આ બીસીસીઆઈ સાથે સંકળાયેલાં ભેજાં જો ‘રામાયણ’માં હોત તો શું થાત?…

કાર્યકારી અધ્યક્ષ એ કાંઈ નવી વાત નથી! ‘રામાયણ’માં ભરત પોતે કાર્યકારી અધ્યક્ષ બન્યા હતા અને રામના વતી પોતે વહીવટ સંભાળ્યો હતો. પરંતુ એની પાછળની ભાવના આજના શ્રીનિવાસન કે દાલમિયાની ભાવના કરતા અલગ હતી. 
આ બીસીસીઆઈ સાથે સંકળાયેલાં ભેજાં જો ‘રામાયણ’માં હોત તો શું થાત?… 
-રામસીતાએ વનમાં જવું જ ના પડત! અને જો જવું જ પડ્યું હોત તો અયોધ્યાથી બહુ દૂર જવું ન પડ્યું હોત! અયોધ્યા નગરીની બહાર આવેલા કોઈ ફાર્મહાઉસને, ઠરાવ પસાર કરીને જંગલની વ્યાખ્યામાં લાવી દીધું હોત! રામસીતા અને લક્ષ્મણ માટે ત્યાં એસીની સગવડ વાળી ઝૂંપડી બાંધી દીધી હોત. 
-હનુમાન, સુગ્રીવ, અંગદ વગેરેનો સલામતી દળમાં સમાવેશ થઈ ગયો હોત! બાકીના વાનર, રીંછ વગેરે રિઆલીટી શોમાં પોતપોતાની કરતબો દેખાડતા હોત. 
-રાવણ સાથે સંધી થઈ ગઈ હોત કે: એલઓસી પાર કરીને અયોધ્યાની હદમાં આવવું નહિ. એ સિવાયના દેવ કે દાનવના કોઈ પણ પ્રદેશમાં મન પડે એમ કરવું. અયોધ્યાની વિદેશ નીતિ મુજબ  અયોધ્યાની સરકાર એમાં માથું મારશે નહિ.
— રાવણ સીતાજીનું હરણ કરવાના બદલે સીતાજી જે વિસ્તારની ઝૂંપડીમાં એકલા હોય એ આખા વિસ્તાર પર જ પોતાનો કબજો જમાવી દેત. અને ત્યારે આ નેતાઓ ઠાવકાં ઠાવકાં નિવેદનો કરતા હોત કે- સીતાજીનું હરણ થયું છે એવું ટેકનિકલી કહી ન શકાય! હા, સીતાજીના નિવાસસ્થાનની આસપાસના અલ્પ અને અવાવરું વિસ્તાર પર દબાણ થયું હોવાનું માલુમ પડ્યું છે. પરંતુ, એ તમામ સમસ્યાઓનો ઉકેલ વાટાઘાટો દ્વારા આવી જશે. ચિતાનો કોઈ પ્રશ્ન જ નથી.

**************************

[આ લખાણ ફેસબુક પર વાંચીને જાણીતા લેખક શ્રી જય વસાવડાએ આપેલ પ્રતિભાવ:

Jay Vasavada હાહાહાહાહા મોજ પડી ગઈ. મારું કોઈ સ્વતંત્ર પ્રકાશન હોય તો હું એમાં યશવંતભાઈ અને મુકુલભાઈ પાસે નિયમિત લખાવડાવું

ગુજરાતી સાહિત્યના વાચકો છે/નથી.

મિત્રો,  સાક્ષરતા દિનના પાવન પ્રસંગે  આપણી ભાષાના જાણીતા લેખક શ્રી મોહમ્મદ માંકડ દ્વારા લખાયેલા એક લેખની લિંક મૂકવાનું મન થયું છે.   એ લેખની લિંક આ રહી.  

વાચક ક્યાં છે? (કેલિડોસ્કોપ)(Columnist).

આ લેખમાં એમને વર્તમાન સાહિત્ય ક્ષેત્ર બાબત કેટલીક વાતો કહી છે.  એમની ફરિયાદ છે કે: વાચક ક્યા છે?   જેની એકચક્રી સત્તા હતી એવી ચક્રવર્તી વાર્તા કેમ વિલાઈ ગઈ?

વર્તમાન સાહિત્ય ક્ષેત્રનાં વાતાવરણ વિષે પણ એમણે નિરાશા વ્યક્ત કરી છે.  જેમ કે:

*આજે પણ સારી વાર્તાઓ અને નવલકથાઓ લખાય છે, પરંતુ આજના લેખકના હાથમાંથી દોર છૂટી ગયો છે. બજારની રીતે જોઈએ તો આજે બજાર લેખકનું નથી, પરંતુ પ્રકાશકનું છે. આજે ભાગ્યે જ કોઈ લેખકના વાર્તાસંગ્રહની બે કે અઢી હજાર નકલો છપાય છે. હજી દિવાળી અંકોમાં બીજા લેખો સાથે વાર્તાઓ છાપવાનો રિવાજ છે એટલે લેખકોને આમંત્રણો મળે છે, પરંતુ એ તો એક દિન કી સુલતાની છે!

*પરંતુ, આગળ કહ્યું તેમ આજના લેખકને પ્રકાશક ઉપર આધાર રાખવો પડે છે. એ જ રીતે એને વિવેચકો અકાદમીઓ, સાહિત્ય પરિષદો અને અન્ય સાહિત્ય સંસ્થાઓ, યુનિવર્સિટીમાં પાઠયપુસ્તકોની પસંદગી કરનારાઓ ઉપર આધાર રાખવો પડે છે. આજે પણ અમુક માસિકોમાં અને સામયિકોમાં ‘વાર્તા’ વિશે ચર્ચા થાય છે, પરંતુ એમાં વધારે તો મામકાઓની કૃતિઓનો જ ઉલ્લેખ થાય છે. “હું તારી પીઠ થાબડું અને તું મારી પીઠ થાબડ.” એવું ચાલ્યા કરે છે અને જે બીજાની પીઠ થાબડી ન શકે એની પીઠ થાબડવાની તો દૂર રહી એના નામનો ઉલ્લેખ પણ ક્યારેય થતો નથી.

* અત્યારે પણ દૈનિકોમાં હપ્તાવાર છપાતી નવલકથાઓ સિવાયની નવલકથાઓ છાપવા માટે પ્રકાશકો તૈયાર થતા હોય છે. જો એના લેખકો સરકારમાં કોઈક હોદ્દા ઉપર હોય, કોઈક સાહિત્યસંસ્થા કે શિક્ષણસંસ્થા સાથે સંકળાયેલા હોય કે વેચાણમાં પ્રકાશકને ઉપયોગી થઈ શકે તેમ હોય, કારણ કે આજે જમાનો રૂપિયાનો છે. આજે કરોડ બે કરોડ તો જાણે કોઈ હિસાબમાં નથી. આવી સ્થિતિમાં પ્રકાશકો પણ વધુ રૂપિયા મળી શકે તેમ હોય એવો માલ તૈયાર કરવાનું જ વિચારે છે. પ્રકાશકો પાસેથી આપણે ‘સાહિત્ય સેવા’ની આશા ન રાખી શકીએ, પરંતુ પુસ્તક પ્રકાશનનો વ્યવસાય બીજા વ્યવસાય કરતાં જુદો છે. એની સાથે ‘સરસ્વતી’નું નામ જોડાયેલું છે. એ નામ અગાઉ ક્યારેય આટલું અભડાયું હોય એવું યાદ નથી. આજના માણસને આયુર્વેદમાં જેને ભસ્મક રોગ કહે છે એવો રોગ લાગુ પડયો છે. કહે છે કે, જેને ભસ્મક રોગ લાગુ પડયો હોય એ માણસ ગમે તેટલું ખાય તોય એની ભૂખ મટતી નથી. આનો અંત ક્યારે આવશે એ આપણે જાણતા નથી.

*પુસ્તકમેળાઓ થશે, એમાં લાખો રૂપિયાનાં પુસ્તકો પણ ખપશે અને મોટાં શહેરોની અને છેવાડાનાં નાનાં ગામોની લાઇબ્રેરીઓમાં પુસ્તકો ખડકાશે પણ ખરાં, પરંતુ એ પુસ્તકો વંચાશે નહીં. આનો અર્થ એ કે સરકાર ગમે તેવી સારી યોજનાઓ કરે પણ એ યોજનાઓ લોકોને વાંચતા કરી શકતી નથી. ઘોડાને તમે નદીકાંઠે લઈ જઈ શકો છો, પરંતુ પાણી પીવડાવી શકતા નથી.

***************

મિત્રો, આવું  લખાણ કોઈ  નવાસવા કે અપ્રસિદ્ધ લેખકે લખ્યું હોય તો એનું કદાચ વજન ન પડે! કોઈને એમ લાગે કે, આ તો પોતાને જે નથી મળ્યું એની ફરિયાદ  છે.  

પરંતુ, શ્રી મોહમ્મદ માંકડને  તો વાચકો, પ્રસિદ્ધિ , માનસન્માન  … વગેરે બધું જ મળ્યું છે.  એટલે,  ‘દ્રાક્ષ ખાટી છે’ એ કહેવત  અહીં લાગુ પાડી શકાય એમ નથી.  અન્ય  પ્રસિદ્ધ સાહિત્યકારોએ  જે વાત ન કરી એ વાત એમણે કરી છે.   

એક તરફ એવી વાતો સંભળાય છે  કે: ‘ગુજરાતી વાચકો વધ્યા છે.  પુસ્તકોનું વેચાણ વધ્યું છે.  અર્થાત ‘ઓલ ઇઝ વેલ’   તો બીજી તરફ એક જાણીતા સાહિત્યકાર તરફથી જ આકરી લાગે એવી જે  વાત કહેવામાં આવી છે એ વાત પણ હકીકત પર આધારિત હશેને?

સાહિત્ય સાથે સંકળાયેલી સંસ્થાઓમાં બધું હેમખેમ હશે કે પછી જેમતેમ હશે?

એક વાચક તરીકે તમને શું  લાગે છે?

જો તમે થોડુંઘણું લખતા હો તો તમને શું લાગે છે?

ઈન્ટરનેટનું માધ્યમ આવ્યા પછી પરિસ્થિતિમાં કોઈ ખાસ ફેરફાર થયો છે? થશે? 

ચિંતા કરવાનું નથી કહેતો! મનની વાત કરવાનું કહું છું. 

સૂઈમૂઈ ચલ પડી હૈ..

સૂઈમૂઈ ચલ પડી હૈ… શાંત હોને કા નામ નહીં લે રહી હૈ.  

શ્રીમતી સોનિયા ગાંધીએ હાલમાં જ ગુજરાતમાં ચૂંટણી પ્રચાર માટે આવ્યાં હતાં ત્યારે  એકઠી થયેલી ભીડ એમને કેટલી સારી લાગી હશે! એ ભીડ સમક્ષ, ગુજરાતમાં મહિલાઓની સુરક્ષા બાબતની ચિંતા વ્યકત કરવી કેટલી સહેલી લાગી હશે! આજે  દિલ્હીમાં અને  એમાં પણ પોતાના નિવાસસ્થાન સામે એકઠી થયેલી ભીડ કેટલી આકરી લાગી હશે! એ ભીડ સામે દેશમાં અને ખાસ કરીને દિલ્હીમાં મહિલાઓની સુરક્ષા બાબતના સવાલોના જવાબો આપવાની ફરજ કેટલી અઘરી લાગી હશે! એમને અર્ધી રાત્રે પોતાના નિવાસસ્થાનની બહાર આવીને પ્રદર્શનકારીઓને જે જવાબો આપવા પડ્યા એમાં તૈયાર લખાણ કામ લાગે એમ નહોતું! એમના જવાબોથી પ્રદર્શનકારીઓને સંતોષ થયો નથી. દેશના તમામ નેતાઓએ આ ઘટના પરથી સબક લેવા જેવો છે.  દેશમાં મહિલાઓનું સ્વમાન અને સુરક્ષા, એ સંવેદનશીલ મુદ્દો છે. આવા  સંવેદનશીલ સમસ્યાને માત્ર રાજકારણીની નજરે મૂલવવા જેવી નથી. એને માત્ર ચૂંટણીના પ્રચારમાં ઉપયોગમાં લઈને સંતોષ માનવા જેવું નથી. ચૂંટણી પ્રચારમાં જેટલું જોર દાખવ્યું એટલું જોર આ સમસ્યા પાછળ દાખવ્યું હોત તો  કદાચ આ ઘટના બની ન હોત. રાજકારણીઓ પોતે પણ મહિલાઓ માટે કેટલું માનસન્માન દાખવે છે એનાં ઉદાહરણો પણ સતત મળતાં જ રહે છે.   

ગુજરાતમાં  મહિલાઓ, અન્ય રાજ્યોની મહિલાઓની સરખામણીમાં વધારે સુરક્ષિત હોવા છતાં સરકાર કે પ્રજાએ અતિવિશ્વાસમાં રહેવા જેવું નથી. સાવચેત રહેવું જરૂરી છે. પાપ છાપરે ચડીને પોકારે છે, પણ એ પાપ થઈ ગયા પછી! થયા પહેલાં નહિ!

બરાબર એક વરસ પહેલાં પણ સરકારને ભીડ અને દર્શનકારીઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. પરંતુ, ત્યારે મુદ્દા અલગ હતા. વાળી, પ્રદર્શનકારીઓના કોઈ નેતાઓ હતા. સરકાર એ નેતાઓ પર રાજકીય આક્ષેપો કરી શકતી હતી. આજની સ્થિતિમાં તો સરકાર એમ પણ કહી શકે એમ નથી કે, આ અંદોલન પાછળ વિરોધ પક્ષોનો હાથ છે.

ટીવીના પરદેથી જ્ઞાનીજનો ભીડ અને આક્રોશનાં કારણો, લક્ષણો, અપલક્ષણો, પરિણામો વગેરેની ગંભીર ચર્ચાઓ કરે છે! પોલીસ ભીડ અને આક્રોશને કાબૂમાં કરવાના પ્રયાસો કરે છે! અને, આક્રોશ જવાબ માંગે છે. તાત્કાલિક ઉકેલ માંગે છે. અને..

સૂઈમૂઈ ચલ પડી હૈ… શાંત હોને કા નામ નહીં લે રહી હૈ.  

http://visfot.com/index.php/news/8038-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%AA%E0%A4%A5-%E0%A4%AA%E0%A4%B0-%E0%A4%89%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE-%E0%A4%9C%E0%A4%A8%E0%A4%A4%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%90%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%BE.html

સડકથી સંસદનો માર્ગ:અગ્નિપથ અગ્નિપથ અગ્નિપથ

૨ ઓક્ટોબર ૨૦૧૧ ના દિવસે આ બ્લોગ પર મેં એક પોસ્ટ મૂકી હતી.  જેનું શીર્ષકહતું કે,
શું પહેલાં હટાવી શકાય? ભ્રષ્ટાચાર કે સરકાર?

આ રહ્યું પૂરું લખાણ:

October 2, 2011

મિત્રો,

કોઈ માને કે ન માને! વાત લપાતી છુપાતી … હરતી ફરતી.. એક મુકામે આવીને ઊભી રહેશે કે-  પહેલાં સરકાર  હટાવો.  એ વગર ભ્રષ્ટાચાર નહીં હટે!

આ પરંપરા છે આપણા દેશના રાજકારણની!

ગાંધીજીનો ધ્યેય માત્ર શાસનપલટો નહોતો.  તેઓ પણ ભ્રષ્ટાચાર હટાવવા માંગતા હતા. પણ પ્રાથમિકતા આપવી પડી વિદેશી શાસન હટાવવાના મુદ્દાને.

શાસન પલટો થયો.  ભ્રષ્ટાચાર રહ્યો! ગાંધી ટોપી પહેરીને જાડિયો પાડિયો થયો.  ને અફવાની જેમ ફેલાયો.

એક સમય એવો આવ્યો કે ગાંધી ટોપી ને ગાંધીનું નામ મજાકને પાત્ર બની ગયા.

ગુજરાતમાં નવનિર્માણનું આંદોલન થયું ત્યારે ઠેર ઠેર સરકારના મૃત્યુઘંટ  વાગતા હતા  કોંગ્રેસી નેતાઓના નામની ઠેર ઠેર  હાય હાય બોલાતી હતી.  કોંગ્રેસી નેતાઓની નનામીઓ નીકળતી હતી. ગધેડાઓના શરીર પર નેતાઓનાં નામ લખાતાં હતાં. પોલીસો પકડી પકડીને કેટલાને પકડે?

144 ની કલમની નવાઈ ન રહી.   કેટલાક લોકોએ તો એમની જિંદગીમાં પહેલી વખત કર્ફ્યુ જોયો અને માણ્યો!

યુવાન છોકરા છોકરીઓએ લડત લડી રહ્યાં હતાં. એમને ત્યારના વિરોધ પક્ષોની દોરવણી અને ટેકો  હતા.

પાછળથી એવી પણ ખબર આવી કે  – આખી લડત કોઈ કોંગ્રેસના જ  નેતાના મગજની પેદાશ હતી!

બોલો! અશક્ય શું છે?

યુવાનોઅને યુવતીઓની  આંખોમાં સપનાં હતાં.. બેકારી હટવાના મોંઘવારી હટવાના.. ભ્રષ્ટાચારીઓને ખદેડવાના…

એમનું મુખ્ય સૂત્ર હતું અંધકાર મેં એક પ્રકાશ .. જયપ્રકાશ જયપ્રકાશ.

નવનિર્માણ આંદોલનની ત્રણ મુખ્ય માંગણીઓ હતી..

*મુખ્યમંત્રી ચીમનભાઈ પટેલ રાજીનામું આપે.

** ગુજરાત વિધાનસભાનું વિસર્જન થાય.

***ભ્રષ્ટાચાર નાબુદ થાય.

લગભગ સો જેટલા  લોકો ગોળીએ વીંધાયા પછી પહેલી બે માંગણીઓ પૂરી થઈ.

ચૂંટણી  આવી. કોંગ્રેસનો પરાજય થયો.  જનતાપક્ષની  સરકાર આવી.   મુખ્યમંત્રી તરીકે બાબુભાઈ જશભાઈ પટેલ આવ્યા.

જો કે  સરકાર બનાવવા માટે  એમણે કિમલોપ ના સભ્યોનો ટેકો લેવો પડ્યો.  ને  કિમલોપના વડા હતા  શ્રી ચીમનભાઈ પટેલ. એ જ ચીમનભાઈ કે જેને હટાવ્યા  હતા.

સમાચાર તો એવા હતા કે-  ચીમનભાઈ પટેલના ઘરની  પાછલી  દિવાલ કૂદીને બાબુભાઈ ટેકો મેળવવા ગયા હતા.

વખત આવ્યે કૂદકા ય મારવા પડે!

પછી તો ધારાસભ્યોની આવન જાવનની રમત શરૂ થઈ.  સરકાર બને ને ગબડે.

આમાં ભ્રષ્ટાચારને   હટાવવાનો વખત કોની પાસે? ને હટાવવા જાય તો એની સાથે સાથે પોતાને હટી જાવું પડે!

દિલ્હીની  વાત કરીએ તો કટોકટી પછી આવેલી ચૂંટણીમાં ઇંદિરાજી  અને એમનો પક્ષ હાર્યાં.

જાણે કે ન બનવાનું બની ગયું. રામલીલા મેદાનમાં વિજયી સભા ભરાણી.  વિવેક ભુલાયો. છાકટાં ભાષણો થયાં.  ઇંદિરાજીને હરાવનાર રાજનારાયણ  બોલ્યા કે- ભૂલ જાઓ ઇંદિરા કો! ઉસમે કુછ દમ નહીં! ઉસ મેં કુછ કસ નહીં!

ને મોરારજી દેસાઈની નવી સરકારે  અંદરોઅંદરની ખટપટને કારણે  દોઢેક વરસમાં દમ તોડી દીધો!  સરકાર સારી ચાલતી હતી અને ચાલી શકે તેમ હતી. પણ આપણા નેતાઓની સત્તાભૂખ!

છેલ્લે છેલ્લે જે સરકારો બદલાઈ તે તો લોહી રેડ્યા વગર બદલાઈ.

પરંતુ  એમની ય મજબુરી! એમની પાસે જાદુઈ છડી નથી.

[લખ્યા તા. ૦૭-૦૬-૨૦૧૧]

ઉપરનું લખાણ નહોતું મુકાયું. મનમાં હતું કે : આ લખાણ મૂકવાની  નોબત કદાચ નહિ આવે.

પરંતું આવી ગઈ!

આજે  મહાત્મા ગાંધીજીનો જન્મદિવસ છે.  ચેનલ્સ  અને છાપાઓ ભરીને ગાંધીને યાદ કરાશે. આ વખતે સાથે સાથે અન્નાજીને રજૂ કરાશે. કારણ કે અન્નાજીનો પરચો તાજો જ છે.

વળી અન્નાજીએ પોતે આડકતરી રીતે પણ ચૂંટણીઓ પર પ્રભાવ પાડશે તેનો સંકેત આપી દીધો છે.

વળી એ પણ સ્વાભાવિક જ ગણાશે કે: ભ્રષ્ટાચાર હટાવવા માટે સરકાર હટાવવી જરૂરી છે. વહેલી નહિ તો એની મુદ્દત પૂરી થાય ત્યારે. કારણ કે , પ્રજાને વર્તમાન પરિસ્થિતિ અગર ઠીક ન લાગતી હોય તો તે માટે સહુથી પ્રથમ જવાબદારી સરકારની જ ગણાશે.

.. ને જ્યારે સરકાર હટાવવાની વાત આવશે ત્યારે અન્ય વાતો ગૌણ ગણાશે. પછી તો એક જ વાત કે: જો સરકાર નિકમ્મી હૈ વો સરકાર બદલની હૈ!

આપણે  ઈચ્છીએ કે:જે બદલાવું જરૂરી હોય તે ભલે બદલાય. છેવટે તો આ પરીસ્થિતી બદલાવી જોઈએ.

આ એટલે કઈ પરિસ્થિતિ?

એ જ કે જેની સામે મને,તમને અને મોટાભાગની પ્રજાને ફરિયાદ છે.

ડગલે ને પગલે અન્યાય, શોષણ અને આરાજકતા.

આશા રાખીએ. આશા અમર છે. બાપુ હાજરાહજૂર છે!

****************************************************************************************************

હવે જ્યારે અન્નાજીએ આંદોલન છોડીને ચૂંટણીનો માર્ગ અપનાવવાની વાત કરી છે ત્યારે ઘણાં લોકોને આઘાત લાગ્યો છે કે, એમણે  આવું કેમ કર્યું?

પરંતુ,  સમજનારા સમજી શકશે કે, ચૂંટણીનો માર્ગ એમના માટે સાવ અછુતો નહોતો.

હા, આટલો મહત્વનો લાગશે એ કેટલાકને નહોતી ખબર.

હવે શું થઇ શકે?

બસ, રાહ જુઓ  ચૂંટણીની.

મતદાનના દિવસે દાઝ ઉતારો.

કોના પર?

એ કહેવાની વાત છે?

ને એ પણ સમજદાર લોકોને!

સાદાં ખમણ અને નાયલોન ખમણ

-[૧] 

-[૨] 


મિત્રો,આપ સહુએ આ બંને તસવીરો જોઈ.પ્રથમ તસવીર દેશી અથવા સાદાં ખમણની છે.બીજી તસવીર નાયલોન ખમણની છે.

બંનેની સરખામણી આ પ્રમાણે થઈ શકે.

* સાદાં ખમણ એ ખમણ બનાવવાની જૂની પદ્ધતિ છે જે ઘણું કરીને ઢોકળાં બનાવવાની રીતને મળતી આવે છે. નાયલોન ખમણ બનાવવાની પદ્ધતિ પાછળથી અમલમાં આવેલી છે. અર્થાત  સાદાં ખમણનો ઇતિહાસ , નાયલોન ખમણના  ઇતિહાસ કરતાં જૂનો છે.

* સાદાં ખમણ બનાવવા માટે સમય વધારે જોઈએ. જેમ કે ચણાની દાળને ચારથી પાંચ કલાક પલાળવી પડે. તેમાંથી ફોતરાં કાઢી નાખવા પડે.પછી પીસવી પડે. તૈયાર થયેલા ખીરામાં પ્રમાણસર પાણી,મીઠું અને હળદર વગેરે નાંખીને આથો લાવવા માટે એ ખીરાને હલાવવું પડે.   પછી એને ઢાંકીને મૂકી રાખવું પડે. જ્યારે આથો આવી જાય ત્યાર પછી એ બાફવામાં આવે. આ પ્રક્રિયા આજના ઝડપી સાધનોના યુગમાં પણ દસેક કલાક જેટલો સમય માંગી લે છે. કારણ કે આ પદ્ધતિમાં આથો કુદરતી રીતે આવે તેની રાહ જોવામાં આવે છે.

જ્યારે નાયલોન ખમણ બનાવવા એટલે “લાવ્ય ઘોડો અને કાઢય વરઘોડો” જેવી વાત છે!  નાયલોન ખમણ માટે ચણાનો લોટ એટલે કે બેસન લેવામાં આવે છે. તમે સમજી શક્યા હશો કે દાળને પલાળવાની અને પીસવાની જેવી પ્રક્રિયા આમાં કરવી નથી પડતી. માની લો કે લગભગ ચાર  કલાકો ઓછા થઈ ગયા. નાયલોન  ખમણ બનાવવા માટે બેસનમાં પ્રમાણસર પાણી, હળદર, લીંબુના ફૂલ, મીઠું ઉમેરવામાં આવે છે.  હવે મજાની વાત એ છે કે તૈયાર થયેલા ખીરામાં કુદરતી રીતે આથો આવે એ માટે રાહ જોવાની હોતી નથી. ખીરામાં ખાવાના સોડા ઉમેરીને તેમ જ ખીરાને હલાવીને તાત્કાલિક આથો લાવી દેવામાં આવે છે. પછી એને બાફવામાં આવે છે. બીજા પાંચથી છ કલાકો ઓછા થઈ ગયા! નાયલોન ખમણ એક કલાકની અંદર પણ તૈયાર થઈ શકે!

*  સાદાં ખમણ બફાઈને તૈયાર થાય પછી એણે વઘારવામાં આવે છે. એ માટે એના પર કાચું તેલ અને શેકેલી રાઈ નાંખીને હલાવી નાંખવામાં આવે છે. ઉપર લીલાં ધાણાં અને કોપરું પણ ભભરાવી શકાય. વડોદરા, સુરત,અમદાવાદ વગેરે શહેરોની દુકાનોમાં મળતાં વઘારેલાં ખમણ તે આ.  આવા ખમણને ટમટમ બનાવવા હોય તો એમાં  લાલ મરચાનો પાવડર અને લીંબુનો રસ ઉમેરી દેવામાં આવે.  દહીમાં નાંખીને દહીંનાં ખમણ બનાવી શકાય. એનો ભૂકો બનાવીને ખમણી બનાવી શકાય. 

જ્યારે નાયલોન ખમણ બફાઈને તૈયાર થયાં પછી એના પર  વઘાર પાથરી દેવામાં આવે છે. એ વઘાર પાણીમાં ખાંડ, લીલાં મરચાં અને રાઈ દ્વારા તૈયાર કરેલો હોય છે. .

*દેશી ખમણ બનાવવા માટે સમય વધારે લાગે જ્યારે નાયલોન  ખમણ બનાવવા માટે એક  કલાક પણ પૂરતો છે.

*  સાદાં ખમણ ફૂલેલાં હોય છે પરંતુ નાયલોન  ખમણ એનાં કરતાં પણ વધારે ફૂલેલાં હોય છે. બસની સીટ કે સોફામાં વપરાતાં રેક્ઝીન જેવાં. એણે નીચોવશો તો એમાંથી પાણી નીકળશે. 

*  સાદાં ખમણ સ્વાદિષ્ટ જરૂર હોય છે. એમાં જે સ્વાદ હોય છે તે કુદરતી હોય છે. જયારે નાયલોન  ખમણ લીલાં મરચાં અને લીંબુના ફૂલના લીધે તીખાં અને  ખાટાં હોય છે. અર્થાત જીભના ચટાકા પૂરાં કરવામાં નાયલોન  ખમણ મેદાન મારી જાય.

* સાદાં  ખમણથી સાંધા પકડાવાનું જોખમ ઓછું છે જ્યારે નાયલોન  ખમણમાં લીંબુના ફૂલનો ઉપયોગ થતો હોવાથી  એનું અતિ સેવન કરવામાં  આવે તો સાંધા પકડાવાનું જોખમ રહે  છે. સ્વાભાવિક રીતે જ મોટી ઉમરનાં લોકો દેશી કે સાદા ખમણ પસંદ કરે. જ્યારે યુવાનોને નાયલોન  વધારે માફક આવે.

*બજારમાં બંને પ્રકારનાં ખમણની માંગ રહે છે. પરંતુ કેટલી દુકાનોવાળા સિદ્ધાંતને પકડી રાખીને કે પછી જરૂર ન લાગતી હોવાથી માત્ર  સાદાં ખમણ જ વેચે છે. એનાથી વિપરીત ઘણા દુકાનદારો માત્ર નાયલોન  ખમણ જ વેચવાનું પસંદ કરે છે.  જ્યારે કેટલાક દુકાનદારો એકપણ ગ્રાહક પાછું ન જાય એ ઈરાદાથી બંને પ્રકારનાં ખમણ રાખે છે.

ગ્રાહકો પણ ત્રણે પ્રકારનાં હોય છે. માત્ર  સાદાં ખમણ પસંદ કરનારાં, માત્ર નાયલોન ખમણ પસંદ કરનારાં અને બંને પ્રકારનાં ખમણ પસંદ કરનારાં.   

* બંને પ્રકારનાં ખમણ બનાવાવામાં મહારત હોવી જરૂરી છે. નાયનોલ ખમણ ભલે તાત્કાલિક તૈયાર થતાં હોય પરંતુ એમાં પણ મહારત જરૂરી છે.  વિશેશ જરૂરી છે કારણ કે તાત્કાલિક પરિણામ આપવાનું  હોય છે.

મિત્રો.  આ બંને પ્રકારનાં ખમણ વચ્ચે સરખામણીના મુખ્ય મુદ્દાઓ રજા કર્યાં પછી હું મૂળ વાત પર આવું છું.

ક્ષમા કરજો મિત્રો. અત્યાર સુધી કરી એ આડવાત જ હતી. મૂળ વાત હવે આવે છે. જો તમે આડવાત સમજી શક્યા હશો તો મૂળ વાત સમજવામાં વાર નહિ લાગે.

મૂળ વાત એમ છે કે આપણે વિવિધ લેખકોનાં જે લખાણો વાંચીએ છીએ એ લખાણો પણ  સાદાં કે નાયલોન ખમણ જેવાં જ હોય છે.

જેમ કે:

પન્નાનાલાલ પટેલની નવલકથાઓ, ધૂમકેતુની વાર્તાઓ, ઉમાશંકરનાં કાવ્યો અને એવાં અનેક પ્રકારનાં લખાણો  સાદાં ખમણ જેવાં છે. જેને તૈયાર કરવા પાછળ વધારે સમય આપવામાં આવેલો હોય છે. જેમાંથી ફોતરાં જેવી સામગ્રી વીણી વીણીને કાઢી નાખવાની ચીવટ રાખવામાં આવી હોય છે. જેમાં પણ અનુભવો અને વિચારોનો આથો આવે એની રાહ જોવામાં આવી હોય છે. વળી આવાં લખાણો સાત્વિક આનંદ આપનારાં હોય છે. આવાં લખાણો પસંદ કરનારો ખાસ વર્ગ હોય છે. હવેના ઝડપી યુગમાં આવાં લખાણો તૈયાર કરનારાં ઓછાં છે. 

જ્યારે છાપાંની કટારોમાં વાંચવાં મળતાં લખાણો મોટાભાગે નાયલોન ખમણ જેવાં હોય છે. જે વર્તમાન ઘટનાઓ પરથી તાત્કાલિક તૈયાર થયેલાં હોય છે. પૂર્તિઓની માંગને પહોંચી વળવા માટે લખાતાં લખાણો પણ આવાં હોય છે. આવાં લખાણો નાયાલોન ખમણ જેવાં તીખાં અને ખાટાંમીઠાં હોય છે. આવાં લખાણો માટે વિચારોનો આથો આવવાની રાહ જોવામાં આવતી નથી. તાત્કાલિક આથો લાવી દેવામાં આવે છે. આવાં લખાણોથી ઘણાંના [મગજના] સાંધા પકડાઈ જાય છે. આજના જમાનામાં આવાં લાખાણોની માંગ વધારે છે. આવાં લખાણો તૈયાર કરવામાં પણ મહારત જરૂરી છે.  

બંને પ્રકારનાં લખાણોમાં મહારત જરૂરી છે. એનાં વગર લખાણ સ્વાદિષ્ટ બનતું નથી. નાયલોન લખાણ ભલે જલ્દી તૈયાર થતું હોય પરંતુ એ માટે વિશેષ મહારત જરૂરી છે. અન્યથા    એમાંથી એકેય પ્રકારનો સ્વાદ પ્રાપ્ત થતો નથી. બજારમાં મળતાં નાયલોન લખાણોમાંથી કેટલાં અને કેવાં સ્વાદિષ્ટ છે તે આપ સહુ જાણો જ છો.  

ચતુર વાચકોને વધારે શું કહેવાનું હોય? હવે પછી જ્યારે જ્યારે ખમણ સાથે કે લખાણ સાથે પનારો પડે ત્યારે ત્યારે તમે જ નક્કી કરજો કે  ખમણ કે લખાણ કેવું છે. સાદું કે નાયલોન? 

પરમ કૃપાળુ પરમાત્મા આપ સહુને એવી તબિયત આપે કે જેથી કરીને બંને  પ્રકારનાં ખમણ કે લખાણ  આપણે પચી જાય.

આવજો અને જલસા  કરજો.   

દિલ છે તો દૂધપાક છે

સન ૧૯૬૭ની આસપાસનો જમાનો હતો. હું આઠમાં ધોરણમાં ભણતો હતો. નિશાળની પાછળનું મેદાન હતું. રીસેસનો સમય હતો. ખુશનુમા મોસમ હતી. કુમળી ઉમર જેવો જ કુમળો તડકો હતો.

નજર સામે કમળધારી તળાવની જાહોજલાલીનું અમૂલ્ય પ્રદર્શન હતું. એ પ્રદર્શનના કાર્યક્રમની પ્રકાશ વ્યવસ્થા સૂરજ એકલપંડે સંભાળી રહ્યો હતો. નગરની કપડાં ધોઈ રહેલી મહિલાઓએ  સંગીત પ્રસારણની વ્યવસ્થા સંભાળી હતી. ધબાક!ધબાક!ના સૂર વાતાવરણમાં ભળી રહ્યા હતા. તળાવને સામેના કિનારેથી તે છેક ક્ષિતિજ સુધી સમગ્ર સૃષ્ટિ શુદ્ધ પ્રસન્નતા વહેંચી રહી હતી.

પ્રસન્નતાના આ રંગમાં કોઈ નબળી વાતને જરા પણ સ્થાન નહતું.

 .. ને મારા એક વર્ગમિત્રે મારી પાસે આવીને કહ્યું: યાર ઠક્કર, તારી પાસેથી ઉછીના લીધેલા પૈસા લાવવાના રહી ગયાં. કાલે લાવું તો ચાલશેને?

જવાબમાં મે કહ્યું: “ચાલશે યાર. ક્યારેય ન લાવે તો પણ ચાલશે.”

“એવું ચાલે ખરું યાર? વહેવારે તો આપવા પડેને?”

“બધું ચાલે” મે કહ્યું.  ત્યારબાદ મારા હોઠ પર એક વાક્ય આવી ગયું: “દિલ છે તો દૂધપાક છે.” 

એ મિત્રને તો વાક્ય સાંભળીને મજા પડી ગઈ પરંતુ હાજર હતા તે બધાને મજા પડી ગઈ!

પછી તો મારા મિત્રવર્તુળમાં વાતવાતમાં ” દિલ છે તો દૂધપાક છે”  એ વાક્ય વપરાવા લાગ્યું. 

જોતજોતામાં તો એ વાક્ય આખી નિશાળમાં વપરાવા લાગ્યું. પછી તો આખા નગરમાં  વપરાવા લાગ્યું! જાણે કે એક કહેવત બની ગઈ કે: ” દિલ છે તો દૂધપાક છે”  

.. સમય પસાર થઈ ગયો. એ નિશાળ છૂટી ગઈ. એ નગર છૂટી ગયું. એ મિત્રો છૂટી ગયા. એ વાક્ય છૂટી ગયું. એનો વપરાશ છૂટી ગયો.

.. ને લગભગ ત્રીસેક વર્ષો પછી એક દિવસ વાતવાતમાં આ જ વાક્ય મે બીજાનાં મોઢેથી સાંભળ્યું:

  ” દિલ છે તો દૂધપાક છે” 

મારી નવાઈનો પાર નહોતો! મારાથી સામી વ્યક્તિને પૂછાઈ ગયું કે: આ વાક્ય તમે ક્યાંથી સાંભળ્યું?

“લે, આ તો જાણીતી કહેવત છે.” એ વ્યક્તિએ જવાબ આપ્યો.

*********

મિત્રો, મારો એવો દાવો નથી કે આ કહેવતની રચના મે જ કરી છે. વર્ષો પહેલાં મારાથી અનાયાસે બોલાયેલું વાક્ય જ ફરતું ફરતું મારા સુધી આવ્યું હોય તો પણ એની સાબિતી આપવી અસંભવ છે.

પણ એક વાત નક્કી છે કે કહેવતો અનાયાસે જ સર્જાઈ જતી હશે. એકાદ નાનકડું વાક્ય, પેઢીઓ સુધી  આપણી વાતચીતનો હિસ્સો બની જાય છે! કેટકેટલી કહેવતોનો આપણે સહજ રીતે વપરાશ કરીએ છીએ પરંતુ એનાં મૂળ સર્જકનો કોઈને ખ્યાલ હોતો નથી!

કેટલી કહેવતો કાળની ગર્તામાં ધકેલાઈ જાય છે તો કેટલીક નવી કહેવતો આપણને ખબર ન પડે તેમ વપરાશમાં દાખલ થતી જાય છે.

“મજબૂરી કા નામ મહાત્મા ગાંધી.”  આ કહેવત જાણીતી થઈ ગઈ છે.  વળી એ વાત પણ ચોક્કસ છે કે એ  કહેવત ચલણમાં આવ્યાને બહુ સમય નહિ થયો હોય. એ કહેવત બહુ બહુ તો ગાંધીજીના જીવનકાળમાં શરૂ થઈ હશે. કદાચ એમના અવસાન પછી જ વપરાશમાં આવી હોવાની શક્યતા વધારે છે. કોઈ મજાકમાં આ વાક્ય બોલ્યું હશે અને જોત જોતામાં એક કહેવત બની ગઈ હશે! આજે ભલે  ભલે આ કહેવત મજાક માં બોલાતી હોય પણ કેવી અસર છોડી જાય છે! ને કેવી ચલણમાં કેવી છૂટથી વપરાય છે!

કહેવત એક વખત ચલણમાં આવી કે પછી એને જાણે કે કોઈ પ્રકારનાં બંધનો નડતાં નથી! વળી એને વિદ્વાનોના પ્રમાણપત્રની જરૂર પડતી નથી!

“મોટી નોટ હોવા”નો મુહાવરો યુવાનોમાં વધારે વપરાય છે.  “ફલાણો તો મોટી નોટ છે.” એવાં વાક્યો આપણે ઘણી વખત સાંભળીએ છીએ. આ મુહાવરો પણ તાજેતરના વર્ષોમાં જ અમલમાં આવ્યો હોવાનું લાગે છે.

ખેર! હવે પછી તમે પણ અવસર આવ્યે,  ” દિલ છે તો દૂધપાક છે” .એ કહેવતનો વપરાશ કરજો.

અને…. બીજું તો શું કહું?

પ્રતિભાવ આપવા હોય તો આપજો નહિ તો અમે પણ માનશું કે: તમારું  દિલ છે તો દૂધપાક છે!   

જલસા કરજો.  

ચાલો રમીએ ગાડી ગાડી!

  • [ આ ગાડી અહીંથી આવી: http://www.meerainfotech.com/Wooden_Toys.html]

    મિત્રો, ક્યારેક ક્યારેક એવું બનતું હોય છે કે, બીજાને આપવા માટે લાવેલી ચીજ આપણને જ ગમી જાય અને એ રાખી લેવાનો મોહ જતો ન કરી શકીએ. 

    એક મિત્રના બ્લોગ  કુરુક્ષેત્ર પર વાંચનયાત્રાવાળા બીજા મિત્ર  અશોકભાઈને પ્રતિભાવના બદલામાં પ્રતિભાવ આપ્યા બાદ; આ ત્રીજા મિત્રને આવી સ્વાર્થી લાગણી થઈ.  પરિણામ શું આવ્યું? એક COMMENT જો POST બન ગઈ!

    તો આ રહી એ કલી જો ફૂલ બન ગઈ!

    અશોકભાઈ,તમે આ પ્રતિભાવમાં અમારા નામનો ઉલ્લેખ ગેરસમજથી કર્યો હોય તેમ અમને લાગે છે. તમે અહીં જણાવ્યું છે કે: વિનયભાઈ અને યશવંતભાઈ જેવાનાં કિબોર્ડ ઘસાઈ ગયા છતાં કૉપી-પેસ્ટની કળા કેમ સચવાઈ રહી છે ?

    મિત્ર, તમે અમારું ઘસાયેલું કી-બોર્ડ જોયું છે? આ મોંઘવારીમાં અમને એવો ધંધો પોસાય ખરો? વળી, આજના જમાનામાં કૉપી-પેસ્ટ અટકાવવું શક્ય છે ખરું?એવું જરૂરી છે ખરું? તમામ કૉપી-પેસ્ટ વખોડવાને પાત્ર છે?
    આવા અનેક સવાલો કરવાનું મન થાય છે. જેનો જવાબ અમારી એ રચનાઓ ધ્યાનથી વાંચવાથી મળી શકે છે. એ માટે જરૂરી ખુલાસાઓ પણ કર્યાં છે.
    અમે કૉપી-પેસ્ટ માટે જે થોડીઘણી રચનાઓ લખી છે તેની રજૂઆતની મજા માણવાને બદલે તેને એક આંદોલન તરીકે ગણીને અમને સુધારક ગણી લેવાની વાત અમને અન્યાય કરનારી છે!  અશોકભાઈ, અમારે સુધારક નથી થાવું…. 

    વાચક મિત્રો અમને સુધારક ન માની લે તે માટે આટલો ખુલાસો જરૂરી લાગ્યો છે.  

    મિત્ર, જે  કુરુક્ષેત્ર બ્લોગ પર તમે આ પ્રતિભાવ આપ્યો છે તે બ્લોગ પર માત્ર ને માત્ર વિજ્ઞાન પર આધારિત અને સાબિત થયેલી વાતોને જ સ્થાન છે. તે બ્લોગ પર આવી “કી બોર્ડ ઘસાવાની” મનઘડત વાતને સ્થાન ન હોય શકે. મારું કી બોર્ડ અડીખમ છે.

    બીજી વાત. તમે “ઐશ્વર્યાએ ફર્યા વૃક્ષ સાથે ફેરા” .. એ વાત જણાવી છે. એ ઝાડ તમે જોયું છે? કે પછી મીડિયાએ એ વાત જણાવી અને સાચી માની લીધી છે? શ્રીમાન અમિતાભ  બચ્ચન તો જણાવે છે કે: બતાવો એ ઝાડ!!
    અશોકભાઈ, અમિતાભ બચ્ચન શ્રદ્ધાળુ કે અંધશ્રદ્ધાળુ છે એ માની લઈએ પરંતુ તે માટે “ઐશ્વર્યાએ ફર્યા વૃક્ષ સાથે ફેરા” એ વાત માની લેવી તે પણ અંધાશ્રદ્ધાનો એક નમૂનો જ થયોને? ક્યાંક કે ક્યાંક આપણે બીજાએ કરેલી વાત પર ભરોસો રાખ્યોને? અને એ વાત પર ધોકા પછાડ્યાને?આપણને એ ઝાડ જોવાની કે ખાતરી કરવાની જરૂર લાગી નહિ. 

    તો મિત્ર, સમાજમાં પણ આ રીતે ભરોસા પર ઘણી ગાડીઓ દોડતી હોય છે! દરેકને એમ લાગે છે કે: મારી ગાડી સાચા પાટા પર દોડે છે અને બીજાની ગાડી ખોટા પાટા પર દોડે છે. અને એમ માનવું એ જ મજાની વાત છે!

    તો મજા માણો અને જલસા કરો.

    છોટીસી કૉમેન્ટ પોસ્ટ બન ગઈ .. યા યા હિપ્પી હિપ્પી યાયાયા… 

    પોસ્ટ બનકે બ્લોગકી ગોસ્ટ બન ગઈ… યા યા હિપ્પી હિપ્પી યાયાયા…