સાંજ!

બ્લોગમિત્રો,

ભાદરવાનો આજે અંતિમ દિવસ છે. આવતી કાલથી નવરાત્રીનું શુભ પર્વ શરૂ થઈ રહ્યું છે. આ પર્વ નિમિત્તે આપ સહુને મારા તરફથી ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ.

વરસાદે વિરામ લીધો છે. વરાપના વૈભવને માણવાનો આપણને મોકો મળ્યો છે. જે લોકો ગામડામાં કે નાનાં નાનાં નગરોમાં રહેતાં હશે તેઓ તો મન ભરીને એ વૈભવ સરળતાથી માણી શકે છે. એ લોકો માટે તો અત્યારે તો લીલી મગફળી અને ચીભડાં ખાવાના દિવસો  હશે.

આ દિવસોમાં મને એક ઘટના અચૂક યાદ આવતી રહે છે.  ચાલો, આજે એ ઘટના એક કથાના રૂપે તમારી વચ્ચે વહેંચું. કદાચ એના લીધે મારી લાગણીની વહેંચણી થશે. 

              સાંજ 

સંધ્યાનો સમય હતો.  હું મારી હાટડીમાં દિવાબત્તી કરી રહ્યો હતો.

વગડામાંથી ગોવાળિયાઓ ગાયો-ભેંસો સાથે ગામમાં પાછા ફરી રહ્યાં હતા.  

… ને  ધડ! ધડ!  અવાજ આવ્યો!

હું ચમક્યો. મને લાગ્યું કે કોઈ અવળચંડાએ હાટડીમાં પથરા ફેક્યા લાગે છે.

મેં જોયું તો એ પથરા નહોતા!

નાનાં નાનાં  કૂણાં કૂણાં ચીભડાં હતાં! ફટ દઈને મોમાં મૂકવાનું મન થાય તેવાં.

પણ ફેંક્યાં કોણે? આ કૃપા કરી કોણે?

હાટડીની બહાર તો કોઈ દેખાયું નહિ. ચીભડાં ફેંકીને કોઈ સંતાઈ ગયું કે શું?

મેં હાટડીનાં ઓટલે જઈને નજર નાંખી તો ગોબર,ભેંસોની પાછળ પાછળ  જઈ રહ્યો હતો.

ગોબર. કાચા કુંભારની ડેલીમાં રહેનારો છોકરો. વાઈનો દર્દી હતો. ઘણી વખત ગામમાં જ  રસ્તા વચ્ચે પડી જતો હતો. ભાનમાં આવતા વાર લાગતી.  બહુ જ ભલો. કોઈની સાથે ક્યારેય લડે કે ઝઘડે નહિ. બોલાચાલી પણ કરે નહિ. આવા દર્દીને ઘણો જ સાચવવો પડે. પરંતું ખેડૂતનો દીકરો વગડાથી દૂર કેવી રીતે રહી શકે? ગોબર મોટાભાગે સવારથી સાંજ સુધી વગડામાં રહેતો. પોતાના જ પરિવારની જ ભેંસો ચારતો.

ગોબર સાથે મારે સીધો કોઈ સંબધ નહિ. મારાથી મોટી ઉંમરનો હોવાથી ભેરૂબંધી પણ નહિ. બસ, એક જ ગામના. એ ખેડૂતનો દીકરો અને હું વેપારીનો દીકરો.

એને  લાગ્યું હશે કે આ વેપારીનો દીકરો આવાં કૂણાં કૂણાં ચીભડાં ખાવા ક્યાં જાશે?

એટલે જ એણે પ્રેમથી મારી હાટડીમાં ચીભડાં નાંખ્યાં.

કોઈપણ  પ્રકારના  સ્વાર્થ વગર! કશાં વળતર વગર! બીડી તો એ પીતો નહોતો. પણ, મારી હાટડીમાં ખાધાચીજો તો હતી. માંગત તો હું નાં પણ ન પાડત. .

પરંતું, ગોબર જેવાં ફરિશ્તાને લાલચ હોતી નથી. એમના હૈયાં કુદરતે દીધેલા ખજાનાથી ભરેલાં હોય છે. વળી એમના મન પણ સમજણથી ભરેલાં હોય છે.  નહિ તો વગર સંબંધે મને જ શાં માટે ચીભડાં ખવડાવે!

..અને મનનો કેવો મોટો કે આભારના બે શબ્દો સાંભળવા પણ રોકાયો નહિ. જાણે કશું આપ્યું જ નથી!

હું તે દિવસે એટલો રાજી થયો કે ગામડાની જિંદગીની તમામ હાડમારી ભૂલી ગયો.

… આજે વારસો થઈ ગયાં. ચીભડાની ઋતુ આવે ને એ લીલીછમ સાંજ યાદ આવ્યા વગર રહેતી નથી જે સાંજે ગોબરે મારી હાટડીમાં કૂણાં કૂણાં ચીભડાં ફેંક્યાં હતાં. 

… ને એ સાંજ પણ નથી ભુલાતી જે સાંજે અમે ઇંગોરાળા ગામની નિશાળેથી છૂટીને અમારા ગામને પાદર પહોંચ્યા ને અમે ખબર સાંભળ્યા કે ગોબર ગુજરી ગયો!!! 

મિત્રો, સાંજ પણ કેવી કેવી હોય છે?

કોઈ ખુશહાલ તો કોઈ ગમગીન!  

Advertisements

એક રચનાત્મક વાર્તા

મિત્રો… પોરબંદરથી શ્રી દુર્ગેશ ઓઝાએ મોકલેલી  વાર્તા વાંચો…

રમેશ તો નવાઇમા ડૂબી ગયો. ઓરડામાં ચારે બાજુ કરોળિયાના ચિત્રો,રંગોંની ડ્બ્બીઓ,કેંનવાસ,કાગળના થપ્પા,ને એની અંદર ખુંપેલા પપ્પા ! પપ્પાનું આવું રૂપ આ પહેલાં એણે ક્યારેય ન્હોતું જોયું.

અચાનક રમેશની નજર મોટા રંગબેરંગી મથાળાવાળા કાગળ પર પડી,જેમાં એક વાર્તા લખેલી હ્તી,જેને એ રસપૂર્વક વાંચવા લાગ્યો.”એક હ્તી કોયલ.તે એક વાર માંદી પડી.તેને ખબર પડી કે તેનો અવાજ થોડા દી’ પૂરતો બેસી જશે..એની ખબર કાઢનારા કહે,’અ ર ર ર,તારો અવાજ બેસી જ્શે?

હાય હાય….હવે તારી જિંદગી.!’કોયલ કહે,’ભલે અવાજ બેસી જતો.એ પાછો ઊભો થઇ જ્શે.બે-ચાર દી’ અવાજ ચાલ્યો જાય એમાં કાંઇ આખું જીવન નકામું નહીં થઇ જાય,કાગડાકાકા !હું કાંઇ એમ હિમત હારું એવી નથી.અવાજ બેસી ગયો એટલે એવું સમજો કે દસમા-બારમાં ધોરણની પરીક્ષાનું પેપર નબળું ગયું કા એમાં નાપાસ થયા,બસ એટલું જ….તમે ખાલી ચોપડીની પરીક્ષામાં જ હારી ગયા,પરંતુ,પરીક્ષા પૂરી એટલે તમારું સાવ પૂરું થઇ ગયું એવું નથી.તમારી સામે આખી જિંદગી પડી છે.

હજી ઘણી બધી તકો,પ્રવત્તિઓ છે.કાળઝાળ ગરમીમાં એક વખત્ પાક સાવ બળી જાય તો ધરતી કાયમને માટે સુકીભઠ્ઠ થઇ નથી જતી,વાંદરાભાઇ !એ એમ નથી વિચારતી કે” આપણી જિંદગી ખતમ”.પાક ખાલી એક જ વાર બગડ્યો છે,પણ ફરી એ જ જમીનમાં વાવશો તો પાછું ઉગશે,એટલું જ નહીં,ચોતરફ અનેરી હરિયાળી લહેરાઇ ઊઠશે,કારણ કે નબળો પાક એ સમજો માત્ર એક પરીક્ષા કે તેનું પેપર છે,તે આખા જીવનનો સાર કે તેનું માપ નથી.અભી તો પિક્ચર બાકી હૈ મેરે દોસ્ત.”કરતા જાળ કરોળિયો ભોંય પડી પછડાય,તૂટે ઘર તો પાછું નવું બનાવતો જાય.”.એટલે હું નિરાશ થઇ આપઘાતના નબળા વિચાર નહીં કરું.’….ને કોયલ; ખરેખર થોડા દિવસ પછી ફરી એ જ મસ્તીમાં ટહુકવા લાગી ને બીજાનેય ખુશ કરી સાચો રસ્તો બતાવી ગઇ……
……..ને એ રંગબેરંગી કાગળ શોધવા જેવી હિંમતલાલે પાછળ નજર ફેરવી કે તરત જ,…’લે તું ક્યારે રૂમની અંદર ઘુસી ગયો દીકરા!!?અચ્છા,તો એ કાગળ તારા હાથમાં છે એમ ! કેવી લાગી વાર્તા?

‘સરસ છે પપ્પા’રમેશ થોડું મલક્યો ને પપ્પા બોલ્યા,’તને નવાઇ લાગે છે ને કે આ બધું !! એક પુસ્તકે મને જ્ગાડ્યો જેમાં લખેલું કે”તમે જીવનમાં ક્યારેય ન કર્યું હોય એવું સારું,કંઇક નવું. અનોખું કરી બતાવો.”બેટા,નાનો હતો ને ત્યારે હું સરસ ચિત્રો દોરતો,પણ છેલ્લા વીસ વરસથી ધંધા,નફા,પૈસા..વગેરેની હાયવોયમાં હું બધું ભૂલી ગયો હતો,પરંતુ આજ મેં નક્કી કર્યું કે આજકાલ વિધાર્થી નબળા પેપર કે પરિણામથી નાસીપાસ થઇ જીવનનો અંત આણવા સુધી પહોંચી જાય છે;તે ન થાય ને તે ફરી પડકાર ઝીલી લઇ નવી આશા,શ્રદ્ધા સાથે બેઠો થાય એવું કાંઇક કરું.ને દીકરા સાચું કહું?આ વાંચીને વિધાર્થી વગેરેને તો મળશે જ,પણ મને તો અત્યારે જ નવજીવન મળી ગયું.જો આ ચિત્રો.’

પહેલું ચિત્ર કરોળિયો ચડે એવું,બીજું તે નીચે પડે તેનું ને ત્રીજું તે ફરી ઉપર ચડી અંતે ઘર બનાવવામાં સફળ થાય એ પ્રકારનું હતું.રમેશે ચિત્રો જોયા ને પછી તે ઘરની બહાર નીકળ્યો………….. ………દીકરો મોડી સાંજે ઘેર પાછો આવ્યો ને પપ્પાને વળગી રડવા લાગ્યો.પછી થોડું સ્વસ્થ થતા એ બોલ્યો,’પપ્પા,સવારે જ્યારે હું તમને મળવા આવ્યો’તો ત્યારે અમારી પરીક્ષા પૂરી થતાં જ હું કાંકરિયા તળાવની પાળે ફરવા જવાની રજા લેવા આવ્યો’તો.પણ સાચું કહું? હું કાયમ માટે તમારી રજા લેવા આવ્યો’તો.હું ત્યાંથી પાછો ન્હોતો આવવાનો,પણ્ તમારી વાર્તા,ચિત્રો વગેરે જોઇ હું ઘેર પાછો ફર્યો છું.

બધા માબાપ તમારા જેવા હોય જે મિત્ર બની સાચું વહાલ કરે,ખોટું દબાણ ન કરે તો જીવવાની મઝા આવે.થેંક્યુ પપ્પા.’થોડીવાર સાવ શાંતિ છવાઇ ગઇ.ને પછી પપ્પા ગળગળા સાદે કહી રહ્યા,’બેટા,એવા અનેક લોકો છે જે ભણવામાં સાવ ‘’ઢ’’ હતા છતાં સફળ થયા છે.પરીક્ષા મહત્વની છે જે દિલ દઇ પૂરી મહેનત કરી આપો,પણ્ એની જ ફૂટ્ટપટ્ટીથી તમારી કુશળતાને ન માપો.ને ખાલી અભ્યાસક્ર્મના ચોપડા જ ન વાંચો.બીજું પણ વાંચો.થોડું નાચો-ગાઓ,હરો-ફરો તો ટેંન્શન જાશે,આનંદ આવશે,ને ઊલટું વધુ યાદ રહેશે.પરીક્ષા એ જીવનની છેલ્લી તક નથી.એની બહાર પણ એક સુંદર જીવન છે.સચિન તેંડુલકર ઝીરોમાં જાય તો તે કાયમ માટે ક્રિકેટ છોડી નથી દેતો..

ફરી હિંમત બતાવી બીજા મેચમાં સદી ફટકારે છે.ઝીરોમાંથી હીરો બની જાય છે.હારો ભલે,પણ હિંમત ન હારો.બેટા,તું આ પરીક્ષામાં ભલે કદાચ ઓછા ગુણ મેળવ કે નાપાસ થા,પણ જીવનની પરીક્ષામાં તો તું ફર્સ્ટ-ક્લાસ પાસ થયો છે.અભિનંદન.આ સદ્ગુણનું મૂલ્ય પેલી પરીક્ષાના ગુણ કરતાય ક્યાંય વધુ છે..ચાલ,એના માનમાં થોડો મસ્ત ડાંન્સ થઇ જાય.’….ને પિતા-પુત્ર બંને ખુશીમાં નાચવા લાગ્યા.બંનેને કશુંક અનોખું પ્રાપ્ત થયું હતું.

***********************************************************************

“અસર”ના વાચક  મિત્રો,  આ  વાર્તા પોરબંદરના  શ્રી દુર્ગેશ ઓઝાએ મોકલી છે. પ્રેરણા કે બોધ આપતી વાર્તાઓ તો ઘણાંય લખે. પરંતુ દુર્ગેશ ઓઝાએ માત્ર વાર્તા લખીને કે છપાવીને સંતોષ નથી માન્યો.  જેના સુધી આ સંદેશો પહોંચવો જોઈએ તેના સુધી પહોંચાડવાના શક્ય તેટલા ઉપાયો પણ અજમાવ્યા. લીઓ કલબના સહકારથી વાર્તા  અને સાથે સાથે ઉમદા સંદેશો પરિક્ષા વખતે જ પોરબંદરમાં ઘેર ઘેર પહોંચાડ્યો.  જે પ્રયાસ બદલ લોકોએ સારા પ્રતિભાવો પણ આપ્યા.

એક ઉમદા હેતુ કાજે અસર બ્લોગને  યોગ્ય ગણવા બદલ અમે એમના આભારી છીએ.

શ્રી દુર્ગેશ ઓઝાનો સંપર્ક માટે મોબાઈલ નંબર —  9898164988

મિત્રો… બોર્ડની પરિક્ષાના પરિણામો આવે ત્યારે જે  સારા માર્ક્સથી પાસ થયા હોય તેમને ત્યાં આનંદ ..આનંદ  ને આનંદ! ને જેમને પરિક્ષામાં નિષ્ફળતા મળી હોય તેમને ત્યાં રાંધ્યાં ધાન રઝળી જાય! વહાલથી ઉછેરેલાં સંતાનો હીબકા ભરે! મનમાંને મનમાં ગુનાહિત  ભાવો અનુભવે! ઘરની બહાર નીકળતાં શરમ અનુભવે! માબાપને એમ લાગે કે -બસ બધું ખલાસ થઈ ગયું!

ને આવી ભારેખમ ક્ષણોનેના ભારને સહન ન કરી શકનાર સંતાન ન ભરવા જેવું પગલું ભરી લે એ ક્યાંનો ન્યાય ?

ક્યાં સુધી આવું ચાલ્યાકરે?

કેટલાક લોકોને લાગ્યું કે  અટકવું જ જોઈએ.  ને એ લોકોએ  સમાજને એ માટે  સંદેશો પહોંચાડવા પોતાની તાકત કામે લગાડી.કેટલાક લેખકોએ  અને પત્રકારોએ પોતાના લખાણો દ્વારા આ વાત વાચકો સુધી પહોંચાડી.  સમાજના  કેટલાક આગેવાનોએ પોતાની વગ આ સંદેશો લોકો સુધી પહોંચાડવાની પોતાની ફરજ બજાવી.

 અમારો પણ આ એક નમ્ર પ્રયાસ છે.

મિત્રો… જે પરિક્ષામાં પાસ થયા હશે તેમને ત્યાં પેંડા ખાવા તો સહુ જશે! પરંતુ જે નાપાસ થયા હોય તેમને ત્યાં માત્ર આશ્વાસન જ નહીં .. હિંમત અને વિશ્વાસ આપવા જનારા  પણ હોવા જ જોઈએ!

આજનું ‘ખેતર’ આવતી કાલની ‘સોસાઇટી’ છે!!!!



 

[બ્લોગજનો,  ‘જલારામદીપ’ના મે, 1991માં પ્રગટ થયેલો આ લેખ આજે આપ સહુ સમક્ષ રજૂ કરું છું. સમય ઘણો પસાર થઈ ગયો છે. તેથી ઘણી વાતો કદાચ અપ્રસ્તુત જણાશે. પરંતુ એક બાબત આજે પણ એટલી જ પ્રસ્તુત છે જે ત્યારે હતી. એ બાબત છે: મોટાપાયે ચાલી રહેલું શહેરીકરણ . ખેતરના ભોગે સોસાઇટીનું સર્જન એ જાણે કે અનિવાર્ય પરિવર્તન ગણાઈ ચૂક્યું છે.]

શહેર અને કારખાનાઓની વચ્ચે ઊભાં રહેલાં થોડાંક ખેતરઓમાંનું વધુ એક ખેતર આજે હારી ગયું. થાકીને ઝૂકી ગયું. હવે તે ખેતર નહીં રહે! ત્યાં ‘સોસાઇટી’ થઈ જશે. તેને ‘મધુવન’ જેવું નામ  અત્યારથી  અપાઈ ગયું છે. ‘મધુવન’ની જાહેરાતના મોટા પાટિયામાં એ ખેતરનું ભવિષ્ય વાંચી શકાય છે.

તે જ્યારે ખરેખર લીલુંછમ રહેતું હતું  પંખીઓના ટહુકાઓથી છલકાતું હતું અને ખેડૂતની મહેનતથી શણગારાતું હતું ત્યારે તેને ‘ખેતર’ કહેવામાં આવતું હતું પણ  હવે જ્યારે ત્યાં બ્લોક્સની હારમાળા ઊભી થશે ઈંટ અને રેતી ને કપચીનું સામ્રાજ્ય સોળે કળાએ ખીલી ઊઠશે અને વિજયપતાકાઓ સમાન  ઊંચા એટેના ઊભા હશે ત્યારે  તેને ‘મધુવન’કહેવામાં આવશે.

હવે ત્યાં ઝાડ નડતાં હશે તો માણસના હાથે કપાઈ જશે. માણસ ઝાડની જગ્યાએ દુકાન ઉછેરી હોય તો કેટલો ફાયદો થાય તેની ત્રિરાશી માંડશે. જ્યાં સુધી માટી સંપૂર્ણપણે દેખાતી બંધ નહીં થાય ત્યાં સુધી માણસ તે ખેતર પર ત્રાસ ગુજારશે. તેના પર ધગધગતો ડામર પાથરશે. હવે ખેતરમાં ખાતર નહીં નંખાય કે  બીજ નહીં વવાય! હવે ખેતરના પેટાળમાં ભૂંગળાં વવાશે.  હોંશે હોંશે ટેલિફોન અને વીજળીંના થાંભલા રોપાશે.  હવે કૂવો પુરાઈ જશે ને ધોરિયા પણ પુરાઈ જશે. ખેડૂતના હાકલા પડકારા ભજન અને દુહા બધું સદાયના માટે દટાઈ જશે. સમયની ટેપરેકર્ડર પરથી હવે ખેડૂતના કાલાંઘેલાં ગીતો ભૂંસાઈ જશે. તેની જગ્યાએ છેલ્લામાં છેલ્લી ફિલ્મનાંગીતો વાગશે. વહેલી સવારે પ્રભાતિયાંના બદલે   આખી રાત ચાલેલી  વીડિયો-ફિલ્મના બેસૂરા સંવાદો વાતાવરણમાં ઠલવાશે.

હવે   કોયલ આંબેથી નહીં ટહુકે પરંતુ  ડોરબેલમાંથી  ટહુકશે મોર અને ઢેલ હવે ખેતરનિકાલની સજા ભોગવશે. ચકલાંની ખેતર સાથેની લેણાદેવી પૂરી થઈ જશે.  નસીબદાર કૂતરાઓને જ લીસા ગાલીચા પર આળોટવાનું મળશે. પાંજરામાં પુરાયેલા પોપટો અંગ્રેજી નામો બોલી શકશે.  સ્વર્ગસ્થ સાબરના શીંગડાંને કોઈના દીવાલખંડની દીવાલો પર સ્થાન મળશે. જીવજંતુઓ જંતુનાશક દવાના જોખમ સાથે  માણસની અનુકૂળતાનો ખ્યાલ રાખીને શિસ્તપૂર્વક  હરીફરી શકશે.

હવે ગર્જના, ટહુકા, કેકારવ, કલબલાટ કે ચીંચિયારી જેવા પ્રાણીવેડા માણસ કરશે. પ્રાણીઓને પોતાની ઓળખ ટેલિવિઝનના પરદેથી આપવી પડશે. કોઈ આર્ટ-ફિલ્મમાં ખેતરનું વાતાવરણ રજૂ થશે ત્યારે ટેલિવિઝનની સામે બેઠેલાંને વિચાર સરખો પણ નહીં આવે કે;આવા વાતાવરણના ભોગે પોતે  પોતાના ઘરમાં બેઠાં છે.

ભૂમીપૂત્રોના હાથે  જોતજોતામાં મકાનો  તો મકાનો તૈયાર થઈ જશે પરંતુ  પછી એ મકાનોમાં બે ઘડી બેસવાનો પણ એમને હક નહીં રહે! મકાનમાલિકો રહેવા આવી જશે ને પછી વધ્યાઘટ્યા ખેતરપણાનો નાશ કરશે.  એ ફેરફારને કાયાપલટ જેવા રૂપાળા નામથી નવાજવામાં આવશે. ને ખેતરનો  માલિક ભવિષ્યમાં ભૂલેચૂકેય જો સોસાઇટીમાં ચક્કર મારવા જશે તો તેને પણ ચક્કર આવી જશે! તેને ખ્યાલ પણ નહીં આવે કે  ક્યાં હતો ખેતરનો શેઢો ને કાયાં હતો ખેતરનો કૂવો? બ્લોક નંબર દર્શાવતાં તીર એના હૃદયને ચીરી નાંખશે.  જે  જગ્યાએ બેસીને એ બપોરનું ભાથું ખાતો હતો એ જગ્યા તો એને શોધી નહીં મળે! પાણી પીવું હશે તો એને પૈસા ખર્ચવા પડશે.  જ્યાં  ખાટાંમીઠાં બોરથી લૂમઝૂમ બોરડીઓ ઝૂલતી હતી ત્યાં હવે ચપટી બોર માટે છોકરાઓ કજિયા કરશે!

… પરંતુ એમ પણ વિચારી શકાય કે ભાડાં ભરી ભરીને થાકેલું કોઈ દંપતી ‘મધુવન’માં પોતાના ઘરના ઓટલે સંતોષથી બેઠેલું જોવા મળશે. કેટલાય ભૂલકાઓને સારી રીતે  ઊછરવા અને રમવા મળશે. હવે હોળીમાં ત્યાં રંગો ઊડશે અને દીવાળીમાં દીવાઓ પ્રગટશે. કેટલીય પેઢીઓ સુધી એ ઘરોમાં સુરક્ષિત રહીને માનવજાત પોતાની સંસ્કૃતિને નવો ઓપ આપશે.  બીજાં એવાં અનેક કારણોસર મધુવન નામ સાર્થક પણ થાય.

પરિવર્તન અફસોસને પાત્ર હોવા છતાં  હંમેશા વિરોધને પાત્ર નથી હોતું. એ પરિવર્તનની પાછળ સમયનો તકાજો હોય છે. સંસ્કૃતિને સ્થિર કરી દેવી તે માણસના હાથની વાત નથી.  તેવું કરવું તે માણસના સ્વભાવમાં પણ નથી. એવું થઈ શકતું હોત તો ખળખળ વહેતી નદીઓ પર બંધો ન બંધાયા હોત્ મથુરાના આકાશમાં કારખાનાઓનો ધુમાડો ન છવાઈ જતો હોત.  ગોકુળની વાત કહેવા માટે તો  શ્રી રમેશ પારેખના કાવ્યની એક પંક્તિ બસ થઈ પડશે…

ગોકુળમાં હોઈ શકે દહીંની દુકાન

ને રાધાને હોઈ શકે ચશ્માં

અમરેલી ગામના મસાણને જોઈને

અલ્યા જીવણિયા તું ખીખીખીખી હસ મા.

…. આજ ખેતરની જગ્યાએ ભૂતકાળમાં  જંગલ, પહાડ, ટેકરી કે ઝરણાં હશે.  તેમાંથી  ખેતરમાં થયેલું પરિવર્તન એ જમાનામાં ઘણાંને નહીં પણ ગમ્યું હોય! ઝાડપાનને પોતાની સ્વતંત્ર રીતે ઊગવા ઊછરવા  દેવાના બદલે માણસની ઈચ્છા મુજબ ઊગવા-ઊછેરવાની વાતથી તે વખતના પ્રકૃતિપ્રેમીઓ નારાજ પણ થયા હશે! પરંતુ પરિવર્તનને કોણ  અટકાવી શક્યું છે ?

ધગધગતી પૃથ્વી ઠંડી પડી ને જંગલ થયું હશે. એ જ જંગલમાંથી ખેતર થયું હશે. એ જ ખેતરમાંથી હવે ‘મધુવન’સોસાઇટી થશે. ને મધુવન સોસાઇટી પણ ક્યાં અમરપટ્ટો લઈને આવવાની  છે ? જે કિલ્લાઓ નગરોની સલામતી કાજે મુખ્ય આધાર ગણાતા હતા એ જ કિલ્લાઓ આજે એ જ નગરની વચ્ચે ઉપેક્ષિત વૃદ્ધોની જેમ પડવા વાંકે ઊભા છે. મિત્ર અરવિંદ ભટ્ટનું એક કાવ્ય યાદ આવે છે:

ગઢની રાંગે હાલને સખી છાણાં થાપવાં જાઈ…

ભવિષ્યમાં તો જે થાય તે પણ આજે તો પરિવર્તનને માન આપીને ખેતર છેલા શ્વાસો લઈ રહ્યું છે…