ગુજરાતી ભાષામાં અંગ્રેજી શબ્દો! રોક્યા રોકાય નહિ!

મિત્રો,

આપણી ગુજરાતી ભાષામાં  નજીકના જ ભૂતકાળમાં જે શબ્દો વપરાતા હતા એ હવે નથી વપરાતા. એ  બાબતે ઘણા વિદ્વાનો ચિંતાતુર છે. હાલના ગુજરાતી સાહિત્યના પ્રમુખ વર્ષાબહેને ‘પરબ’ જાન્યુઆરી-૨૦૧૩ ના અંકમાં પોતાનો અનુભવ જણાવ્યો છે. એ અનુભવ મુજબ આજની પેઢીના યુવાનો ‘ભોગળ’, ‘ચાંગળું’, ‘મોભ’ જેવા શબ્દોથી પરિચિત નથી.  તમારામાંથી પણ ઘણાંને આ શબ્દો ગામડેથી આવી ચડેલા ફેંટાધારી નહેમાન જેવા લાગ્યા હશે. વાંક તમારો નથી. માહોલ જ બદલાયો હોય  ત્યાં વાંક કોનો કઢાય? માહોલનો વાંક પણ ન કઢાય કારણ કે માહોલ બદલાવા માટે જ હોય છે.  કોઈને એવો સવાલ થાય કે, વર્ષાબહેને આવા જુના જમાનાના શબ્દો વાપરવાની જરૂર શી? જરૂર એટલા માટે કે એ શબ્દો એમની નવલકથામાં  જરૂરી હતા.  એ સિવાય પણ તમે યાદ કરજો. એવા કેટલાય શબ્દો છે કે જે હજુ થોડા વર્ષો પહેલાં આપણે વાતચીતમાં વાપરતા હતા ને હવે આપણને જ અજાણ્યા લાગવા માંડ્યા છે. જેમ કે:  ‘હું તમારી વાટ જોઈશ’  એવું બહુ ઓછાં લોકો બોલે છે.  ‘હું તમારા માટે વેઈટ કરીશ.’ એમ બોલે છે.  કેટલાક  યુવાનને તો ‘ હું તમારી વાટ જોઈશ’ એ વાક્ય જ ખોટું લાગે! એમની સમજણ મુજબ વાક્ય ‘હું તમારી વાટ લગાડીશ.’ એવું હોવું જોઈએ. જાણેકે, ‘જમાનો કોઈની વાટ જોવાનો નથી, પરંતુ કોઈની વાટ લગાડવાનો છે!

*સાધુસંતો પણ ઉપદેશ આપતી વખતે, વિદેશી શિષ્યોને પોતાના આશ્રમમાં સ્થાન આપતા હોય એમ વિદેશી શબ્દોને પોતાના હોઠ પર સ્થાન આપે છે. એ આસપાસના માહોલની અસર છે. આમેય, મોટાભાગે સાધુસંતોનો દેશી કરતાં વિદેશી સાથેનો  સંપર્ક  વધારે હોય છે. માટે જ કોઈ સંત જ્યારે ધર્મ માટે  એમ કહે કે,   ”અશુદ્ધ  આત્માને શુદ્ધ કરવાની પ્રોસેસનું નામ છે ધર્મ.” ત્યારે શ્રોતાઓને  એ કઠતું નથી. કારણ કે અહીં સહુનું મુખ્ય ધ્યેય આત્માશુદ્ધિ નું છે, ભાષાશુદ્ધિનું નહિ. જો સહુ ભાષાશુદ્ધિ માટે બેઠા હોય તો વાક્યમાં ‘પ્રોસેસ’ શબ્દના બદલે ‘પ્રક્રિયા’ શબ્દ હોવાની દલીલ થઈ શકે! પરંતુ બદલાયેલા માહોલને જે સાધુસંતો  પારખી શક્યા છે  તેઓ  છૂટા મોંઢે  અંગ્રેજી શબ્દો વાપરે છે. 

*કેટલાક લેખકોની ભાષા અને આમઆદમીની  ભાષા વચ્ચે હંમેશાઅંતર રહ્યું છે.  આવા  લેખકોની ફરિયાદ હોય છે કે , “વાચકો એમના સુધી પહોંચવાની મહેનત નથી કરતા.  એ ભાવક નથી બનતા.” આવા લેખકો ઓછા ભાવાકોથી ચલાવે લે છે પણ પોતાના સિદ્ધાંતો છોડતા નથી.  આવા લેખકોનું એક માર્યાદિત વર્તુળ બની જાય છે.  એ વર્તુળમાં તેઓ અંદરોઅંદર નિર્દોષ રમતો રમ્યા કરે છે.  જો કે , આવા લેખકો પણ પોતાના લખાણમાં અંગ્રેજી શબ્દો ઉપયોગમાં લીધા વગર રહી નથી શકતા. 

* તો કેટલાક વાચકોની ફરિયાદ હોય છે કે. ‘”લેખકો અઘરું અઘરું લખે છે જે સમજમાં નથી આવતું. ” આવા વાચકોને સમજાય એવું લખનારા લેખકોને સારા પ્રમાણમાં વાચકો મળી રહે છે.  આવા લેખકો આમ આદમીને સમજાય એ માટે છૂટથી અંગ્રેજી શબ્દો ઉપયોગમાં લેતા હોય છે.   હા, આમ આદમી પણ અંગ્રેજી શબ્દો વધારેને વધારે બોલતો થઈ ગયો છે. એ કડવી પણ નરી વાસ્તવિકતા છે.   ગામડામાં કે ઝૂંપડામાં રહેનાર માણસ પણ ઘણી વખત  “અમારે ત્યાં મહેમાન આવ્યા છે ‘ એમ કહેવાને બદલે ‘અમારે ત્યાં ગેસ્ટ આવ્યા છે’  એમ કહેતો હોય છે. આ માહોલમાં લેખક પોતાના લખાણમાં  ‘ટમટમ ગુજરાતી’  ભાષા પીરસે તો એમનો પણ  શો  વાંક? 

ટૂંકમાં માહોલ જ એવો છે કે ગુજરાતી ભાષામાં અંગ્રેજી શબ્દો વટથી   પ્રવેશી ગયા છે એટલું જ નહિ પરંતુ એમને રાસનપત્ર  એટલે કે રેશન કાર્ડ પણ મળી ગયાં છે. હવે’ આવો માહોલ ક્યા કારણોથી અસ્તિત્વમાં આવ્યો એ સમજવા માટે માત્ર સાહિત્યિક નહિ પરંતુ સામાજિક  દૃષ્ટિની પણ જરૂર પડે.  આવી દૃષ્ટિથી જોનારને જરૂર સમજાઈ જશે કે જેમ ધોતિયાંની જગ્યાએ પેન્ટ આવ્યાં એમ જ ગુજરાતી ભાષામાં અંગ્રેજી શબ્દો આવ્યા. 😀  

એ પણ સમજવું જરૂરી છે કે , જેમ કાયમી પહેરવેષમાંથી વિદાય લઈ ચૂકેલાં ધોતિયાં નવરાત્રીનાં તહેવારોમાં યુવાનો દ્વારા હોંશે હોંશે પહેરાય છે એમ ગુજરાતી ગરબા અને સનેડા નવરાત્રીના તહેવારોમાં કે લગ્નના વરઘોડામાં યુવાનો દ્વારા હોંશે હોંશે ગવાય છે.   કેમ એવું?

માહોલ! બીજું શું?   

Advertisements

ગુજરાતી લેખનક્ષેત્રે ‘તેજાબી ઘરાના’ !

પ્રિન્ટ મીડિયામાં સામાન્ય માણસના મંતવ્યોને પહોંચવું અઘરું હતું. એક ઉદાહરણ લઈએ. છાપામાં નિયમિત કટાર લખતાં લેખકના વિચારો સાથે કોઈને અસહમતિ દર્શાવવી હોય તો તેણે જે તે છાપાના કાર્યાલયમાં પત્ર લખવો પડતો. એ પત્રની ભાષા, રજૂઆત, વિસ્તાર વગેરે માટે શરતોનું પાલન કરવું પડતું. છતાંય એમાંથી મોટાભાગના પત્રોને છાપાને બદલે  કચરાટોપલીમાં સ્થાન મળતું  ત્યારે જે તે પત્ર -લેખક ધૂંધવાવા સિવાય બીજું કશું કરી ન શકતો.

હવે, ઈન્ટરનેટના સહારે લખનાર પોતાના વિચારોની તલવાર વીંઝીને વાચકોની લાગણીને લોહીલુહાણ કરી શકે છે.  વળતામાં કોઈ પણ વાચક  પોતાના મંતવ્યો દ્વારા જે તે કટાર લેખકને સામી કટાર ભોંકી દીધાનો આનંદ મેળવી શકે છે. એનાથી ઊલટું પણ થઈ શકે છે.  કોઈ સામાન્ય વાચક પોતાના પ્રિય લેખકને સુંદર સુંદર મંતવ્યોની માળા પણ પહેરાવી શકે છે.  આ તો માર અને માલ, બંને ખાવાની વાત છે.

સમયની માંગ એ છે કે,  લખનારાઓ અને વાંચનારાઓ ખૂબ જ સહનશીલ થાય! હવે સંયમ કે સ્વયંશિસ્તની વાતો કરવી એ ઘડિયાળનાં કાંટા અવળા ફેરવવાની વાતો કરવા જેવું છે.  ઇન્ટરનેટનું  માધ્યમ  એટલું ઝડપી છે કીબોર્ડનાં બટન દબાયા નથી કે મનમાં પડેલો  વિચારનો  જથ્થો કમ્પ્યુટરના પરદે ઠલવાયો નથી.  એની વહેંચણી માટે FDIની જરૂર નથી!  લખાણોથી કોઈની લાગણી દુભાતી હોય તો એ એની પોતાની નબળાઈ છે! :D…  જેનું હ્રદય પોચું હોય એને સ્વિમિંગપુલ કે કોઈના બ્લોગમાં કે પોસ્ટમાં  ખાબકવા જેવું નથી.  એ કોઈને ઊંધા માથે પછાડે એવાં હોઈ શકે છે. 

પહેલાં તો ગણ્યાગાંઠ્યા લેખકો હતા કે જેમને માટે કહેવાતું હતું કે,  તેઓ પોતાનું લખાણ શાહીમાં નહિ પરંતુ તેજાબમાં બોળીને લખે છે.  જ્યારે હવે તો જાણેકે શાહી કોઈ વાપરતું જ નથી! 😀

કી બોર્ડ જ જાણે કે તેજાબમાં બોળેલાં હોય છે.  દરેકને ચંદ્રકાંત બક્ષી બનવું છે!  આજકાલ “બક્ષી ઘરાના”ની કે  “તેજાબી ઘરાના”ની બોલબાલા છે!

હવે લખવું એ માત્ર લેખકના જ વશની વાત નથી.  ઇન્ટરનેટના માધ્યમના કારણે વાચકને પણ લખવાની આઝાદી મળી ગઈ છે. પ્રિન્ટના માધ્યમમાં હોય છે એવો, સંપાદક કે તંત્રી જેવો શક્તિશાળી વચલો વર્ગ ઇન્ટરનેટના માધ્યમમાં હોતો નથી.  પરિણામે કોઈ પણ લેખકના લખાણનો વિરોધ પણ ઝડપથી અને જોરદાર થઈ શકે છે.   કોઈ લેખકનું બેવડું ધોરણ હવે છૂપું રહી શકતું નથી.  લેખક જો બીજા પર ઘા કરી શકે છે તો એને પોતે પણ ઘા ખાવાની તૈયારી રાખવી પડે છે.  કોઈ લેખકે ઝાઝું લખ્યું હોય કે સારું લખ્યું હોય તો પણ એ  વિરોધથી બચી શકતો નથી.  

 જે લેખકે  પોતાનો લખાણો લખતી વખતે બીજાની ઉમરનો કે  બીમારીનો જ નહિ પરંતુ મૃત્યુનો પણ મલાજો  ન રાખ્યો હોય તો એ લેખકની ઉમરનો મલાજો વાચકો પણ રાખતા નથી.  કારણ કે વાચકો પાસે પણ માહિતી હોય છે અને તેજાબ પણ હોય છે. વાચકો પોતાની ઉમરનો મલાજો જાળવે  એવી  દયા તો ખુદ જે તે લેખકને પણ માન્ય ન હોયને? બીજાને  અરીસા બતાવાનારે પોતે પણ અરીસામાં જોવાની તૈયારી રાખવી જ પડે! 

લેખકને  કદાચ કોઈ  મજબૂરી હોઈ શકે છે  પરંતુ  વાચકને કોઈ મજબૂરી હોતી નથી. વાચકો પાસેથી પાળેલા કૂતરા જેવી વફાદારીની આશા લેખક રાખી શકે?  

પોતે જો પિચકારીમાં તેજાબ લઈને નીકળે અને બદલામાં બીજા એના પર નિર્દોષ રંગોનો જ છંટકાવ કરે એવી આશા કમસેકમ ‘તેજાબી ઘરાના” નો લેખક ન રાખી શકે!   

ફિલ્મોમાં જેમ રાજેશખાન્નાના ચોકલેટી જમાના પછી અમિતાભની મારફાડનો જમાનો પ્રેક્ષકોને પસંદ પડ્યો હતો એવું ગુજરાતી લેખનક્ષેત્રે પણ બન્યું છે. હવે મોટાભાગના લેખકોને અને વાચકોને;  શ્રી, માનનીયશ્રી, આદરણીયશ્રી વગેરે સંબોધનો અબખે થઈ ગયાં છે.  એમને, વિશાલ ભારદ્વાજની ફિલ્મોમાં વપરાય એવાં [સુજ્ઞ જનોના નાકના ટેરવા ચઢી જાય એવાં] સંબોધનો માફક આવી ગયાં છે.  પહેલા જે ગાળ ગણાતી હતી એ હવે ગાળ ગણાતી નથી.  જે લોકો એ ફેરફારને પચાવી શક્યા છે  એમની લાગણી સલામત રહેશે અન્યથા બ્લોગે ને  બ્લોગે ઘવાતી રહેશે!

હવે બંધ કરુંને? 😀 

તમારી લાગણી સલામત રહે એવી આશા સાથે આ બંધ કર્યું  લો. 

આવજો અને જલસા કરજો. 

**************************************

આજનું સમોસું : 

जिंदगी इत्तेफ़ाक हैं!

જિંદગી એટલે અણધાર્યા અવસરોનો સરવાળો

જિંદગીમાં આયોજન જરૂરી છે. ધંધા, વ્યવસાય, શિક્ષણ, ઉજવણી, સામાજિક પ્રસંગો વગેરેમાં તો આયોજન ખૂબ જ મહત્વ ધરાવે છે.  એમાં ‘હરિ ઇચ્છા બળવાન’ વાળી વાત ચાલતી નથી. ધાર્યું પરિણામ ન મળે ત્યારે ભલે ‘હરિ ઇચ્છા બળવાન’ એમ માનવું પડે, પરંતુ કાર્યની શરૂઆતમાં તો આપણે આયોજનને જ મહત્વ આપતા હોઈએ છીએ.

છતાંય, એ વાત પણ માનવી જ પડશે કે, જિંદગીમાં કેટલીક નાનીમોટી ખુશીઓ આપણને વગર આયોજને પણ મળી જતી હોય છે.  કોઈ માણસ પોતાના ઘરના દરવાજે પતંગિયાનું સુંદર ચિત્ર મુકાવીને ખુશ થવાનું આયોજન કરી શકે છે. પરંતુ ક્યારેક કોઈક જીવતુંજાગતું, સાચુકલું પતંગિયું ઊડતું ઊડતું એના ઘરના દરવાજે આવીને બેસી જાય અને એ જોઈને એને જે ખુશી થાય, એ ખુશી મેળવવા માટે એણે કોઈ જ આયોજન કર્યું હોતું નથી. અરે, એ પતંગિયાને તસવીરમાં કેદ કરવા માટે એને કેમરો પણ હાથવગો હોતો નથી!  કોઈ માણસ જાણીતી જગ્યાએ પ્રવાસે જાય ત્યારે પ્રવાસમાં વચ્ચે કોઈ અજાણી જગ્યા પણ આવે. એ અજાણી જગ્યાએ એને એટલો બધો આનંદ મળે, જેટલો આનંદ એને પેલી જાણીતી જગ્યાએથી પણ ન મળ્યો હોય. એ જગ્યાની મુલાકાત માટે એણે આયોજન પણ ન કર્યું હોય.

ખુશી તો અણધારી ગમે ત્યાંથી મળી જાય. મોંઘેરી હોટેલના બદલે ફૂટપાથ પરના ધાબા પરથી પણ મળી જાય. તમે ઘરની બારી પરથી પરદો હટાવો ને તમને મેઘધનુષ જોવા મળી જાય. વતનની દૂર એવી કોઈ જગ્યાએ વર્ષો પછી વતનનો કોઈ માણસ ભેગો થઈ જાય. તમે મનમાં ઉદ્વેગ લઈને મંદિરે ગયા હો અને કોઈ સાવ અજાણી વ્યક્તિ કોઈ પણ સ્વાર્થ વગર તમને ‘જય શ્રી કૃષ્ણ’ કહે અને તમારું મન શાંત થઈ જાય. તમે જવા ખાતર કોઈ પ્રસંગમાં ગયા હો અને ત્યાં કોઈની સાથે કાયમી મિત્રતા બંધાઈ જાય. ફેસબુક પર ભૂલથી કલિક થઈ જાય, કોઈને ફ્રેન્ડ રિક્વેસ્ટ મોકલાઈ જાય, એ ફ્રેન્ડ બનેલી વ્યક્તિ સુખદુઃખમાં તમારી સાથે રહે, એવું પણ બને. જીવનમાં ખુશી માટે અઢળક અઢળક શક્યતાઓ છે. બસ, એને વધાવી લેવી પડે.

રતનભાઈ નામે મારા એક પરિચિત સજ્જન, એમના પોતાના આયોજન મુજબ સફરમાં નીકળ્યા. તેઓ એક બસ ચૂકી ગયા. એમને ખૂબ જ અફસોસ થયો. મોડેથી એમણે  બીજી બસ પકડી. એમને એ બસમાં ઊભાં ઊભાં મુસાફરી કરવી પડી. વચ્ચે એકાદ સ્ટેશન પર બસમાંથી થોડા મુસાફરો ઊતર્યા, એથી રતનભાઈને બેસવા માટે જગ્યા મળી ગઈ. એમણે બાજુમાં બેઠેલા મુસાફર સાથે વાતચીતની શરૂઆત કરી. એ બંનેના રસના વિષયો સરખા હોવાથી એમની વચ્ચે ઘણી વાતો થઈ. છૂટા પડતી વખતે રતનભાઈને એ નવા પરિચિત મુસાફરે પોતાનું ‘વિઝિટિંગ કાર્ડ’ આપ્યું. એ કાર્ડના લીધે રતનભાઈની જિંદગીમાં મોટું પરિવર્તન આવ્યું. બન્યું એવું કે, એ કાર્ડના આધારે એ બંને વચ્ચે વારંવાર મુલાકાતો થઈ, જે મુલાકાતોએ રતનભાઈને એમનો વ્યવસાય જમાવવામાં મહત્ત્વનો ભાગ ભજવ્યો. એ મુલાકાત રતનભાઈ માટે  ચમત્કારિક જ ગણાયને? રતનભાઈએ પોતાના વ્યવસાયના વિકાસ માટે મળેલી તકનો લાભ લેવા માટે પૂરતું આયોજન કર્યું હતું, પરંતુ એ બંને વચ્ચેની પહેલી મુલાકાત માટેનું આયોજન કોણે કર્યું હશે! રતનભાઈ એક બસ ચૂકી જાય અને બીજી બસ પકડે એ કારસો કોણે રચ્યો હશે!

‘છોટીસી મુલાકત પ્યાર બન ગઈ’ એ વાત માત્ર ફિલ્મોમાં જ નથી બનતી, હકીકતમાં પણ બનતી હોય છે. એવી મુલાકાત મોટાભાગે  આકસ્મિક જ હોય છે! કોઈ યુવાન કે યુવતી પ્રેમમાં પડવાનું આયોજન કરીને કે ચોઘડિયાં જોઈને ઘરેથી નથી નીકળતાં! પછી, એમનાં લગ્ન માટે ચોઘડિયાં જોવાય અને નાનાંમોટાં આયોજનો થાય એ જુદી વાત છે.

વિજ્ઞાનની કેટલીય શોધખોળોમાં અકસ્માતે પણ ભાગ ભજવ્યો છે! એવા અકસ્માતો વિશે ઘણું ઘણું લખાયું છે. પરંતુ કેટલીય સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓ બનવવાની રીતની શોધ પણ અકસ્માતે જ થઈ છે. કહેવત છે કે: ‘બનાવવા ગયા’તા કંસાર અને બની ગઈ થૂલી.’ એ કહેવત મુજબ જે બનાવવું હોય એ ન બને અને બીજું કશુંક બની જાય. પરંતુ એ બીજું કશુંક એવું બને કે બનવાનારનાં ભાગ્ય ઊઘડી જાય! બીજા કેટલાય લોકોનાં પણ ભાગ્ય ઊઘડી જાય. લોકોને આજીવિકાનું એક નવું માધ્યમ મળી જાય. આજકાલ, સુરતનો લોચો વખણાય છે. એ લોચા માટે એવું કહેવાય છે કે, ‘કોઈનાથી ખમણ બનવાતી વખતે લોચો પડ્યો અને એ લોચાના કારણે લોચો બનાવવાની રીત અમલમાં આવી!’ લોચા જેવી કેટલીય વાનગીઓ આપણે અપનાવી લીધી છે. એવી વાનગીઓ વિશે કોઈકે તો સંશોધન કર્યું હશે. ન કર્યું હોય તો કોઈકે તો કરવા જેવું છે.

મેં ‘પ્રસન્નતા’ શીર્ષકથી એક વાર્તા લખી છે. એ વાર્તાનો નાયક એક લેખક છે, જે સામાન્ય  સ્થિતિનો છે. એ ઘરેથી કેરોસીનની દુકાને કેરોસીન લેવા જાય છે અને લાંબી લાઈનમાં ઊભો રહે છે. એક દારૂડિયાની ગાળ પણ ખાય છે. કેરોસીન ખલાસ થઈ જાય છે. એ કેરોસીન લીધા વગર જ ઘરે પાછો આવતો હોય છે. એ દરમ્યાન એનું મન વિચારે ચડે છે. એ ઘરે પહોંચે છે ત્યારે એનું મન પ્રસન્નતાથી ભરેલું હોય છે. એને કેરોસીન નથી મળ્યું છતાં એ પ્રસન્ન હોય છે. કારણ કે, એને એ દિવસના અનુભવ પરથી એક વાર્તા મળી ગઈ હોય છે! કેટલીય વાર્તાઓ, કવિતાઓ, નવલકથાઓ વગેરેનાં સર્જન માટે અણધાર્યા પ્રસંગો નિમિત્ત બન્યા હોય છે. આયોજનનો વારો પછીથી આવે છે.

કોલંબસ જળમાર્ગે નીકળ્યો’તો ભારત આવવા અને પહોંચ્યો અમેરિકા! રાજીવ ગાંધી હતા પાયલોટ અને એમની માતાજીની હત્યાના કારણે તેઓ બની ગયા ભારત દેશના વડાપ્રધાન! શ્રીમતી ઇન્દિરા ગાંધીએ દેશમાં કટોકટી લાગુ કરી, ત્યારે કેટલાય યુવાનોને એકાએક જેલમાં જવું પડ્યું. એ યુવાનો જેલમાંથી બહાર નીકળ્યા પછી કેટલાક યુવાનોની રાજકીય કારકિર્દી બની ગઈ. કારણ કે, એ યુવાનોને જેલમાં કેટલાંય અનુભવી નેતાઓનાં સંપર્કનો લાભ મળ્યો. જે કટોકટીએ એમને દુઃખી કર્યા, એ જ કટોકટીએ એમને સુખી કર્યા. આ તો એના જેવી વાત છે કે, રામને વનવાસ ન થયો હોત તો રાવણનો નાશ ન થાત. ઇતિહાસ પણ કેટલાય અકસ્માતોથી હર્યોભર્યો છે!

કહેવાનો આશય એ પણ નથી કે, ‘બધું જ અકસ્માતે થાય છે માટે કોઈ પ્રકારનું આયોજન જ ન કરવું.’  વળી, જેમ સુખદ અકસ્માતો થાય છે એમ  દુખદ અકસ્માતો પણ થતા હોય છે.  કેટલાક લોકો જિંદગીમાં સુખદ અકસ્માતો જ બને અને દુખદ અકસ્માતો ટળે એ માટે અવનવી અને ખર્ચાળ વિધિઓમાં જ રચ્યાપચ્યા રહેતા હોય છે. એ લોકો ભલે ઈશ્વરમાં માનતા હોવાનો ડોળ કરતા હોય, હકીકતમાં ઈશ્વરના નિર્ણયોને ન  સ્વીકારવાનાં એ ધમપછાડા જ હોય છે.

તો ચાલો, તમારા જીવનમાં સુખદ અકસ્માતો થતા રહે એવી શુભ ભાવના સાથે રજા લઉં. કદાચ કોઈ સુખદ અકસ્માત મારી પણ રાહ જોતો હોય!

આવજો અને જલસા કરજો.

 

સૂઈમૂઈ ચલ પડી હૈ..

સૂઈમૂઈ ચલ પડી હૈ… શાંત હોને કા નામ નહીં લે રહી હૈ.  

શ્રીમતી સોનિયા ગાંધીએ હાલમાં જ ગુજરાતમાં ચૂંટણી પ્રચાર માટે આવ્યાં હતાં ત્યારે  એકઠી થયેલી ભીડ એમને કેટલી સારી લાગી હશે! એ ભીડ સમક્ષ, ગુજરાતમાં મહિલાઓની સુરક્ષા બાબતની ચિંતા વ્યકત કરવી કેટલી સહેલી લાગી હશે! આજે  દિલ્હીમાં અને  એમાં પણ પોતાના નિવાસસ્થાન સામે એકઠી થયેલી ભીડ કેટલી આકરી લાગી હશે! એ ભીડ સામે દેશમાં અને ખાસ કરીને દિલ્હીમાં મહિલાઓની સુરક્ષા બાબતના સવાલોના જવાબો આપવાની ફરજ કેટલી અઘરી લાગી હશે! એમને અર્ધી રાત્રે પોતાના નિવાસસ્થાનની બહાર આવીને પ્રદર્શનકારીઓને જે જવાબો આપવા પડ્યા એમાં તૈયાર લખાણ કામ લાગે એમ નહોતું! એમના જવાબોથી પ્રદર્શનકારીઓને સંતોષ થયો નથી. દેશના તમામ નેતાઓએ આ ઘટના પરથી સબક લેવા જેવો છે.  દેશમાં મહિલાઓનું સ્વમાન અને સુરક્ષા, એ સંવેદનશીલ મુદ્દો છે. આવા  સંવેદનશીલ સમસ્યાને માત્ર રાજકારણીની નજરે મૂલવવા જેવી નથી. એને માત્ર ચૂંટણીના પ્રચારમાં ઉપયોગમાં લઈને સંતોષ માનવા જેવું નથી. ચૂંટણી પ્રચારમાં જેટલું જોર દાખવ્યું એટલું જોર આ સમસ્યા પાછળ દાખવ્યું હોત તો  કદાચ આ ઘટના બની ન હોત. રાજકારણીઓ પોતે પણ મહિલાઓ માટે કેટલું માનસન્માન દાખવે છે એનાં ઉદાહરણો પણ સતત મળતાં જ રહે છે.   

ગુજરાતમાં  મહિલાઓ, અન્ય રાજ્યોની મહિલાઓની સરખામણીમાં વધારે સુરક્ષિત હોવા છતાં સરકાર કે પ્રજાએ અતિવિશ્વાસમાં રહેવા જેવું નથી. સાવચેત રહેવું જરૂરી છે. પાપ છાપરે ચડીને પોકારે છે, પણ એ પાપ થઈ ગયા પછી! થયા પહેલાં નહિ!

બરાબર એક વરસ પહેલાં પણ સરકારને ભીડ અને દર્શનકારીઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. પરંતુ, ત્યારે મુદ્દા અલગ હતા. વાળી, પ્રદર્શનકારીઓના કોઈ નેતાઓ હતા. સરકાર એ નેતાઓ પર રાજકીય આક્ષેપો કરી શકતી હતી. આજની સ્થિતિમાં તો સરકાર એમ પણ કહી શકે એમ નથી કે, આ અંદોલન પાછળ વિરોધ પક્ષોનો હાથ છે.

ટીવીના પરદેથી જ્ઞાનીજનો ભીડ અને આક્રોશનાં કારણો, લક્ષણો, અપલક્ષણો, પરિણામો વગેરેની ગંભીર ચર્ચાઓ કરે છે! પોલીસ ભીડ અને આક્રોશને કાબૂમાં કરવાના પ્રયાસો કરે છે! અને, આક્રોશ જવાબ માંગે છે. તાત્કાલિક ઉકેલ માંગે છે. અને..

સૂઈમૂઈ ચલ પડી હૈ… શાંત હોને કા નામ નહીં લે રહી હૈ.  

http://visfot.com/index.php/news/8038-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%AA%E0%A4%A5-%E0%A4%AA%E0%A4%B0-%E0%A4%89%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE-%E0%A4%9C%E0%A4%A8%E0%A4%A4%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%90%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%BE.html

આજનું મારું આ લખાણ તમારે ગમાડવું જ પડશે.

મિત્રો,

આ બ્લૉગ પરનાં આજ સુધીનાં મારાં લખાણો તમને  ગમ્યાં હોય કે ન ગમ્યાં હોય,  પરંતુ   આજનું મારું આ લખાણ તમારે ગમાડવું જ પડશે.

આજ સુધીના મારા વિચારો તમે સ્વીકાર્યા હોય કે ન સ્વીકાર્યા હોય , પરંતુ આજનો મારો વિચાર તો તમારે સ્વીકારવો જ પડશે.

અજ સુધીની મારી વાતો માનવા યોગ્ય લાગી હોય ને ન લાગી હોય, પરંતુ આજની મારી વાત તો  તમારે  માનવી જ પડશે.

એ વગર છૂટકો જ નથી.

તો આ રહ્યું મારું આજનું લખાણ…

આ રહ્યો  આજનો મારો વિચાર …

આ રહી  આજની મારી વાત… 

આપ સહુને  દિવાળી અને નૂતન વર્ષના શુભ અવસરે

મારા તરફથી

અમર્યાદિત

શુભેચ્છાઓ.

જલસા કરો…

જલસા કરો…

અને

જલસા કરો…

*

*

કલબલાટ કૉલસેન્ટરનો

                   [૧]

કૉલસેન્ટરની બહાર

ગળામાં ગાળીયાછાપ આઇ-કાર્ડ

સિગારેટના ધુમાડાથી ઝંખવાતી જવાની

હોઠોને દઝાડતી  ઉકળેલી ચા

જીભ પરથી  ડિલીટ થતો…

મમ્મીના હાથની રસોઈનો સ્વાદ,  

મન પર ટાર્ગેટનો પહાડ

પહાડની પેલે પાર

સપનાં અપરંપાર!

                         [૨]

જ્યારથી એ છોકરી

કૉલસેન્ટરમાં

કામ કરવા લાગી છે

ત્યારથી

એની આંખોમાંથી  

તુલસીક્યારાની ભીનાશ

ભુસાવા લાગી છે… 

                          [૩]

એક કસ્ટમરના ગુસ્સાને લીધે   

કૉલસેન્ટરમાં કામ કરતી

એ છોકરીના ગળે

બાઝેલો ડૂમો,

રિસેસ દરમ્યાન

કોફીના ઘૂંટડાની સાથે

ગળે ઊતરી ગયો!

                    [૪]

‘ના.. ના’

એ લોકોએ ઇન્ટરવ્યુમાં કહ્યું કે,

‘કૉલસેન્ટરમાં કામ કરતાં કરતાં

અમે

અમારાં ગીતો..

અમારો કલરવ…

અમારી ચંચળતા…

ખોઈ નથી નાખ્યાં.

અમે તો એને

સાચવીને મૂક્યાં છે

ઇન્ફર્મેશનના ઢગલા પાછળ!’

                    [૫]

કૉલસેન્ટરની

રાતપાળીની નોકરી કરીને

ઘર તરફ જઈ રહેલા

એ લોકોને,

સૂર્યમાં

વિદેશી કસ્ટમરનાં

દર્શન

થયાં!

 

ગણપતિ ઉત્સવ: ભક્તિ,મસ્તી અને પ્રાર્થના!

[આ તસવીરનું પ્રાપ્તિસ્થાન:  http://blog.buzzintown.com/2012/09/happy-ganesh-chaturthi-sms-wishes-messages-ganesha-quotes/

ગણપતિબાપા મોરિયા .. અર્ધો લાડુ ચોરિયા. 

ગણપતિબાપા રાબેતા મુજબ  સમાજની મુલાકાતે પધાર્યા છે.  સામાજિક દેવ છેને?  નાનામોટા ઘરમાં, ગલીના નાકે,  સોસાઈટીના કોમન પ્લોટમાં, ફૂટપાથ પર … જ્યાં બેસાડો ત્યાં બાપા બેસવા તૈયાર છે.  જે હરકતો કરવી હોય તે કરો , બાપા ઉદાર છે. એમનું રૂપ જ એવું છે .. એમનું મન જ એવું છે.  એ સહુને ખૂશ જુએ છે ને પોતે ખૂશ થાય છે.  એ જાણે છે કે રોજિંદા માહોલથી ત્રસ્ત લોકો આ તહેવાર ઉજવવાને બહાને હળવા થાય છે.  જે કાંઈ પોતાની અંદર છે તે તમામ બહાર લાવે છે.  આનંદ, ઉમંગ, આવડત, કળા,શોર્ય,  સંસ્કાર, પરંપરા,  ભક્તિ…એટલું જ નહિ,  મસ્તી, મોજ, તોફાન વગેરે.  એ ઘણાંને ગમે કે ન ગમે. એટલું જ નહિ, લોકો પોતાની અંદર ભભૂકતો રોષ પણ આ જ તહેવાર દરમ્યાન ઠાલવી શકે છે. ગણપતિના સ્ટેજ પર કેટલાક નેતાઓની ઠેકડી ઉડાડતાં દૃશ્યો   શું બતાવે છે?  

પેઢીઓ બદલાઈ ગઈ! નથી બદલાયું આ સૂત્ર: ગણપતિબાપા મોરિયા .. અર્ધો લાડુ ચોરિયા. આ સૂત્રની મજા માણવી હોય તો બાળક થવું પડે! પોતાની જાતની અંદર ઉમેરાઈ ચૂકેલા વર્ષો બાદ કરવાં પડે! એ નથી થઈ શકાતું એટલે ફરિયાદો પીછો નથી છોડતી. પરંતુ, બાપાને કેમ કશું નડતું નથી? આવો સમજવાનો પ્રયાસ કરીએ.આ પહેલા પણ બાપાના રૂપરંગને, સમાજને અનુલક્ષીને સમજવાના પ્રયાસો થયેલા છે. પરંતુ સમાજ તો સતત બદલાતો રહે છે.  તો  બાપાને સમજવાના નવા નવા પ્રયાસો પણ થવા જ જોઈએ. અત્રે આ તહેવારની ઉજવણીમાંથી કશું શીખવાનો અને હળવા થવાનો  એક પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.

આજે  ગણપતિ ઉત્સવની ઉજવણી માટે એક ફરિયાદ એ હોઈ શકે કે, ઉજવણીમાં ઘોંઘાટ બહુ થાય છે.  હવે, બાપાના કાન જુઓ. કેવડા મોટા છે! બાપાને ખબર જ હતી કે આ પરમ શાંતિ કાયમ રહેવાની નથી. ભવિષ્યમાં પાકી  દીવાલોને પણ  હલબલાવી નાખે એવા ડીજે જેવાં માધ્યમો આવવાના જ છે. એ ડીજે પરથી  લેટેસ્ટ ફિલ્મી ગીતો પણ સાંભળવા પડશે. એમાં ભક્તિનો ‘ભ’ પણ ન હોય તો પણ સાંભળવા પડશે. એને સહન કરવાની શક્તિ કેળવવી જ પડશે. વિચાર કરો. આપણને  સવારથી સાંજ સુધી કેટકેટલું સાંભળવું પડે છે.  બીજાં માધ્યમોને છોડો. પરિવારના એક સભ્ય જેવા ટેલિવિઝનની જ વાત કરીએ તો એના દ્વારા આપણે કેટકેટલું સારુંનરસું સાંભળીએ છીએ. સાધુસંતોના ઉપદેશો, નેતાઓના બદમાશીભર્યા વચનો, ગીતસંગીત, બાળકોનો કિલકિલાટ, સહન ન થઈ શકે એવા સમાચારો….. આપણે એવો આગ્રહ ન રાખી શકીએ કે , ‘આ માધ્યમ દ્વારા માત્ર અમને મનગમતું જ સંભળાવવામાં આવે. માત્ર સાચું જ અને સારું જ  સંભળાવવામાં આવે. અમારી તબિયતને હાની પહોંચાડે એવું કશું જ અમારે સાંભળવું નથી.’  માત્ર નિર્જીવ માધ્યમો જ નહિ પરંતુ આસપાસના લોકોના મોઢેથી પણ અપને અણગમતું સાંભળવું પડે છે. બાપાના મોટા કાન એ સૂચવે છે કે ‘પંખીઓના કલબલાટથી માંડીને વાહનોના હોર્નના અવાજો સાંભળવાની શક્તિ કેળવો.  તો જ જીવી શકશો . નહિ તો કાયમી કકળાટ કરતાં રહેશો.’

જે બાબત સાંભળવાની ક્રિયાને લાગુ પડે છે એ જ બાબત જોવાની ક્રિયાને પણ લાગુ પડે છે. રાતદિવસ દરમ્યાન આપણે કેટકેટલું જોવું પડે છે! ઘેર બેઠાં વિશ્વભરના સારાંનરસાં દૃશ્યો દેખાડતાં માધ્યમોનું જોર વધ્યું છે.  એ માધ્યમોની પોતાની વિશેષતાની સાથેસાથે પોતાની મર્યાદા અને મજબૂરી પણ હોય.  ગણપતિનીજીની ઝીણી આંખો એવું સૂચવે છે કે, : ‘ભલે તમને અન્ય માધ્યમો દ્વારા ગમે તે દ્રશ્યો બતાવવામાં આવે એને તમારી પોતાની ઝીણી નજરે જુઓ અને મુલવણી કરો. જે જુઓ એને ઉતાવળથી સાચું નમાની લો.  તમારી પોતાની વિવેકબુદ્ધિનો પણ ઉપયોગ કરો. ‘ ઘણીવાર આપણે ટેલિવિઝન પર જે બતાવવામાં આવે એ સાચું માની લઈએ છીએ.  જેમ કે કોઈની પ્રેમકહાની, હરખપદુડા એન્કરો હોંશે હોંશે  દિવસોના દિવસો સુધી  બતાવે છે ત્યારે  પ્રેમનો મહિમા કેવો છે એના પર ભાર મૂકે છે. સમય જતાં એ જ કહાનીના એક પાત્રનું અપમૃત્યુ થાય છે ત્યારે એ જ એન્કરો એ કહાનીમાં રહેલા સ્વાર્થ આને ચાલાકી પર  ભાર મૂકે છે.  પણ, ઝીણી જરે જોનારાઓને પહેલેથી જ ખ્યાલ આવી જાય છે કે,  આ કહાની કાંઈ  આખો  દિવસ દેખાડવી પડે એવી મહત્વની નથી. મતલબ કે,  જે જુઓ એને માત્ર બીજાની નજરે જ ન જોતાં પોતાની નજરે જોવાનું પણ શીખો.  

ગણપતિ પોતાની સૂંઢ દ્વારા આધુનિક સુચન કરે છે કે: ‘ વાતાવરણમાં તાજી  હવા મળવી મુશ્કેલ છે માટે તમારું નાક લાંબુ કરો.  નાક લાંબુ ન કરી શકતા હો તો તમે પોતે તાજી હવા મળે એવી જગ્યા સુધી લાંબા થાવ. એ માટે રોજ ઘરની બંધિયાર હવાનો ત્યાગ કરીને બહાર નીકળો. બગીચામાં જાવ. શક્ય યોય તો નદીકિનારે કે દરિયાકિનારે જાવ. અરે ! ક્યાય નહિ તો છેવટે ઘરના ધાબે તો જાવ. પણ તાજી હવા લો.  ઊંડા શ્વાસ લો. યોગ કરો અને ફેફસાં મજબૂત રાખો.  પ્રદૂષણ વધ્યું છે તો  ઉપાય  પણ કરો. ‘

હવે આવી મજાની વાત! ખાવાની! ગણપતિ બાપાનું મોટું પેટ સૂચવે છે કે, ‘બધું જ ખાવાની અને પચાવવાની ટેવ પાડો.  કાયમ માટે અને દર વખતે તમારી ઇચ્છા મુજબનું ભોજન તમને ન પણ મળે.  માટે  સંજોગો મુજબ જે મળે તે ખાવાની તૈયારી રાખો.’  આ વાત આજના સમાજમાં નાનાંમોટાં સહુને લાગુ પડે છે. જેમ કે ઘરના વડીલની ઇચ્છા હોય કે આજે તો ખીચડી ખાવી છે. પરંતુ પરિવારના અન્ય લોકોની ઇચ્છા  ચાઈનિઝ વાનગીની હોય તો ઘરના વડીલ પોતાની ઇચ્છા પકડી રાખીને માત્ર પોતાના માટે ખીચડી રંધાવવાના પાપમાં પડે એ યોગ્ય છે? એ જ રીતે યુવાન છોકરાછોકરીઓ  પણ જો માત્ર ભાત, બટાકા કે મેંદો જ ખાશે તો  બીમારીનો  ભોગ બનશે ને એમને કાયમ માટે અણગમતું ખાવાનો વારો આવશે. માટે એમણે પણ ખીચડી, શાક, રોટલી જેવી વિવિધ વાનગીઓ ખાવાની તૈયારી રાખવી જોઈએ. વળી, આજની યુવાન પેઢીને તો રોજીરોટી માટે વતનથી દૂરના મલકમાં પણ જવું પડે. ત્યાં એને જે મળે એ ભોજન આરોગવાની તૈયારી રાખવી પડે. એ સિવાય, મોટા પેટવાળા હોવું એટલે કે વિશાળ મનના હોવું; એ પરંપરાગત અર્થ પણ ભૂલવા જેવો નથી જ.

ને ગણપતિના દેખાતા દાંત સૂચવે છે કે: ‘તમારા વ્યક્તિત્વને જરા અણિયાળું રાખો. એટલું નરમ ન આખો કે જેનાલીધે તમને ગમે તે દબડાવી જાય. જરૂર પડે દંડ દેવાની પણ તૈયારી રાખો.’

અને એમનું વાહન ઊંદર! આ વાહનની બે વિશેષતાઓ જે આજના સમયમાં રાહત આપનારી છે. એક તો એમાં પેટ્રોલ કે ડીઝલની જરૂર રહેતી નથી અને એના પાર્કિંગ માટે બહુ જગ્યા જોઈતી નથી. આ વાહન દ્વારા બાપા સૂચવે છે કે: ‘તમારું વાહન એવું રાખો કે જેમાં બળતણ ઓછું વપરાય. જેને લીધે પ્રદૂષણ ન થાય. જેના પાર્કિંગ માટે સમસ્યા ન થાય. વળી, તમારું વાહન એવું હોવું જોઈએ કે જે સમાજના દરેક વર્ગના લોકો સુધી જઈ શકે.’ 

 તો આવા છે આપના આ દુંદાળા દેવ. 

ઘણા લોકોને આ તહેવારની ઉજવણી સામે  ફરિયાદો છે. એમનુંએમનું માનવું છે કે, ‘આ તો બધી ઉપરછલ્લી મસ્તી છે. આમાં અંદરની મસ્તી કે ભક્તિ ક્યાય દેખાતી નથી.’ ચાલો, ઉપરછલ્લી તો ઉપરછલ્લી મસ્તી તો છેને? અરે! આજના આ માનસિક તનાવભર્યા વાતાવરણમાં બાહ્ય તો બાહ્ય મસ્તી હોવી એય મોટી વાત છે! અને, બાહ્ય મસ્તી હશે તો આંતરિક મસ્તી પણ આવશે! આંતરિક મસ્તી માટે પણ બાહ્ય મસ્તીનું પગથીયું હોવું જરૂરી છે. બાકી, જેને પોતાની અંદરની  જ મસ્તીનો રંગ પ્રાપ્ત થઇ ગયો  હોય એને તો  ગલીના નાકે શું થાય છે એની પણ પડી નથી હોતી. 

વળી, જેણે ગલીએ ગલીએ જઈને ગણપતિનાં વિવિધ રૂપરંગ જોયાં હોય, પોતાના સંતાનોને એ હોંશે હોંશે દેખાડ્યાં હોય અને એનો આનદ માણ્યો હોય;  એ જ ભાઈશ્રી પોતે ઉમરલાયક થઈ જાય એટલે, ‘આ બધું બરાબર નથી’ એવો કકળાટ કરે એતો  ‘ગરજ સરી અને ગણપતિ વેરી’ એવી વાત ગણાય! પોતાને ન ગમતું હોય એ બીજાને ગમતું હોય એમ પણ બનેને? 

તો મિત્રો, પર્યાવરણનું ધ્યાન રાખીને, અંધશ્રદ્ધાથી અંતર જાળવીને,  કલેશકંકાસથી દૂર રહીને આ તહેવાર ઉજવીએ.  

ગણપતિને આ સિઝનમાં એક જ પ્રાર્થના કે: આપણા  નેતાઓને સદબુદ્ધિ આપે. માત્ર એક જ બાઈને ન પૂછે પણ પોતાના પરિવારની બાયુંને પણ પૂછે કે, શું વરસમાં રાહતદરના માત્ર છ જ ગેસસિલિન્ડર પૂરતા છે?   

આપણા ભાગવાનો નસીબદાર છે કે, એમણે પહેલાં જન્મ લઈ લીધા.  આજના યુગમાં જન્મ્યા હોત તો એમને માખણ કે અર્ધો લાડું ચોરવાને બદલે પેટ્રોલ કે ગેસસિલિન્ડર ચોરવાનો વારો આવત.