ઝાઝા.

અમીબા:               દીકરા, પહેલાં તો તુ ધંધો ગળે લઈને ફરતો’તો. આ તને શું થયું?

ચીમનલાલ:         આપણો આ દીકરો હવે કવિ બની ગયો છે.

પરેશ:            કવિ શ્રી પરેશ ખમણવાલા. શહેરના નામાંકિત કવિ તરીકે આ નામ અજાણ્યું નહિ રહે. આવતાં મહિને મારો પહેલો ગઝલસંગ્રહ પણ બહાર પડશે. સંગ્રહનું નામ હશે “ઝાકળનાં બિંદુઓ”. જે સંગ્રહ હું અર્પણ કરીશ મારી પ્રેરણામૂર્તિ વત્તા મારી ધર્મપત્ની શ્રીમતી પલ્લવી પરેશ ખમણવાલાને.

*******************

પલ્લવી:    કોઈપણ બાબતનું આટલું બધું વળગણ સારું નથી. ઇન્ટરનેટ છે, બ્લૉગ છે, ફેસબૂક છે .. એ બધું અમુક હદ સુધી જરૂરી છે. પરંતુ, એમાં જ રચ્યાંપચ્યાં રહેવાથી તો સામાજિક સંબંધો પર અવળી અસર પડે છે. જો તમે હવે આ બધું નહિ છોડો તો હુ આ ઘરમાં નહિ રહી શકું.

પરેશ:       લો કરો વાત! પહેલાં કહેતી’તી કે- આ બધું નહિ અપનાવો તો  હુ આ ઘરમાં નહિ રહું. હવે કહે છે કે- આ બધુ નહિ છોડો તો હુ આ ઘરમાં નહિ રહું. એટલે તુ નચાવે એમ મારે નાચવાનું?  માંડ માંડ મને જીવનનો મર્મ સમજાયો છે. હવે આ મુકામેથી આગળ વધવું છે. પાછાં ફરવાની કોઈ વાત ન કરશો. હુ વધી રહ્યો છું આગળ ને આગળ…બંધનો રહ્યાં છે પાછળ ને પાછળ.

********************************

કલબલાટ કૉલસેન્ટરનો

                   [૧]

કૉલસેન્ટરની બહાર

ગળામાં ગાળીયાછાપ આઇ-કાર્ડ

સિગારેટના ધુમાડાથી ઝંખવાતી જવાની

હોઠોને દઝાડતી  ઉકળેલી ચા

જીભ પરથી  ડિલીટ થતો…

મમ્મીના હાથની રસોઈનો સ્વાદ,  

મન પર ટાર્ગેટનો પહાડ

પહાડની પેલે પાર

સપનાં અપરંપાર!

                         [૨]

જ્યારથી એ છોકરી

કૉલસેન્ટરમાં

કામ કરવા લાગી છે

ત્યારથી

એની આંખોમાંથી  

તુલસીક્યારાની ભીનાશ

ભુસાવા લાગી છે… 

                          [૩]

એક કસ્ટમરના ગુસ્સાને લીધે   

કૉલસેન્ટરમાં કામ કરતી

એ છોકરીના ગળે

બાઝેલો ડૂમો,

રિસેસ દરમ્યાન

કોફીના ઘૂંટડાની સાથે

ગળે ઊતરી ગયો!

                    [૪]

‘ના.. ના’

એ લોકોએ ઇન્ટરવ્યુમાં કહ્યું કે,

‘કૉલસેન્ટરમાં કામ કરતાં કરતાં

અમે

અમારાં ગીતો..

અમારો કલરવ…

અમારી ચંચળતા…

ખોઈ નથી નાખ્યાં.

અમે તો એને

સાચવીને મૂક્યાં છે

ઇન્ફર્મેશનના ઢગલા પાછળ!’

                    [૫]

કૉલસેન્ટરની

રાતપાળીની નોકરી કરીને

ઘર તરફ જઈ રહેલા

એ લોકોને,

સૂર્યમાં

વિદેશી કસ્ટમરનાં

દર્શન

થયાં!

 

ગણપતિ ઉત્સવ: ભક્તિ,મસ્તી અને પ્રાર્થના!

[આ તસવીરનું પ્રાપ્તિસ્થાન:  http://blog.buzzintown.com/2012/09/happy-ganesh-chaturthi-sms-wishes-messages-ganesha-quotes/

ગણપતિબાપા મોરિયા .. અર્ધો લાડુ ચોરિયા. 

ગણપતિબાપા રાબેતા મુજબ  સમાજની મુલાકાતે પધાર્યા છે.  સામાજિક દેવ છેને?  નાનામોટા ઘરમાં, ગલીના નાકે,  સોસાઈટીના કોમન પ્લોટમાં, ફૂટપાથ પર … જ્યાં બેસાડો ત્યાં બાપા બેસવા તૈયાર છે.  જે હરકતો કરવી હોય તે કરો , બાપા ઉદાર છે. એમનું રૂપ જ એવું છે .. એમનું મન જ એવું છે.  એ સહુને ખૂશ જુએ છે ને પોતે ખૂશ થાય છે.  એ જાણે છે કે રોજિંદા માહોલથી ત્રસ્ત લોકો આ તહેવાર ઉજવવાને બહાને હળવા થાય છે.  જે કાંઈ પોતાની અંદર છે તે તમામ બહાર લાવે છે.  આનંદ, ઉમંગ, આવડત, કળા,શોર્ય,  સંસ્કાર, પરંપરા,  ભક્તિ…એટલું જ નહિ,  મસ્તી, મોજ, તોફાન વગેરે.  એ ઘણાંને ગમે કે ન ગમે. એટલું જ નહિ, લોકો પોતાની અંદર ભભૂકતો રોષ પણ આ જ તહેવાર દરમ્યાન ઠાલવી શકે છે. ગણપતિના સ્ટેજ પર કેટલાક નેતાઓની ઠેકડી ઉડાડતાં દૃશ્યો   શું બતાવે છે?  

પેઢીઓ બદલાઈ ગઈ! નથી બદલાયું આ સૂત્ર: ગણપતિબાપા મોરિયા .. અર્ધો લાડુ ચોરિયા. આ સૂત્રની મજા માણવી હોય તો બાળક થવું પડે! પોતાની જાતની અંદર ઉમેરાઈ ચૂકેલા વર્ષો બાદ કરવાં પડે! એ નથી થઈ શકાતું એટલે ફરિયાદો પીછો નથી છોડતી. પરંતુ, બાપાને કેમ કશું નડતું નથી? આવો સમજવાનો પ્રયાસ કરીએ.આ પહેલા પણ બાપાના રૂપરંગને, સમાજને અનુલક્ષીને સમજવાના પ્રયાસો થયેલા છે. પરંતુ સમાજ તો સતત બદલાતો રહે છે.  તો  બાપાને સમજવાના નવા નવા પ્રયાસો પણ થવા જ જોઈએ. અત્રે આ તહેવારની ઉજવણીમાંથી કશું શીખવાનો અને હળવા થવાનો  એક પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.

આજે  ગણપતિ ઉત્સવની ઉજવણી માટે એક ફરિયાદ એ હોઈ શકે કે, ઉજવણીમાં ઘોંઘાટ બહુ થાય છે.  હવે, બાપાના કાન જુઓ. કેવડા મોટા છે! બાપાને ખબર જ હતી કે આ પરમ શાંતિ કાયમ રહેવાની નથી. ભવિષ્યમાં પાકી  દીવાલોને પણ  હલબલાવી નાખે એવા ડીજે જેવાં માધ્યમો આવવાના જ છે. એ ડીજે પરથી  લેટેસ્ટ ફિલ્મી ગીતો પણ સાંભળવા પડશે. એમાં ભક્તિનો ‘ભ’ પણ ન હોય તો પણ સાંભળવા પડશે. એને સહન કરવાની શક્તિ કેળવવી જ પડશે. વિચાર કરો. આપણને  સવારથી સાંજ સુધી કેટકેટલું સાંભળવું પડે છે.  બીજાં માધ્યમોને છોડો. પરિવારના એક સભ્ય જેવા ટેલિવિઝનની જ વાત કરીએ તો એના દ્વારા આપણે કેટકેટલું સારુંનરસું સાંભળીએ છીએ. સાધુસંતોના ઉપદેશો, નેતાઓના બદમાશીભર્યા વચનો, ગીતસંગીત, બાળકોનો કિલકિલાટ, સહન ન થઈ શકે એવા સમાચારો….. આપણે એવો આગ્રહ ન રાખી શકીએ કે , ‘આ માધ્યમ દ્વારા માત્ર અમને મનગમતું જ સંભળાવવામાં આવે. માત્ર સાચું જ અને સારું જ  સંભળાવવામાં આવે. અમારી તબિયતને હાની પહોંચાડે એવું કશું જ અમારે સાંભળવું નથી.’  માત્ર નિર્જીવ માધ્યમો જ નહિ પરંતુ આસપાસના લોકોના મોઢેથી પણ અપને અણગમતું સાંભળવું પડે છે. બાપાના મોટા કાન એ સૂચવે છે કે ‘પંખીઓના કલબલાટથી માંડીને વાહનોના હોર્નના અવાજો સાંભળવાની શક્તિ કેળવો.  તો જ જીવી શકશો . નહિ તો કાયમી કકળાટ કરતાં રહેશો.’

જે બાબત સાંભળવાની ક્રિયાને લાગુ પડે છે એ જ બાબત જોવાની ક્રિયાને પણ લાગુ પડે છે. રાતદિવસ દરમ્યાન આપણે કેટકેટલું જોવું પડે છે! ઘેર બેઠાં વિશ્વભરના સારાંનરસાં દૃશ્યો દેખાડતાં માધ્યમોનું જોર વધ્યું છે.  એ માધ્યમોની પોતાની વિશેષતાની સાથેસાથે પોતાની મર્યાદા અને મજબૂરી પણ હોય.  ગણપતિનીજીની ઝીણી આંખો એવું સૂચવે છે કે, : ‘ભલે તમને અન્ય માધ્યમો દ્વારા ગમે તે દ્રશ્યો બતાવવામાં આવે એને તમારી પોતાની ઝીણી નજરે જુઓ અને મુલવણી કરો. જે જુઓ એને ઉતાવળથી સાચું નમાની લો.  તમારી પોતાની વિવેકબુદ્ધિનો પણ ઉપયોગ કરો. ‘ ઘણીવાર આપણે ટેલિવિઝન પર જે બતાવવામાં આવે એ સાચું માની લઈએ છીએ.  જેમ કે કોઈની પ્રેમકહાની, હરખપદુડા એન્કરો હોંશે હોંશે  દિવસોના દિવસો સુધી  બતાવે છે ત્યારે  પ્રેમનો મહિમા કેવો છે એના પર ભાર મૂકે છે. સમય જતાં એ જ કહાનીના એક પાત્રનું અપમૃત્યુ થાય છે ત્યારે એ જ એન્કરો એ કહાનીમાં રહેલા સ્વાર્થ આને ચાલાકી પર  ભાર મૂકે છે.  પણ, ઝીણી જરે જોનારાઓને પહેલેથી જ ખ્યાલ આવી જાય છે કે,  આ કહાની કાંઈ  આખો  દિવસ દેખાડવી પડે એવી મહત્વની નથી. મતલબ કે,  જે જુઓ એને માત્ર બીજાની નજરે જ ન જોતાં પોતાની નજરે જોવાનું પણ શીખો.  

ગણપતિ પોતાની સૂંઢ દ્વારા આધુનિક સુચન કરે છે કે: ‘ વાતાવરણમાં તાજી  હવા મળવી મુશ્કેલ છે માટે તમારું નાક લાંબુ કરો.  નાક લાંબુ ન કરી શકતા હો તો તમે પોતે તાજી હવા મળે એવી જગ્યા સુધી લાંબા થાવ. એ માટે રોજ ઘરની બંધિયાર હવાનો ત્યાગ કરીને બહાર નીકળો. બગીચામાં જાવ. શક્ય યોય તો નદીકિનારે કે દરિયાકિનારે જાવ. અરે ! ક્યાય નહિ તો છેવટે ઘરના ધાબે તો જાવ. પણ તાજી હવા લો.  ઊંડા શ્વાસ લો. યોગ કરો અને ફેફસાં મજબૂત રાખો.  પ્રદૂષણ વધ્યું છે તો  ઉપાય  પણ કરો. ‘

હવે આવી મજાની વાત! ખાવાની! ગણપતિ બાપાનું મોટું પેટ સૂચવે છે કે, ‘બધું જ ખાવાની અને પચાવવાની ટેવ પાડો.  કાયમ માટે અને દર વખતે તમારી ઇચ્છા મુજબનું ભોજન તમને ન પણ મળે.  માટે  સંજોગો મુજબ જે મળે તે ખાવાની તૈયારી રાખો.’  આ વાત આજના સમાજમાં નાનાંમોટાં સહુને લાગુ પડે છે. જેમ કે ઘરના વડીલની ઇચ્છા હોય કે આજે તો ખીચડી ખાવી છે. પરંતુ પરિવારના અન્ય લોકોની ઇચ્છા  ચાઈનિઝ વાનગીની હોય તો ઘરના વડીલ પોતાની ઇચ્છા પકડી રાખીને માત્ર પોતાના માટે ખીચડી રંધાવવાના પાપમાં પડે એ યોગ્ય છે? એ જ રીતે યુવાન છોકરાછોકરીઓ  પણ જો માત્ર ભાત, બટાકા કે મેંદો જ ખાશે તો  બીમારીનો  ભોગ બનશે ને એમને કાયમ માટે અણગમતું ખાવાનો વારો આવશે. માટે એમણે પણ ખીચડી, શાક, રોટલી જેવી વિવિધ વાનગીઓ ખાવાની તૈયારી રાખવી જોઈએ. વળી, આજની યુવાન પેઢીને તો રોજીરોટી માટે વતનથી દૂરના મલકમાં પણ જવું પડે. ત્યાં એને જે મળે એ ભોજન આરોગવાની તૈયારી રાખવી પડે. એ સિવાય, મોટા પેટવાળા હોવું એટલે કે વિશાળ મનના હોવું; એ પરંપરાગત અર્થ પણ ભૂલવા જેવો નથી જ.

ને ગણપતિના દેખાતા દાંત સૂચવે છે કે: ‘તમારા વ્યક્તિત્વને જરા અણિયાળું રાખો. એટલું નરમ ન આખો કે જેનાલીધે તમને ગમે તે દબડાવી જાય. જરૂર પડે દંડ દેવાની પણ તૈયારી રાખો.’

અને એમનું વાહન ઊંદર! આ વાહનની બે વિશેષતાઓ જે આજના સમયમાં રાહત આપનારી છે. એક તો એમાં પેટ્રોલ કે ડીઝલની જરૂર રહેતી નથી અને એના પાર્કિંગ માટે બહુ જગ્યા જોઈતી નથી. આ વાહન દ્વારા બાપા સૂચવે છે કે: ‘તમારું વાહન એવું રાખો કે જેમાં બળતણ ઓછું વપરાય. જેને લીધે પ્રદૂષણ ન થાય. જેના પાર્કિંગ માટે સમસ્યા ન થાય. વળી, તમારું વાહન એવું હોવું જોઈએ કે જે સમાજના દરેક વર્ગના લોકો સુધી જઈ શકે.’ 

 તો આવા છે આપના આ દુંદાળા દેવ. 

ઘણા લોકોને આ તહેવારની ઉજવણી સામે  ફરિયાદો છે. એમનુંએમનું માનવું છે કે, ‘આ તો બધી ઉપરછલ્લી મસ્તી છે. આમાં અંદરની મસ્તી કે ભક્તિ ક્યાય દેખાતી નથી.’ ચાલો, ઉપરછલ્લી તો ઉપરછલ્લી મસ્તી તો છેને? અરે! આજના આ માનસિક તનાવભર્યા વાતાવરણમાં બાહ્ય તો બાહ્ય મસ્તી હોવી એય મોટી વાત છે! અને, બાહ્ય મસ્તી હશે તો આંતરિક મસ્તી પણ આવશે! આંતરિક મસ્તી માટે પણ બાહ્ય મસ્તીનું પગથીયું હોવું જરૂરી છે. બાકી, જેને પોતાની અંદરની  જ મસ્તીનો રંગ પ્રાપ્ત થઇ ગયો  હોય એને તો  ગલીના નાકે શું થાય છે એની પણ પડી નથી હોતી. 

વળી, જેણે ગલીએ ગલીએ જઈને ગણપતિનાં વિવિધ રૂપરંગ જોયાં હોય, પોતાના સંતાનોને એ હોંશે હોંશે દેખાડ્યાં હોય અને એનો આનદ માણ્યો હોય;  એ જ ભાઈશ્રી પોતે ઉમરલાયક થઈ જાય એટલે, ‘આ બધું બરાબર નથી’ એવો કકળાટ કરે એતો  ‘ગરજ સરી અને ગણપતિ વેરી’ એવી વાત ગણાય! પોતાને ન ગમતું હોય એ બીજાને ગમતું હોય એમ પણ બનેને? 

તો મિત્રો, પર્યાવરણનું ધ્યાન રાખીને, અંધશ્રદ્ધાથી અંતર જાળવીને,  કલેશકંકાસથી દૂર રહીને આ તહેવાર ઉજવીએ.  

ગણપતિને આ સિઝનમાં એક જ પ્રાર્થના કે: આપણા  નેતાઓને સદબુદ્ધિ આપે. માત્ર એક જ બાઈને ન પૂછે પણ પોતાના પરિવારની બાયુંને પણ પૂછે કે, શું વરસમાં રાહતદરના માત્ર છ જ ગેસસિલિન્ડર પૂરતા છે?   

આપણા ભાગવાનો નસીબદાર છે કે, એમણે પહેલાં જન્મ લઈ લીધા.  આજના યુગમાં જન્મ્યા હોત તો એમને માખણ કે અર્ધો લાડું ચોરવાને બદલે પેટ્રોલ કે ગેસસિલિન્ડર ચોરવાનો વારો આવત. 

ગોદડાંખેંચ

મિત્રો,

આજના વખતમાં લગ્નપ્રસંગ ઉકેલવાનું કામ મોંઘુ પડતું હશે પરંતુ પહેલાંના પ્રમાણમાં સરળ જરૂર થઈ ગયું છે. ઘણાં લોકો કહેતાં હોય છે કે: “પહેલાંના લગ્નપ્રસંગોમાં આવતી હતી એવી મજા હવેના પ્રસંગોમાં આવતી નથી. ત્યારે સગવડો ઓછી હતી, સાધનો ઓછાં હતાં,વાનગીઓ પણ ઓછી હતી. પણ તોય મજા આવતી હતી.”

આવું કહેનારાં અમુક અંશે સાચાં હોય તો પણ જો તેઓ સાચા દિલથી એ વખતની હાડમારીઓ યાદ કરે તો જરૂર કબૂલ કરે કે: ” જેને ત્યાં પ્રસંગ હોય એની એવી તો કસોટી થઈ જતી હતી કે પોતાને તો પ્રસંગનો આનંદ માણવાને બદલે સતત ચિંતામાં રહેવું પડતું હતું.”

તે વખતમાં પૈસા ખર્ચવા છતાં સગવડો પ્રાપ્ત થતી નહોતી. આમતેમથી બધું ભેગું કરવું પડતું હતું. બીજાઓના સાથ અને સહકારની ખૂબ જ જરૂર પડતી હતી. જેને ત્યાં પ્રસંગ હોય એણે વાતવાતમાં જેનેતેને નમવું પડતું હતું. દીકરીના બાપની દશા તો ઘણી વખત કફોડી થઈ જતી હતી. જાનૈયાઓને  સાચવવા એ ગબ્બરસિંગના માણસોને સાચવવા જેવી કપરી આફત હતી!

આજે તો દીકરીના માબાપ સવારે લગ્નસ્થળે જાય અને દીકરીને વળાવ્યા પછી રાત્રે ઘેર આવીને રોજિંદી ટીવી સિરિઅલ આરામથી જોઈ શકે એવો સતયુગ આવ્યો છે! દીકરીને પરણાવનાર માબાપે લગ્નસ્થળે દીકરી સિવાય માત્ર પૈસા જ લઈ જવા પડે છે!

એક જૂનો શિયાળો યાદ આવે છે. મારા એક મિત્રની બહેનના લગ્ન હતા.  એ લગ્નપ્રસંગમાં અમે થાકીને લોથપોથ થઈ ગયા હતા છતાય ખૂબ  મજા આવી હતી.

જાનને આખો દિવસ સાચવી. રાત્રે ફેરા ફરવાનો મુખ્ય કાર્યક્રમ પૂરો થયો. જાનની વિદાય બીજાં દિવસે હતી. સહુ જાનૈયાઓ કાજે અમે પથારીઓ તૈયાર રાખી હતી. પરંતુ કેટલાક જાનૈયાઓ અમારી તૈયારી પર પથારી ફેરવતા હોય તેમ એકએક ગોદડું ઓઢવાને બદલે બબ્બે ઠપકારીને પોઢી ગયા.

જાનૈયાઓના પ્રમાણમાં ગોદડાં ખૂટ્યાં. તાત્કાલિક વાડીનો સ્ટોર ખોલાવીને ગોદડાંનો પૂરવઠો હતો એટલો બહાર કઢાવ્યો તોય માંગ ઓછી થઈ નહિ!

હવે એક જ રસ્તો હતો. જેણેજેણે બબ્બે ગોદડાં ધારણ કર્યાં હોય તેમને વિનતી કરીને એક એક ગોદડું પાછું લઈને એ ગોદડાં ગોદડાંવિહોણાં હોય તેમને વહેંચવાં.

પરંતુ અમારો એ ઉપાય બહુ કારગત ન નીવડ્યો. અમારી વિનંતીભર્યા શબ્દો બબ્બે ગોદડાં વીંધીને એ લોકોના કાન સુધી પહોંચી ન શક્યા. દ્વિગોદડાંધારી લોકો જાણે પોતે ભર નિદ્રામાં હોય તેમ સુષુપ્ત અવસ્થામાં જ પડી રહ્યા.

જબાબદાર વડીલ તરફથી અમને આદેશ થયો કે:જ્યાં જ્યાં બે ગોદડાં હોય ત્યાંથી એક ગોદડું ધીરેથી, કોઈની નિદ્રામાં ખલેલ ન પડે તે રીતે સરકાવી લો. અને જરૂરિયાત હોય તેને પૂરાં પાડો.

અમે એમના આદેશનું પૂરી વફાદારીથી પાલન કર્યું. દબાતે પગલે અમે શયનખંડમાં ફરવા લાગ્યા. જ્યાં જ્યાં બે ગોદડાં હતાં ત્યાત્યાથી એક એક ગોદડું સરકાવવાની કામગીરી શરૂ કરી. આ ઉપાય ખૂબ જ કારગત નીવડ્યો. ચારેક ફેરા મરવાના પરિણામે પરિસ્થિતિ ઘણી હળવી થઈ ગઈ.

હવે વધારે ફેરા મારવા જેવું રહ્યું નહોતું! છતાંય છેલ્લી વખત નસીબ અજમાવવાની લાલચે અમે છેલ્લો ફેરો મારવા નીકળ્યા.

હજી તો અમે એકપણ ગોદડું ખેંચ્યું નહોતું ત્યાતો  એક છોકરાનો અવાજ આવ્યો: “કાકા, ચેતજો. આવ્યા છે.”

વાત એમ બનેલી કે અમારી કડક કામગીરીના સાક્ષી જેવા કાકોભાત્રીજો એમ બે જણા જાગતા હતા. એ લોકો વધારાનું ગોદડું ગુમાવવા માંગતા નહોતા. એટલે, અમારા આગમનની જાણ થતાં જ ભત્રીજાએ એનાં કાકાને જાણ કરી કે:”કાકા, ચેતજો. આવ્યા છે.”

જાણે અમે કોઈ બહારવટિયા હોઇએ એમ અમારાથી ચેતવાની તૈયારી ચાલી રહી હતી.

છોકરાના શબ્દો સાંભળીને અમને એવું તો હસવું આવ્યું કે માંડમાંડ હસવું રાખીને ત્યાંથી ભાગ્યા.

શયનખંડની બહાર નીકળીને મન મૂકીને હસ્યા.

જ્યારેજ્યારે શિયાળો આવે છે અને એની તાકાત બતાવે છે ત્યારેત્યારે મને એ શબ્દો યાદ આવી જાય છે:”કાકા, ચેતજો. આવ્યા છે.”

મિત્રો, સામાજિક પ્રસંગોમાં હિસ્સેદાર બનવું હોય તો ક્યારેક ક્યારેક આવા ગોદડાં ખેંચવાના ધંધા પણ કરવા પડે!

તમે પણ, આવા નહિ તો બીજા પ્રકારના ધંધા કર્યાં જ હશે!

આજનું લંગર :

લંગર પ્રાપ્તિસ્થાન: http://www.cartoonstock.com/directory/h/hogging_the_blanket.asp

દિલ છે તો દૂધપાક છે

સન ૧૯૬૭ની આસપાસનો જમાનો હતો. હું આઠમાં ધોરણમાં ભણતો હતો. નિશાળની પાછળનું મેદાન હતું. રીસેસનો સમય હતો. ખુશનુમા મોસમ હતી. કુમળી ઉમર જેવો જ કુમળો તડકો હતો.

નજર સામે કમળધારી તળાવની જાહોજલાલીનું અમૂલ્ય પ્રદર્શન હતું. એ પ્રદર્શનના કાર્યક્રમની પ્રકાશ વ્યવસ્થા સૂરજ એકલપંડે સંભાળી રહ્યો હતો. નગરની કપડાં ધોઈ રહેલી મહિલાઓએ  સંગીત પ્રસારણની વ્યવસ્થા સંભાળી હતી. ધબાક!ધબાક!ના સૂર વાતાવરણમાં ભળી રહ્યા હતા. તળાવને સામેના કિનારેથી તે છેક ક્ષિતિજ સુધી સમગ્ર સૃષ્ટિ શુદ્ધ પ્રસન્નતા વહેંચી રહી હતી.

પ્રસન્નતાના આ રંગમાં કોઈ નબળી વાતને જરા પણ સ્થાન નહતું.

 .. ને મારા એક વર્ગમિત્રે મારી પાસે આવીને કહ્યું: યાર ઠક્કર, તારી પાસેથી ઉછીના લીધેલા પૈસા લાવવાના રહી ગયાં. કાલે લાવું તો ચાલશેને?

જવાબમાં મે કહ્યું: “ચાલશે યાર. ક્યારેય ન લાવે તો પણ ચાલશે.”

“એવું ચાલે ખરું યાર? વહેવારે તો આપવા પડેને?”

“બધું ચાલે” મે કહ્યું.  ત્યારબાદ મારા હોઠ પર એક વાક્ય આવી ગયું: “દિલ છે તો દૂધપાક છે.” 

એ મિત્રને તો વાક્ય સાંભળીને મજા પડી ગઈ પરંતુ હાજર હતા તે બધાને મજા પડી ગઈ!

પછી તો મારા મિત્રવર્તુળમાં વાતવાતમાં ” દિલ છે તો દૂધપાક છે”  એ વાક્ય વપરાવા લાગ્યું. 

જોતજોતામાં તો એ વાક્ય આખી નિશાળમાં વપરાવા લાગ્યું. પછી તો આખા નગરમાં  વપરાવા લાગ્યું! જાણે કે એક કહેવત બની ગઈ કે: ” દિલ છે તો દૂધપાક છે”  

.. સમય પસાર થઈ ગયો. એ નિશાળ છૂટી ગઈ. એ નગર છૂટી ગયું. એ મિત્રો છૂટી ગયા. એ વાક્ય છૂટી ગયું. એનો વપરાશ છૂટી ગયો.

.. ને લગભગ ત્રીસેક વર્ષો પછી એક દિવસ વાતવાતમાં આ જ વાક્ય મે બીજાનાં મોઢેથી સાંભળ્યું:

  ” દિલ છે તો દૂધપાક છે” 

મારી નવાઈનો પાર નહોતો! મારાથી સામી વ્યક્તિને પૂછાઈ ગયું કે: આ વાક્ય તમે ક્યાંથી સાંભળ્યું?

“લે, આ તો જાણીતી કહેવત છે.” એ વ્યક્તિએ જવાબ આપ્યો.

*********

મિત્રો, મારો એવો દાવો નથી કે આ કહેવતની રચના મે જ કરી છે. વર્ષો પહેલાં મારાથી અનાયાસે બોલાયેલું વાક્ય જ ફરતું ફરતું મારા સુધી આવ્યું હોય તો પણ એની સાબિતી આપવી અસંભવ છે.

પણ એક વાત નક્કી છે કે કહેવતો અનાયાસે જ સર્જાઈ જતી હશે. એકાદ નાનકડું વાક્ય, પેઢીઓ સુધી  આપણી વાતચીતનો હિસ્સો બની જાય છે! કેટકેટલી કહેવતોનો આપણે સહજ રીતે વપરાશ કરીએ છીએ પરંતુ એનાં મૂળ સર્જકનો કોઈને ખ્યાલ હોતો નથી!

કેટલી કહેવતો કાળની ગર્તામાં ધકેલાઈ જાય છે તો કેટલીક નવી કહેવતો આપણને ખબર ન પડે તેમ વપરાશમાં દાખલ થતી જાય છે.

“મજબૂરી કા નામ મહાત્મા ગાંધી.”  આ કહેવત જાણીતી થઈ ગઈ છે.  વળી એ વાત પણ ચોક્કસ છે કે એ  કહેવત ચલણમાં આવ્યાને બહુ સમય નહિ થયો હોય. એ કહેવત બહુ બહુ તો ગાંધીજીના જીવનકાળમાં શરૂ થઈ હશે. કદાચ એમના અવસાન પછી જ વપરાશમાં આવી હોવાની શક્યતા વધારે છે. કોઈ મજાકમાં આ વાક્ય બોલ્યું હશે અને જોત જોતામાં એક કહેવત બની ગઈ હશે! આજે ભલે  ભલે આ કહેવત મજાક માં બોલાતી હોય પણ કેવી અસર છોડી જાય છે! ને કેવી ચલણમાં કેવી છૂટથી વપરાય છે!

કહેવત એક વખત ચલણમાં આવી કે પછી એને જાણે કે કોઈ પ્રકારનાં બંધનો નડતાં નથી! વળી એને વિદ્વાનોના પ્રમાણપત્રની જરૂર પડતી નથી!

“મોટી નોટ હોવા”નો મુહાવરો યુવાનોમાં વધારે વપરાય છે.  “ફલાણો તો મોટી નોટ છે.” એવાં વાક્યો આપણે ઘણી વખત સાંભળીએ છીએ. આ મુહાવરો પણ તાજેતરના વર્ષોમાં જ અમલમાં આવ્યો હોવાનું લાગે છે.

ખેર! હવે પછી તમે પણ અવસર આવ્યે,  ” દિલ છે તો દૂધપાક છે” .એ કહેવતનો વપરાશ કરજો.

અને…. બીજું તો શું કહું?

પ્રતિભાવ આપવા હોય તો આપજો નહિ તો અમે પણ માનશું કે: તમારું  દિલ છે તો દૂધપાક છે!   

જલસા કરજો.  

કૉમેન્ટ કૉમેન્ટને ખેંચે

બ્લોગમિત્ર દર્શિતે પોતાનાં બ્લોગ મારો બગીચો  પર મજાકમાં   આજે…રજૂ કરેલું  ફેસબુકિયુ જ્ઞાન :

  • મોટી પ્રોફાઇલવાળાને (એટલે કે ૧૦૦૦ થી વધારે ફ્રેન્ડ વાળાને) બર્થ ડે વિશ કરવાનો કોઇ મતલબ નથી… જેને તેની કિંમત હોય તેને શુભેચ્છા આપી જુઓ… તેમને ઘણો આનંદ થશે.

દર્શિતે મજાકમાં પણ ખૂબ જ અગત્યની અને અમલમાં મૂકવા જેવે વાત કહી દીધી છે.  એક જૂની ફિલ્મનો સંવાદ યાદ આવે છે: पानी की जरुरत रेगिस्तान को होती है, समंदर को नहि!
* પરંતુ આપણે સમાજમાં પણ જોઈએ છીએ કે, ધરાયેલાઓ જ વધારે ધરાતાં હોય છે. જેને ભૂખ નથી  એની સામે અઢળક ભોજન છે. જેને ભૂખ છે એને એક ટંકનું પૂરું ખાવા નથી મળતું.
* મોટાભાગણા માણસો  પોતાનાથી જે વધારે સમૃદ્ધ હોય તેના તરફ જ  ધ્યાન રાખતાં હોય છે.  એવી વ્યક્તિની સાથે સંબંધ રાખવાંનો કે વહેવાર જાળવવાનો એક પણ મોકો જવા નથી દેતાં. તો પોતાનાથી ઓછાં સમૃદ્ધ હોય એવાં લોકોની જાણે અજાણે ઉપેક્ષા કરતાં હોય છે.
આ સમાજની વાસ્તવિકતા છે. જે લોકો આ વાસ્તવિકતાને સમજીને સ્વીકારી શકે છે એ લોકો પોતાની ઉપેક્ષાથી દુઃખી થતાં નથી.જ્યારે આળાં હૃદયનાં લોકો આ વાસ્તવિકતાને પચાવી નથી શકતાં જેના કારણે તેઓ સતત દુઃખી થતાં હોય છે અને આ બાબતની ફરિયાદો કરતાં રહે છે.
આપણે એવી અનેક વાર્તાઓ કે વાતો સાંભળીએ છીએ કે :પૈસાદારનું કૂતરું માંદુ પડે તો ખબર કાઢનારાં અનેક હોય છે  પણ  કોઈ ગરીબનું છોકરું માંદુ પડે તો એની ખબર કાઢનારાં ઓછાં હોય છે.
* આપણે પોતે પણ જો કોઈની ઉપેક્ષાથી પરેશાન થતાં હોઈએ તો આપની જાતને જ એ સવાલ કરવો જોઈએ કે :શું આપણે પણ એ લોકની ઉપેક્ષા નથી કરતાં કે જે લોકો આપણાના માટે તરસી રહ્યાં છે! આપણે પણ આપણાથી ઉપર રહેલાં લોકો તરફ જ સતત  નજર રાખી રહ્યાં છીએ અને આપણાથી નીચે રહેલાં લોકો તરફ એક પ્રેમભરી નજર પણ નથી નાખતા.
* બજારનો પણ જાણે કે નિયમ છે કે- પૈસો પૈસાને ખેંચે! જેની દુકાને પાંચ ગ્રાહકો ઊભા હશે તેની દુકાને છઠ્ઠો ગ્રાહક જશે.પણ.. જેની દુકાને એકપણ ગ્રાહક ઊભો નહિ હોય તેની દુકાનમાં પ્રવેશ કરતાં પહેલાં કોઈપણ ગ્રાહક અચકાશે. પછી ભલે એ દુકાને ગમે તેટલી સારી અને સસ્તી ચીજો મળતી હોય! પ્રખ્યાત દુકાને મોંઘા ભાવે મળતી ચીજો ઘણું કરીને સામાન્ય કારીગરોએ જ તૈયાર કરી હોય છે. પરંતુ એ જ ચીજો આપણે એ સામાન્ય કારીગર પાસેથી ઓછી કીમતે પણ લેવાનું પસંદ નથી કરતાં.
*પ્રસિદ્ધ થઈ ચૂકેલા કથાકારની કથામાં તમામ લોકો કથા સાંભળવા નથી જતાં. કેટલાક તો માત્ર હાજરી આપવાનો વહેવાર જાળવવા જ જતાં હોય છે! જ્યારે અજાણ્યાં કથાકારની કથા ગમે તેટલી સારી હશે તો  તેનો ટેસ્ટ કરવા પણ લોકો જતાં નથી.
* ફેસબૂક પર  કે બ્લોગજગતમાં પણ કૉમેન્ટ કૉમેન્ટને ખેંચે એ નિયમ લાગુ પડે એ સ્વાભાવિક છે! સંપત્તિની અસમાન વહેંચણી અહી પણ હોઈ શકે છે. 🙂 કોઈ ખાતાધારક વાંચતાં વાંચતાં થાકી જાય એટલી કૉમેન્ટસ મેળવે તો કોઈના ભાગે સમ ખાવાં પૂરતી પણ ન મળે! આવું જ શુભેચ્છાઓનું છે! ક્યાંક ઢગલો તો ક્યાંક ચપટી! કીડીને કણ અને હાથીને મણ!
તો મિત્રો…આજે ગાંધીજી હોત અને બ્લોગ લખતા હોત તો જરૂર એવું કહેતા હોત કે: પ્યારા બ્લોગજનો; આજથી, તમારા બ્લોગ પર ન આવનારના બ્લોગ પર જજો. તમારું લખાણ ન વાચનારનું પણ લખાણ વાંચજો. તમને પ્રતિભાવ ન આપનારને પણ પ્રતિભાવ આપજો. બ્લોગજગત લેણદાર છે. તમે દેણદાર છો.”
 જ્ઞાન વહેંચવા બદલ મિત્ર દર્શિતનો આભાર માનીને ટળું છું.આવજો અને જલસા કરજો.