ભાઈબંધી

“ભાઈબંધી”                           

ચંદુ અને મોહન બંને રતનપુર નામે એક નાનકડા ગામમાં રહે. ચંદુ વેપારીનો દીકરો અને મોહન ખેડૂતનો દીકરો. બંને પાકા ભાઈબંધ. આખો દિવસ સાથે ને સાથે રહે. નિશાળે જાય તો પણ સાથે. નિશાળેથી છૂટીને રમવા જાય તો પણ સાથે. નદીએ નહાવા જાય તો પણ સાથે. વગડામાં ફરવા જાય તો પણ સાથે. લેસન કરવા બેસે તો પણ સાથે. બંને એકબીજા પાસેથી ઘણું  ઘણુંશીખે. ચંદુ અને મોહનની જુગલ જોડી આખા ગામમાં વખણાય.

બંને પાંચમાં ધોરણમાં ભણતા હતા ત્યારની વાત છે.

મોહનના બાપુના નાના ભાઈ એટલે કે મોહનના કાકા, સુરત શહેરમાં રહેતા હતા. એ એક દિવસ મોહનની ઘેર આવ્યા. રાત્રે જમ્યા પછી મોહનનાં બા-બાપુ અને કાકા સુખદુઃખની વાતોએ ચડ્યાં. મોહન એ બધી વાતો બેઠો બેઠો સાંભળતો હતો. વાતવાતમાં મોહનના બાપુએ કહ્યું કે, ‘ભાઈ, આ વરસે વરસાદ નહિ થવાથી અમારા ખેતરમાં પાક જરાય થયો નથી. એટલે ઘરમાં આવક પણ જરાય થઈ નથી. ઉપરથી અમારા પર દેવું પણ ખૂબ થઈ ગયું છે. અમને તો મૂંઝવણ થાય છે કે હવે શું કરવું? આવું ને આવું ચાલશે તો પછી અમારે જીવવું ભારે પડશે.’

મોટાભાઈના દુઃખની વાત સાંભળીને નાના ભાઈએ સલાહ આપી કે, ‘તમે મોહનને ભણતો ઉઠાડી મૂકો ને એને મારી સાથે શહેરમાં મોકલો. હું એને કોઈ જગ્યાએ કામે લગાડી દઈશ. તમારી આવક ચાલુ થઈ જશે તો આ બધી ચિંતા ટળી જશે.’

મોહનના બા-બાપુને આ સલાહ જરાય ન ગમી. એમણે કહ્યું કે, ‘ગમે તે થાય પણ મોહનનું ભણતર તો છોડાવવું જ નથી. અમે નથી ભણ્યાં પણ અમારા દીકરાને તો અમારે ભણાવવો જ છે. ભણતર વગરની તે કાંઈ જિંદગી છે?’

મોહનના કાકાએ ખીજાઈને કહ્યું કે, ‘તો તમે ભૂખ્યાં પડ્યાં રહો. હું તો તમારા ફાયદાની વાત કરું છું. મોહન  કામે નહિ લાગે તો તમારે ભૂખે મરવાનો જ વારો આવશે. મારી પણ એટલી બધી આવક નથી કે હું તમને મદદ કરું. તમારી પાસે મોહનને કામે ચડાવ્યા સિવાય બીજો કોઈ રસ્તો નથી.’

ખૂબ જ માથાકૂટ થઈ. છેવટે મોહનના બા-બાપુ પોતાના નાનકડા દીકરાને શહેરમાં મોકલવા તૈયાર થઈ ગયાં. એમણે મોહનને કહ્યું કે, ‘બેટા, હવે તો તું જ અમારો આધાર છે. તું શહેરમાં કામ કરવા જઈશને?’

મોહનને થયું કે, ‘મારાં માબાપ આટલાં દુઃખી હોય તો મારે ભણીને શું કરવું છે?’ એણે તો તરત જ શહેરમાં જવાની  હા પાડી દીધી.

બીજે દિવસે મોહન નિશાળે ન ગયો. એને તો હવે ભણવાનું હતું નહિ. શહેરમાં જવાનું હતું એટલે એ તો શહેરમાં જવાની તૈયારી કરવા લાગ્યો

ચંદુને તો મોહન વગર આખો દિવસ નિશાળમાં ગમ્યું નહિ. સાંજે બંને ભેગા થયા ત્યારે મોહન એકદમ ઉદાસ હતો. ચંદુએ તરત પૂછ્યું કે, ‘મોહન, આજે તું નિશાળે કેમ નહોતો આવ્યો?’

મોહને જવાબ આપ્યો કે, ‘ચંદુ, હવે હું નિશાળે ક્યારેય નહિ આવું. હું ભણવાનું છોડી દઈશ’ આટલું બોલતાં બોલતાં તો એ રડવા જેવો થઇ ગયો. મોહનનો જવાબ સાંભળીને ચંદુને ખૂબ જ દુઃખ થયું. એને ખબર પડી ગઈ કે, મોહન કશી મુસીબતમાં છે.    

શાંતિથી વાત થાય એ માટે બંને ગામની બહાર એક ટેકરી પર જઈને બેઠા. જ્યાં મોહને પોતાના માબાપના  દુખની બધી વાત કહી. વાત પૂરી કરીને મોહન ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યો. રડતાં રડતાં એ બોલ્યો કે, ‘ચંદુ, કાલે સવારે જ હું મારા કાકા સાથે શહેરમાં જવા નીકળી જઈશ. આપણે હવે રોજ ભેગા નહિ થઈ શકીએ. હું તો નહિ ભણી શકું, પણ તું ખૂબ ખૂબ ભણજે. ને ખૂબ આગળ વધજે.’

ચંદુએ મોહનને છાનો રાખ્યો અને કહ્યું કે, ‘તું હિંમત ન હારતો. તારું ભણતર ન બગડે એ માટે આપણે કશું કરીશું.’

મોહન બોલ્યો કે, ‘આપણે તો સાવ નાના છીએ. આપણાથી શું થાય?’

ચંદુ પાસે એ સવાલનો કોઈ જવાબ નહોતો. બંને જણા ક્યાય સુધી ચૂપચાપ ટેકરી પર બેઠા રહ્યા. મોહનનું ભણતર બગડે નહિ એ માટેનો કોઈ ઉપાય એમને સૂઝ્યો નહિ.

સાંજ પડી એટલે બંને જણા ગામમાં આવ્યા. ભારે હૈયે છૂટા પડીને પોતપોતાના ઘર તરફ નીકળ્યા. પણ, રસ્તામાં ચંદુના મનમાં એક જ વાતનું રટણ હતું કે, ‘મોહનનું ભણવાનું અટકે નહિ એ માટે કોઈ ઉપાય કરવો જ જોઈએ.’

એવામાં જ એનું ધ્યાન ગામના સરપંચની ઑફિસ તરફ ગયું. એના મનમાં ચમકારો થયો કે, ‘ગામના સરપંચ તો બહુ જ ભલા માણસ છે. લાવ, એને જ વાત કરું તો કદાચ કોઈ રસ્તો નીકળે.’

ચંદુએ સરપંચની ઑફિસમાં જઈને જોયું તો ત્યાં સરપંચની સાથે પોતાના શિક્ષક પણ બેઠા હતા. ચંદુએ એ બંનેને મોહનના દુઃખની બધી વાત કહી. પછી હાથ જોડીને વિનંતી કરી કે, ‘મારા ભાઈબંધનું  ભણતર અટકે નહિ એ માટે તમે કશું કરો.’

ચંદુની વાત સાંભળીને સરપંચને થયું કે, ‘આ તો બહુ જ ખોટું કહેવાય. ગામના કોઈપણ બાળકનું  ભણતર બગડે તો મારી જ નહિ, આખા ગામની આબરૂ જાય.‘

શિક્ષકે પણ કહ્યું કે, ‘મોહનનું ભણતર તો અટકાવી જ ન શકાય. વિદ્યા મેળવવી એ તો દરેક બાળકનો અધિકાર છે. વળી, નાના બાળક પાસે કામ કરાવવું એ કાયદાની રીતે પણ ગુનો છે. એ બાળ-મજૂરીનો ગુનો  કહેવાય એવો ગુનો કરનારને સજા પણ થઈ શકે છે. આવી ભૂલ અટકાવવી જ જોઈએ.‘

સરપંચ અને શિક્ષક વચ્ચે ચર્ચા થઈ અને બંનેએ નક્કી કર્યું કે, ‘આપણે મોહનના માબાપને સમજાવીએ અને આવી ભૂલ કરતાં અટકાવીએ.’

સરપંચ અને શિક્ષક, ચંદુને સાથે લઈને મોહનના ઘેર પહોંચ્યા. બંનેએ મોહનના બા-બાપુને ખૂબ સમજાવ્યાં કે, ‘તમે તમારા સ્વાર્થ માટે મોહનનું ભવિષ્ય બગાડી રહ્યા છો. મોહનને ભણાવવો એ તમારી ફરજ છે. વિદ્યા મેળવવી એ મોહનનો હક છે. એને અટકાવી ન શકાય. કમાણી માટે નાના બાળક પાસે કામ કરાવવું એ પણ ગુનો છે. એવો ગુનો કરનારને સજા પણ થઈ શકે.’

મોહનનાં માબાપને ગળે એ વાત ઊતરી. એમણે મોહનનું ભણતર અટકાવવાનો વિચાર માંડી વાળ્યો. મોહનના કાકાને પણ પોતાની ભૂલ સમજાણી.

મોહનના બાપુએ હાથ જોડીને સરપંચ અને શિક્ષકનો આભાર માન્યો અને કહ્યું કે, ‘તમે અમને મોટી ભૂલ કરતાં અટકાવ્યાં. અમે તો અમારા દુઃખને લીધે મોહનનું ભણતર અટકાવવા તૈયાર થઈ ગયાં હતાં.’

સરપંચે ચંદુનો વાંસો થાબડતાં કહ્યું કે, ‘આભાર માનવો હોય તો આ છોકરાનો માનો. એણે અમને કહ્યું ન હોત તો અમને આ વાતની ખબર જ ન પડત. રહી વાત તમારા દુઃખની. તો એ દુઃખ પણ કાયમ રહેવાનું નથી. આ વરસે વરસાદ ન થવાથી જે ખેડૂત ભાઈઓને નુકસાન થયું છે એમને સરકાર તરફથી સહાય મળે એ માટે હું પ્રયાસો કરી જ રહ્યો છું. એવી સહાય મેળવવી એ દરેક ખેડૂતનો હક છે. એ સહાય તમને ન મળે ત્યાં સુધી તમારું દુઃખ એ મારું દુઃખ છે. હવેથી તમને કોઈ જાતની તકલીફ ન પડે એની જવાબદારી મારી છે. પરંતુ, મોહનનું ભણતર અટકાવવાનું હવે ક્યારેય નામ ન લેતાં.’

મોહનના માબાપ તો રાજી રાજી થઈ ગયાં. ચંદુને ગળે વળગાડીને બોલ્યાં: ‘ભાઈબંધ હો તો આવા.’ 

પછી તો ચંદુ અને મોહન આગળ ખૂબ ભણ્યા. મોટા થયા અને ખૂબ જ પ્રગતિ કરી. ચંદુએ એના પિતાના ધંધાનો વિકાસ કર્યો. ગામના વિકાસમાં પણ ખૂબ ફાળો આપ્યો. પોતે ગામનો સરપંચ પણ બન્યો. તો મોહન પણ ભણીગણીને શિક્ષક થયો.પોતાના જ ગામની નિશાળમાં આચાર્ય બન્યો. બંનેએ પોતાના ગામના વિકાસમાં જ નહિ પરંતુ આસપાસના વિસ્તારના વિકાસ માટે પણ એટલો જ ભાગ ભજવ્યો.  

બંને ભાઈબંધોની જુગલ જોડી આજે પણ આખા મલકમાં વખણાય છે.

ભાઈબંધી હોય તો આવી!

[સમાપ્ત]

[Childre’n  University  Gandhinagar   બાળ [કિશોર] વાર્તા સ્પર્ધામાં પ્રોત્સાહન પુરસ્કારને પાત્ર ]

 

બાંધછોડ કર્યા વગર કેમ નથી ચાલતું?

મિત્રો, 

કોઈ વ્યક્તિ ભગવાનમાં ન માનતી હોય, ભગવાનના નામ માત્રથી એને ચીડ ચડતી હોય, ભગવાનનું  નામ લેવાનું એને પસંદ ન હોય અને  બીજાં લોકો ભગવાનનું નામ લે એનાથી પણ એને અકળામણ થતી હોય એવું બનતું હોય છે. એવું બનવા માટે વાજબી કારણો પણ હોય.  જેવા કે અજ્ઞાન, અંધશ્રદ્ધા, દંભ, દેખાદેખી  અને શોષણ તરફ એને સખત નફરત  હોય.   છતાંય આ વ્યક્તિએ પોતાના વિરોધને ક્યાંક ને ક્યાંક કાબૂમાં રાખવો પડે છે.

આવી વ્યક્તિ જો વિદેશમાં રહેતી હોય તો નસીબદાર.  પરંતુ જો આપણા દેશમાં રહેતી હોય અને  ભગવાન કે દેવતાના નામ માત્રથી એ ડગલે ને પગલે પોતાના નાકનું ટેરવું ચડાવવા જાય તો  જતે દહાડે ઘસાઈ ઘસાઈને એના નાકનું અસિત્વ જ ન રહે! આવો, આ પરિસ્થિતિ માટેનાં કારણો તપાસીએ. 

આવી વ્યક્તિ જે વિસ્તાર, સોસાયટી,કૉલનિ, કોમ્પ્લેક્ષ્, એન્કલેવ વગેરેનાં નામ કેવાં હોઈ શકે? આવાં હોઈ શકે…  

*શ્રીકૃષ્ણ વાટિકા. 

*રાધાકૃષ્ણ સોસાઇટી. 

*બાલાજી રેસિડન્સી

*આસુતોષ નગર. 

*લક્ષ્મીકૃપા સોસાઇટી. 

*રામનગર. 

*સીતાબાગ. 

*મારુતીધામ . 

વગેરે.. વગેરે… વગેરે… 

હવે વિચાર કરો કે, એ વ્યક્તિ એવો આગ્રહ રાખે કે : “હું ભગવાનમાં નથી માનતો. વિજ્ઞાનમાંઅને ગણિતમાં માનું છું માટે હું જે વિસ્તારમાં રહું એ વિસ્તારનું નામ કોઈ વિજ્ઞાનિક કે ગણિતજ્ઞનાં નામ પર હોવું જોઈએ. જેમ કે,  રામાનુજન નગર! … ના, ના, ના. આમાંય ભગવાનનું નામ આવે છે! જગદીશચંદ્ર બોઝ કોમ્પ્લેક્ષ હોવું જોઈએ. ના, ના. આમાં પણ લોચો છે!  આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન નગર કે ન્યૂટનધામ હોવું જોઈએ. જેમાં ભગવાનનું  કે દેવતાનું નામ આવતું હશે એ વિસ્તારમાં હું નહિ રહું.” 

તો વિચાર કરો કે એ વ્યક્તિ ક્યા રહેવા જાય? જંગલમાં? જંગલમાં પણ મંગલ હોય છે! ત્યાં તો કેટકેટલા આશ્રમો હોય! મંદિરો હોય! બાપુઓ હોય! 

મિત્રો, આપણે સહુ જાણીએ છીએ કે,  વિજ્ઞાનનો ડગલે ને પગલે ઉપયોગ કરતાં હોવા છતાં સમાજમાં વિજ્ઞાનિકોને વિસ્તારનાં નામ રાખતી વખતે જરૂરી મહત્વ આપતું નથી.  આપણે એ બાબતમાં કશું કરી શકતા નથી. કારણ કે નામકરણ તો મોટાભાગે બિલ્ડરો કરતા હોય છે!એમને મોટાભાગે ભગવાન કે દેવતાઓનાં જ નામ પસંદ હોય છે. વાળી,  તેત્રીસ કરોડ દેવતા હોવા છતાય એ લોકો અમુક જ નામનો ઉપયોગ કરે છે જેના કારણે એક જ વિસ્તારમાં અનેક બાલાજી નગર કે શ્યામધામ સોસાઇટી હોય છે. પરિણામે પોસ્ટમેન, ગેસના બાટલા પહોંચાડનારા તેમ જ મોંઘેરા મહેમાનો  ગોટે ચડે છે. એ પણ એક બીજી મોટી સમસ્યાછે.

મૂળ વાત પર આવીએ તો ભગવાનના નામ માત્રથી ભાગતી વ્યક્તિએ પોતાનું મન મોટું રાખીને પણ  જે તે વિસ્તારમાં રહેવું જ પડે. 

ચાલો, માની લઈએ કે એ વ્યક્તિ જ્યાં રહેતી હોય એ વિસ્તારનું નામ  ભગવાનના નામ  પર ન હોય.  એ વિસ્તારનું નામ ડ્રીમલૅન્ડ કે આનંદનગર જેવું હોય. તો પણ એ વ્યક્તિ બચવાની નથી.  આખું સરનામું આપતી વખતે એણે પોતાનું રહેઠાણ ક્યા આવ્યું એની વિગત તો આપવી જ પડે! પરિણામે એણે ભગવાનનું નામ તો લેવું જ પડે! કારણ કે  એનું રહેઠાણ મોટાભાગે આવી જગ્યાએ આવેલું હોય…

*લંબે હનુમાન રોડ.  

*પંચમુખી મહાદેવના મંદિરની પાછળ. 

* લક્ષ્મીહૉલની બાજુમાં. 

*શ્રીકૃષ્ણ ભોજનાલયની સામે. 

*અંબે વિદ્યાલયવાળી શેરી. 

વગેરે.. વગેરે… વગેરે. 

આવી સમસ્યા એક કે બીજા રૂપે દરેક દેશ કે સમાજમાં હશે જ!  

તો સો વાતની એક વાત!  સમાજમાં રહેનારે ક્યાંક ને ક્યાંક … ક્યારેક ને ક્યારેક,  પોતાના ગમા-અણગમા સાથે બાંધછોડ કરવી જ પડે છે.  આપણામાંથી   ઘણાએ ‘ઓહ માય  ગોડ’  ફિલ્મ જોઈને તાળીઓ પાડી હશે.જેમાંથી  ઘણાખરાએ  બીજે જ દિવસે  કોઈને ત્યાં ‘સત્યનારાયણ’ની કથામાં કે ‘લક્ષ્મી પૂજન’ માં હાજરી આપી હશે.  મને કે કમને પણ હાજરી આપી હશે. આપવી પડી હશે! 

અર્થાત,  ક્રાંતિકારી વિચારો  માટે હાકલા-પડકારા  કરનારાઓ પણ પોતાના પરિવારમાં થતાં પૂજાપાઠથી દૂર રહી શકતા નથી.  કેમ એવું? આપણામાંથી ઘણાંને ક્રાંતિકારી થવું ગમે છે પરંતુ, વખત આવ્યે કેમ પલાંઠી મારીને ડાહ્યાડમરા થઈને બેસી જવું પડે છે? 

આપણને બાંધછોડ કર્યા વગર કેમ નથી ચાલતું?  

કેમ? 

કેમ?

કેમ?  

થોડોઘણો જવાબ આમાં છે… 

વધારે વાત, ફરી  મળીએ ત્યારે. 

આજનું સમોસું: 

ભગાએ બાપુને પૂછ્યું કે, “બાપુ આપણે ‘હાંક્યું હાંક્યું’ તો બહુ સાંભળ્યુંતું પણ આ ‘આઈક્યુ આઈક્યુ’ શું છે?”

બાપુએ જવાબ આપ્યો કે, “એ હાંક્યુંનું અંગ્રેજી છે.”

ધંધાની ટપાલોમાથી અત્તરની સુગંધ!

વાત જૂની છે પણ મજાની છે.  

મારા એક મિત્ર.  સાવરકુંડલા જેવા નાના નગરમાં રહે.  ઓઈલમિલનો ધંધો. એ વખતે મોબાઈલ નહોતા. ટેલિફોનસેવા ખરી પણ બહુ ઝડપી નહિ. એટલે મોટાભાગનો સંદેશાવહેવાર ટપાલ મારફતે જ ચાલે.  મિત્રને ત્યાં ટપાલી આવે ત્યારે ધંધાને લગતી થોકડો ટપાલો લઈને આવે.  તેલનો ધંધો એટલે ટપાલ લખનારા મોટાભાગે તેલના નાનામોટા વેપારીઓ જ હોયને?  હવે તમે જ કહો, એવી ટપાલોમાંથી ગંધ આવે તો શાંની આવે? તેલની જ આવેને? પરંતુ,એક વખત એવું બન્યું કે એ મિત્રને ટપાલોમાથી અત્તરની સુગંધ આવી. મિત્ર ખૂશ થઈ ગયા. ધંધાની ટપાલોમાથી અત્તરની સુગંધ!

બીજે દિવસે  ટપાલો આવી તોએમાંથી નર્યા તેલની ગંધ! અત્તરનું નામ નહિ! પછીના દિવસોમાં પણ એવું જ! 

વળી, પંદરેક દિવસો પછીની ટપાલોમાથી અત્તરની સુગંધ! પછી તો એવો ક્રમ થઇ ગયો કે, દર પંદરવીસ દિવસે ટપાલોમાંથી અત્તરની સુગંધ આવે!  

મારા મિત્રને  જિજ્ઞાસા થઈ કે, ‘આ ધંધાના વહેવારની ટપાલોમાથી અત્તરની સુગંધ આવવાનું રહસ્ય  કયું?  એવો તો કોઈ રસિક વેપારી ન જ હોય કે જે ધંધાની ટપાલોમાં અત્તર છાંટે?’ એને ખ્યાલ આવી ગયો કે, ‘આ સુગંધ કોઈ બીજાની ટપાલમાંથી મારી ટપાલોમાં વહેતી લાગે છે.’ મિત્રને, એ સુગંધી ટપાલ કોને ત્યાં આવે છે એ જાણવાનું એને મન થયું. 

અમે કાઠિયાવાડીઓ લીધી વાત મૂકીએ નહિ એવા! [કોઈકોઈનું ખાંભીઓ થઈને ખોડાઈ જવાનું મુખ્ય કારણ પણ આ જ! ]

મારા મિત્રએ  તપાસ કાર્ય શરૂ કરી દીધું. ખાસ કરીને પોતાને ત્યાં સુગંધિત ટપાલો આવે છે ત્યારે ટપાલી બીજા કોને ત્યાં ટપાલો નાખે છે એ બાબત પર એણે ધયાન કેન્દ્રિત કર્યું.  

‘સાચી લગનથી કરેલી મહેનત એળે જતી નથી.’ એ સુવાક્ય સાચું પડ્યું.  એક દિવસ મારા મિત્રને પોતાના પ્રયાસોમાં સફળતા મળી.  એ દિવસે એને ત્યાં આવેલી ટપાલોમાથી અત્તરની સુગંધ આવી એટલે એણે દુકાન બીજાને સોંપીને ટપાલીનો પીછો કર્યો. થોડે દૂર જતા જ ટપાલીએ હાથમાં મોટું કવર રાખીને એક ઘરનો દરવાજો ખખડાવ્યો અને બૂમ પાડી: ‘ટપા…લ’

દરવાજાની બારી ખૂલી.. એક યુવાન કન્યાએ બારીમાંથી ડોકું બહાર કાઢ્યું.. ટપાલીના હાથમાં રહેલું કવર ઝડપથી લઈ લીધું અને  બારી બંધ કરી દીધી.  

મિત્રને રહસ્ય સમજાઈ ગયું. એ કન્યાની સગાઈ થઈ હતી અને એના ભાવી ભરથારના પત્રો આવવા લાગ્યા હતા.  એ પત્રોમાં રહેલી સુગંધ બીજા પત્રોમાં પ્રસરતી હતી.

સુગંધને પરબીડિયાની સરહદો નડતી નથી.  વળી, એને કોઈ ભેદભાવ હોતો નથી. એટલે જ પ્રેમપત્રોમાં રહેલી સુગંધ તેલિયા પત્રોમાં ફેલાતી હતી! 

પરંતુ  મિત્રો, હું તમારું ધ્યાન  આ  દૃશ્ય તરફ દોરવા માંગુ છું….

‘થોડે દૂર જતા જ ટપાલીએ હાથમાં મોટું કવર રાખીને એક ઘરનો દરવાજો ખખડાવ્યો અને બૂમ પાડી: ‘ટપા…લ’. દરવાજાની બારી ખૂલી.. એક યુવાન કન્યાએ બારીમાંથી ડોકું બહાર કાઢ્યું.. ટપાલીના હાથમાં રહેલું કવર ઝડપથી લઈ લીધું અને  બારી બંધ કરી દીધી. ‘

કેવું કલાસિક દૃશ્ય હશે એ? આજના ઈમેલના યુગમાં આવાં દુશ્યો  જોવા મળે ખરાં?  અને કલ્પના કરો કે, ‘ટપાલીના હાથમાંથી પત્ર લેતી વખતે એ કન્યાના મનમાં કેટકેટલાં અને કેવાં મોજાં ઉછળતાં હશે! અને એ પણ કલ્પના કરો કે , એણે  એ પત્ર ક્યારે, કેવી રીતે અને કેટલી વાર વાંચ્યો હશે!’

તમે કલ્પના કરોને ભલા માણસ, બધું મારે જ કરવાનું? 

ચાલો, એક કલ્પના હું પણ કરું છું.  એ કન્યાએ  ઘરમાં જઈને એ પત્ર સાચવીને એક જગ્યાએ મૂકી દીધો હશે.  અને ઘરના કામમાં લાગી ગઈ હશે.  એના હાથમાં કામ હશે પણ એના મનમાં એ પત્ર હશે! 

કોઈને એમ થાય કે , એણે ઝડપથી એ પ્રેમપત્ર વાંચ્યો નહિ  હોય? 

નાં બાપલા નાં.  એ સમયે માધ્યમ વર્ગના પરિવારનો માહોલ જ એવો હતો કે , બિચારી કન્યાએ  પોતાની વાજબી લાગણીઓને પણ કાબૂમાં રાખવી પડે! પોતાના પ્રિયતમનો  પત્ર વાંચવા માટે પણ યોગ્ય મોકાની રાહ જોવી પડે! 

 હું મારી કલ્પના આગળ વધારું છું… એ કન્યાની સરખી સાહેલી જેવી એની ભાભીએ  કહ્યું હશે કે,  ’બેનબા,  કામ પછી કરજો. પહેલાં એ કાગળ વાંચી લો. ‘ એ કન્યાએ આનાકાની કરી હશે ત્યારે એની ભાભીએ કહ્યું હશે કે,  ’ બેન માહુંરા, જાવ. પહેલાં કાગળ વાંચી લો.  ન જાવ તો તમને મારા સોગંદ છે.’

હા, નણંદભાભીના મોટાભાગે વગોવાઈ ગયેલા સંબંધોની ભીડમાં આવા મધુર સંબંધો પણ હતા અને આજે પણ છે!  

અને… ટપાલ મારફત મોકલાતા પ્રેમપત્રો એ હવે  ભૂતકાળની વાત બની ગઈ છે.  એ પરબીડિયાં.. એમાં પત્ર મૂકીને  બંધ કરતી વખતે ધમધમાવીને લગાવાતો ગુંદર! એ પત્ર  બીજાના હાથમાં જવાની બીક!  એના પર લખાતો “અંગત’ શબ્દ! કોઈકોઈ તો ચેતવણી પણ લખતા કે: ‘માલિક સિવાય કોઈએ ખોલવો નહિ.’ 

આ હતું પ્રેમપત્રનું મહત્વ.  પ્રેમપત્ર  તો ભગવાન  કૃષ્ણએ પણ  લખ્યો હતો… રુકમણીને.   એમાં તો વળી ભાગવાની વાત લખી હતી! 

આપણી કેટલીય નવલકથાઓના આખેઆખા પ્રકરણો  પ્રેમાંપત્રોથી ભરેલાં છે.   પ્રેમપત્રને  ધ્યાનમાં રાખીને કેટલીય હિન્દી ફિલ્મો પણ બની છે. 

પ્રેમપત્રોને ધ્યાનમાં રાખીને સર્જાયેલાં કેટલાંય ગીતો આજે પણ ટીવીના પરદાને સુગંધિત કરી નાખે છે… 

આવું જ એક ગીત છે… ફિલ્મ  ’સરસ્વતીચંદ્ર’નું..  

આવકારો

[મિત્રો,  'અસર' બ્લોગ આજથી પાંચમાં વર્ષમાં પ્રવેશ કરે છે ત્યારે "આવકારો: વાર્તા દ્વારા હું આપ સહુને આવકારું છું.  જે  હાલમાં જ  નવનીત સમર્પણના જુલાઈના અંકમાં  પ્રગટ થયેલી છે.  અપને ગમશે એવી આશા સાથે... ]

ચોથા કવિએ પોતાનું કાવ્યપઠન પૂરું કર્યું. પાયલ સિવાય તમામ શ્રોતાઓએ તાળીઓ પાડી.

“તાળીઓ તો પાડ. કેમેરો આપણાં પર છે.” હેમંતે ધીમેથી પાયલને કહ્યું.

“ભલે રહ્યો. ખોટી તાળીઓ પાડવાનું મન નથી થતું.” પાયલે જવાબ આપ્યો.

“તો શાં માટે આવી છે?”

“હું મારી મરજીથી નથી આવી. તુ પરાણે લાવ્યો છે.”

“સૉરી, મને એમ કે તને આ કાર્યક્રમમાં મજા આવશે.”

“મજા આવે એવું આમાં શું છે?”

“ધીરે બોલ. કોઈ સાંભળશે તો..”

“ચાલ બહાર. મને કંટાળો આવે છે.”

“ચાલુ કાર્યક્રમમાં બહાર નીકળશું તો ખરાબ લાગશે. બેસી રહે.”

… પાંચમા કવિએ પોતાનું કાવ્યપઠન શરૂ કર્યું: “યુગોના યુગો સુધી ઊભો રહ્યો તારી પ્રતીક્ષામા…”

“બસની રાહ જોતા હશે” પાયલને મજાક સૂઝી.

“પાયલ, પ્લીઝ ..” હેમંતે કહ્યું.

પાયલ મોઢા પર હાથ મૂકીને હસતી રહી.

… પાંચમાં કવિએ પોતાનું કાવ્યપઠન પૂરું કર્યું. ફરીથી શ્રોતાઓએ તાળીઓ પાડી.

“પાયલ, જરા તો વિવેક જાળવ. વિચાર તાળીઓ પાડવામાં તારું શું જાય છે?”   

“શાં માટે? દંભ કરવા?”

“દંભ કરવા માટે નહિ. કવિનું મન રાખવા.”

“મારે નથી રાખવું. તારે રાખવું હોય તો રાખ. હું તો આ ચાલી.”

પાયલ ઊભી થઈને, ખુરશીઓ વચ્ચેથી જગ્યા કરતી સભાખંડની બહાર નીકળવા લાગી.

હેમંત એને જતી જોઈ રહ્યો. એ મૂંઝાયો કે, હવે શું કરવું? આટલાં બધાં લોકોની વચ્ચેથી બહાર કેમ નીકળવું? જોનારાં તો એમ જ વિચારે ને કે, કવિતાના કાર્યક્રમમાં રસ નહોતો તો આવ્યાં શાં માટે? વળી, આ કાર્યક્રમનું પ્રસારણ ટેલિવિઝન દ્વારા થવાનું હોવાથી કેમેરો પણ સતત સક્રિય હતો.

પાયલે દરવાજે પહોંચીને હેમંત તરફ જોયું. એની નજરમાં આદેશ હતો. હેમંત એ આદેશ ઉથાપી ન શક્યો. એ પણ ઊભો થયો અને સંકોચ સાથે સભાખંડની બહાર નીકળી ગયો. આ રીતે બહાર નીકળવું એને યોગ્ય લાગ્યું નહિ. પરંતુ, પાયલના સહવાસ વગર બેસી રહેવાનું કામ તો એનાં કરતાં પણ કપરું હતું.

“હાશ!” પાયલે ખુલ્લી હવામાં ઊંડો શ્વાસ લેતાં કહ્યું.

“પાયલ, આ રીત છે? અવિનાશ કાકાને કેવું લાગશે?”

“એમની માફી માંગી લઈશું.”

“થોડી વાર માટે બેસી રહી હોત તો સારું હતું. એમનો વારો આવવાનો જ હતો.”

“ક્યારે આવવાનો હતો? યુગોના યુગો પછી?” પાયલની ચંચળતા કાબુબહાર જવા લાગી.

“એમણે કેટલા પ્રેમથી આમંત્રણ આપ્યું હતું! આપણે આવું કરવા જેવું નહોતું!” હેમંતનો અફસોસ હજી ઓછો થયો નહોતો.

“હેમંત, શું કરું? મને જરાય મજા આવતી નહોતી. કાર્યક્રમનું નામ તો ‘વસંતને આવકારો’ હતું. પણ, ક્યાંય વસંતનો અનુભવ થતો નહોતો. બધું જ જાણે કે બનાવટી લાગતું હતું. આયોજકોનો પરિચય, પ્રમુખશ્રીનો પરિચય, એમનો પરિચય આપનારનો પણ પરિચય, કવિઓનો પરિચય, એ તમામનું સ્વાગત! માઈક સામે આવનાર જાણે માઈક છોડવા માંગતો જ નહોતો. કેટલાં ભાષણો? ખરો કાર્યક્રમાં તો એક કલાક પછી શરૂ થયો. એમાંય સંચાલક પાછા ચાંપલું ચાંપલું બોલ્યાં કરે. ને કવિઓની કવિતામાં ક્યાંય  વસંતનો ખરો રંગ હોય એવું લાગતું નહોતું. બધું જ ત્રાસદાયક!”

“ચલાવવું પડે. કવિતાના કાર્યક્રમો તો આવા જ હોયને?”

“એવું કોણે કહ્યું? કવિતાના કાર્યક્રમો પણ મજાના કેમ ન બની શકે? પાંચદસ વસૂકી ગયેલા કવિઓની સામે; ઊભા થઈને ચાલતી ન પકડી શકે એવા લાચાર, ઉમરલાયક અને કહ્યાગરા શ્રોતાઓને બેસાડી દેવાથી શું વસંતને સાચો આવકારો આપ્યો કહેવાય? તેં જોયુંને? તારીમારી ઉમરના શ્રોતાઓ કેટલા હતા? માંડ ચારપાંચ! એ પણ ઊંચાનીચા થતા હતા”

“આપણે તો અવિનાશાકાકાનું માન રાખવા આવ્યાં હતાં. એમને સાંભળી લીધા હોત તો સારું હતું.”

“એમને એમની ઘેર જઈને, મન ભરીને સાંભળી લઈશું. બસ? હવે જવા દે એ વાત.”

“ચાલ, ક્યાં જવું છે?બોલ.”  હેમંતે પોતાની બાઈક પાસે ઊભા રહીને પૂછ્યું.

‘લાવ. ચાવી મને આપ.” પાયલે ચાવી માટે હાથ લંબાવ્યો.

“કેમ?” હેમંતે પૂછ્યું. “આજે બાઈક  ચલાવવાનું મન થયું છે?”

“હા, આજે હુ તને કશેક લઈ જઈશ. તુ પાછળ બેસી જાં.”

… પાયલે બાઈક ભગાવી. નગર વીંધાતું ગયું.

… નગર પૂરું પણ થઈ ગયું અને  પાછળ રહી ગયું.

એક તો પાયલનો સહવાસ અને ઉપરથી વાસંતી હવાનો સ્પર્શ! હેમંતનો કાવ્યપઠનનો કાર્યક્રમ અધુરો છોડ્યાનો અફસોસ પણ પાછળ રહી ગયો.

“પાયલ, તુ ક્યાં લઈ જાય છે?”

“બેસી રહેને. મજા નથી આવતી કે શું?”

“મજા તો આવે છે પણ, દૂર જવું હોય તો બાઈક હુ ચલાવી લઉં.”

“કેમ? મારા પર ભરોસો નથી કે પછી પાછળ બેસવા બદલ શરમ આવે છે? બાઈકની ચાવી આપવા બદલ પસ્તાવો તો નથી થતોને?”

“ના યાર! એમાં પસ્તાવો કેવો? દિલ જેવું દિલ આપી દીધાં પછી ચાવી તો કઈ મોટી ચીજ છે?”

“વાહ! યે બાત હૈ. આને કહેવાય કાવ્યપઠન.”

“જોજે. તાળીઓ ન પાડતી.”

“મરવાની બીક લાગે છે?” 

“બીક તો લાગે જ ને. માંડ જીવવાની મજા આવી છે.”

હાઈવે પર બાઈક ભાગતી રહી… વાહનોના અવાજ વચ્ચેથી બંને વચ્ચેના સંવાદો રસ્તો કાઢતા રહ્યા… વગડાઉ  હવાને બંનેના ચહેરા ઝીલતા રહ્યા.

..ને પાયલે બાઈક ધીમી પાડીને રસ્તાના કાંઠે ઊભી રાખી દીધી.

“શું થયું?” હેમંતે પૂછ્યું.

“જો હેમંત, પેલી રહી વસંત. ચાલ, આવકારો આપી દઈએ.” પાયલે એક ટેકરી તરફ આંગળી ચીંધી.

હેમંતે જોયું તો, લાલ લાલ ફૂલોથી ભરચક એક કેસૂડો કોઈ નવયુવાન કવિની અદાથી ઊભો હતો!

****** [સમાપ્ત] ******

Palashamu (Telugu: పలాశము) (Photo credit: dinesh_valke)

આ જ વાર્તા રીડ ગુજરાતી પર પણ પણ પ્રગટ થઇ છે. http://www.readgujarati.com/2012/07/12/aavkaro-story/

 

[બેસણાલાયક] ફોટો ————– યશવંત ઠક્કર

મિત્રો,

૧૯૯૬માં લખેલી એક વાર્તા ટૂંકાવીને અહીં રજૂ કરું છું. આ વાર્તા ‘ગુજરાત સમાચાર ‘ આયોજિત વાર્તા-સ્પર્ધામાં તે  વખતે આશ્વાસન ઇનામને પાત્ર ઠરી હતી. ઇનામ રૂપિયા ૫૦૦ જાહેર થયું હતું. જે કોઈ કારણસર મળ્યું નહોતું! પરંતુ, આપના પ્રતિભાવો [જો મળશે તો]એ ખોટ પૂરી કરી દેશે.

ફોટો —— 

‘દરેક વ્યક્તિના ઘરમાં એનો પોતાનો મોટા કદનો એકાદ ફોટો તો અવશ્ય હોવો જોઈએ.‘ હઠીલા વીમા એજન્ટ જેવો આ વિચાર બળવંતરાયના મનમાં વારંવાર આવી ચડતો હતો.

બળવંતરાયને પ્રથમ વખત આ વિચાર એમના સ્વર્ગસ્થ ફુઆના બેસણાના પ્રસંગે આવેલો. ફુઆએ જિંદગીભર ધંધો કર્યો હતો. ધંધો એમના માટે શ્વાસોશ્વાસ જેવી સ્વાભાવિક પ્રક્રિયા હતી. વળી, એમને ધંધા સિવાયની બીજી કોઈ વાતોમાં ખાસ રસ પડ્યો જ નહોતો.  દુકાનમાં ગાદીતાકીયે બેઠાં બેઠાં જ  એમણે પોતાની જિંદગીનું ખાતું બંધ કર્યું હતું. ફુઆ પોતાનાં કુટુંબ માટે લીલી વાડીના નામે ઘણું ઘણું મૂકી ગયા હતા. પરંતુ નહોતા મૂકી ગયા એમનો પોતાનો મોટા કદનો એકાદ ફોટો. ધંધાની ઉથલપાથલમાં રચ્યાપચ્યા રહેનાર ફુઆના ધ્યાનબહાર એ વાત જ રહી ગઈ હતી કે- ક્યારેક તો પોતાના શ્વાસોશ્વાસ પર મંદીનું મોજું ફરી વળશે અને પોતાના ખુદના ભાવ તળિયે બેસી જશે. નફાતોટાની અખંડ ચિંતા કરનાર ફુઆએ ક્યારેય એ વાતની ચિંતા જ નહોતી કરી કે-‘મારા બેસણા ટાણે દીકરાઓ હાર કોને પહેરાવશે? દીવો કોને કરશે? બગલાની પાંખ જેવાં ઉજળાં કપડાં પહેરીને આવનારાં લોકો  એમના હાથ કોના ફોટાને જોડશે?’

ફુઆના બેસણાની તૈયારી વખતે જ એ રહસ્ય બહાર આવ્યું હતું કે એમનો, બેસણાને લાયક એવો  એકાદ ફોટો પણ ઘરમાં નથી. એમના દીકરાઓ નિરાશ થઈ ગયા હતા. “અરેરે! બાપુજીનો એકાદ સારો ફોટો પણ તમારા ઘરમાં નથી? હદ કહેવાયને?’ લોકોની આવી ટીકાનો એમની પાસે કોઈ જવાબ નહોતો. એમના ઘરમાં કે ધંધામાં ‘બાપુજી’ના કહેવા પ્રમાણે જ બધું થતું હતું. ને ‘બાપુજી’એ ક્યારેય પોતાનો મોટો ફોટો તૈયાર કરવાનું કહ્યું જ નહોતું. ‘બાપુજી’ના ન હોવાના દુઃખથી વિશેષ દુઃખ; ‘બાપુજીનો ફોટો’ ન હોવાનું એ દિવસે બધાં કુટુંબીજનોએ અનુભવ્યું હતું.

બેસણાનો સમય નજીકને નજીક આવી રહ્યો હતો. બળવંતરાય ફુઆના ફોટાની રાજ જોઈ રહેલી સજાવેલી-ધજાવેલી ખુરશીને વિચારોની ઉથલપાથલ સાથે જોઈ રહ્યા હતા.

કિમતી જણસ ખોવાઈ ગઈ હોય અને  જેવા ખાંખાંખોળા થાય એવા ખાંખાંખોળા ફૂઆનો ફોટો શોધવા માટે ઘરમાં થવા લાગ્યા. પણ, ફોટો હોય તો હાથમાં આવેને? એ વખતે તો બધાંના જીવ અધ્ધર થઈ ગયા હતા. બેસણામાં ફોટો ન હોય તો તો ડૂબી મરવા જેવું થાયને?

ત્યાંતો, મોટા દીકરાની વહુએ એક આલ્બમમાંથી ‘બાપુજી’નો એક નાનકડો ફોટો શોધી કાઢ્યો હતો. દીકરાઓએ સંકોચસહ એ નાનકડા ફોટાને ખુરશીમાં પધરાવ્યો હતો. મોટા હારમાંથી નાનો હાર કરીને ફોટાને ચડાવ્યો હતો, દીવો કર્યો હતો ને હાથ જોડ્યા હતા.

.. ને બેસણામાં લોકો આવવા લાગ્યા હતા.

ખુરશીમાં પધરાવેલા નાનકડા ફોટાનું હોવું, ન હોવા બરાબર હતું. આથી ઘણાંને ખુરશી ખાલી હોવાનો ભ્રમ થતો હતો. સમગ્ર બેસણા દરમ્યાન બળવંતરાય માટે આ પરિસ્થિતિ, પોતાના મોટા કદના ફોટા અંગે કશું ગંભીરતાથી વિચારવાનું કારણ થઈ પડી હતી. લોકોની ગુચપુચ એમણે સરવા કાને સાંભળી હતી. ગુચાપુચનો સાર એ હતો કે- ‘આવડા મોટા શેઠનું બેસણું ને આવડો નાનો ફોટો!’

ફુઆના બેસણામાં બેઠાં બેઠાં જ બળવંતરાયે પોતાના બેસણાની કલ્પના કરી હતી. ઘરમાં પોતાનો મોટા કદનો એકેય ફોટો નથી એ  હકીકતથી પોતે ધ્રૂજી ઊઠ્યા હતા. ‘દરેક વ્યક્તિના ઘરમાં એનો પોતાનો મોટા કદનો એકાદ ફોટો તો અવશ્ય હોવો જોઈએ.‘ એ તત્વજ્ઞાનની પ્રાપ્તિ એમણે એ જ ક્ષણે થઈ હતી. પોતાનું બેસણું હશે ને પોતાનો મોટો ફોટો નહીં હોય ત્યારે દીકરાઓએ કેવી દોડાદોડી કરવી પડશે એવી એમની ચિંતામાં જ ફુઆનું બેસણું પૂરું થઈ ગયું હતું.

ફુઆના બેસણામાં મેળવેલા તત્વજ્ઞાનની રજૂઆત બળવંતરાયે ઘેર આવ્યા પછી પોતાની પત્ની રમાબહેન સમક્ષ કરી ત્યારે રમાબહેને પોતાનો સ્વભાવગત છણકો કર્યો હતો કે: “તમે આવી નકામી વાતો કરવા કરતાં ચૂપ રહો તો વધારે સારું.”

બળવંતરાયે વળતી દલીલ કરી હતી કે: “ધાર કે હુ સદાને માટે ચૂપ થઈ જાઉં તો મારા બેસણામાં કામ લાગે એવો એકેય ફોટો આપણા ઘરમાં છે ખરો?” ને રમાબહેન યથાશક્તિ વિફર્યાં હતાં: ”છોકરા હજી નાના છે ને તમને મરવાની ને બેસણાની વાતો કરતાં શરમ નથી આવતી? કરવા જેવાં બીજાં ઘણાં કામ છે એ કરવાનું નથી સૂઝતું? ”

આ સિવાયના પણ, રાતી કીડીના ચટકા જેવા કેટલાય સવાલો રમાબહેને કરી નાખ્યા હતા જેના જવાબમાં બળવંતરાય પાસે મૌન સિવાય બીજું કશું જ ઉપલબ્ધ નહોતું. નહોતું વાંચવું તોય એ છાપું વાંચવા લાગ્યા હતા. પરંતુ, છાપામાં ખડકાયેલી, બેસણાની જાહેરાતોએ એમને, ઘરમાં પોતાનો મોટો ફોટો ન હોવાની ચિંતામાં ફરીથી ડૂબાડી દીધા હતા. રમાબહેનનો દીર્ઘ બબડાટ પણ એમની ચિંતામાં ભંગ પાડી શક્યો નહોતો.

… પછી તો સમયે જાણે કે દોટ મૂકી હતી. છોકરાઓ મોટા થવાની સાથે સાથે બળવંતરાયથી દૂર પણ થઈ ગયા હતા. ઘરની ભીંતો પરથી રંગો અને તારીખિયાં બદલાતાં ગયાં. પરંતુ, મોટો ફોટો પડાવવાનો વિચાર બળવંતરાયના મનમાંથી ઉખડવાનું નામ નહોતો લેતો. એમાંય જ્યારે જ્યારે કોઈના બેસણામાં હાજરી આપતા ત્યારે ત્યારે બળવંતરાય સ્વર્ગસ્થના મોટા ફોટાને ધ્યાનથી જોતા અને વિચારતા કે: ‘ફોટો પડાવવો તો આવો જ મોટો અને રંગીન પડાવવો. જાણે કે હમણાં જ બોલી ઊઠે એવો.’

બેસણામાં વાતો ચાલતી હોય કે ભજનકીર્તન ચાલતાં હોય,પણ બળવંતરાયના મગજમાં વિચારો ધક્કામુક્કી કરતા હોય. …’ગાંડીતૂર નદીની જેમ જિંદગી ભાગતી જાય છે પણ, હુ મારો એક મોટો ફોટો તૈયાર નથી કરાવી શક્યો. મોત તો ગમે ત્યારે બાવાફકીરની જેમ આવીને ઊભું રહેશે તો ના ઓછી પડાશે? આપણે તૈયારીમાં રહેવું સારું. આ રમા જ નકામી છે. એ જો મોત કે બેસણાના નામ પર છણકા ન કરતી હોત તો તો હુ કે દહાડાનો સ્ટુડિયોમાં પહોંચી ગયો હોત ને એક સરસ મજાનો ફોટો પડાવી લીધો હોત. ફોટો તૈયાર હોય તો, દીકરાઓને કેટલી નિરાંત! મારા બેસણા વખતે ફોટા માટે દોડાદોડી તો નહિને? એ લોકો તો  પોતપોતાની દુનિયામાં મસ્ત છે. એમને તો આવી વાતનો વિચાર પણ ન આવે. બિચારા મારા બેસણા ટાણે ઘાંઘા થઈ જશે. સગાંવહાલાં તો વાંક કાઢવામાં શૂરાં છે. મેણાં મારી મારીને દીકરાઓને દુઃખી દુઃખી કરી નાંખશે.’

મોટો ફોટો તૈયાર કરાવી રાખવાનો બળવંતરાયનો એ વિચાર, નવીનચંદ્રના બેસણા પછી તો કાચ પાયેલા દોરા જેવો પાકો થઈ ગયો હતો. નવીનચંદ્ર, બળવંતરાયના પાડોશી કંચનલાલનો જમાઈ હતો ને પોતે એક સારો ફોટોગ્રાફર પણ હતો. પરંતુ, બીજાના ફોટા તૈયાર કરી આપનાર નવીનચંદ્ર પોતાનો જ એકાદ મોટો ફોટો તૈયાર કરી શક્યો નહોતો. વળી, એની ઉંમર પણ દુનિયામાં માત્ર ફોટા રૂપે જ રહી જવાની નહોતી. તેથી, સ્વાભાવિક છે કે, એણે ક્યારેય પોતાના બેસણાની અશુભ કલ્પના કરી જ ન હોય.

નવીનચંદ્રનું બેસણું પણ એના એકાદ નાના ફોટાની સાક્ષીએ આટોપી લેવું પડ્યું હતું. બળવંતરાયને આ ઘટના બીજી વખતની ચેતવણી સમાન લાગી. એમને થયું કે: ‘હવે મારો મોટો ફોટો તૈયાર કરવામાં આળસ કરું તો મારા જેવો કોઈ મૂરખ નહિ.’ એ બેસણામાંથી ઊભા થતી વખતે બળવંતરાયે પ્રતિજ્ઞા લીધી કે: “આવતી કાલે હુ મારો મોટો  ફોટો પડાવવા ‘છાયા સ્ટુડિયો’માં જઈશ અને મને દુનિયાની કોઈ તાકાત મને  એમ કરતાં રોકી નહિ શકે.”

*******************

બળવંતરાયે છેલ્લાંમાં છેલ્લાં સિવડાવેલાં ને ધોવાઈને ઇસ્ત્રી થયેલાં પેન્ટ-શર્ટ પહેર્યાં. ઉપર જૂનો કોટ ચડાવ્યો. નોકરીમાંથી નિવૃત્ત થયા પછી બૂટ-મોજાં પહેરવાનો પ્રસંગ જ આવ્યો નહોતો. આજે આવ્યો. માથા પર જે થોડાઘણા વાળ ટકી રહ્યા હતા એને તેલ નાખીને ઠીક કર્યા. મોઢા પર પાવડર લગાડવાની ઇચ્છા થઈ. પણ, પાવડરનો ડબ્બો વર્ષોથી ખાલી હતો. ‘સ્ટુડિયોમાં હશે.’ એમણે મન મનાવ્યું ને દાઢી કરેલા ચહેરા પર હાથ ફેરવ્યો.

“હુ ફોટો પડાવવા જઉં છું. તારે આવવું હોય તો ચાલ.” એમણે રમાબહેનને કહ્યું.

“તમે જાવ. મારે નથી આવવું.” રમાબહેને રોજિંદો છણકો કર્યો.

“જેવી તારી ઈચ્છા.”

“ચાલ્યા પરણવા.” રમાબહેને સંભળાવ્યું.

“પરણીનેય આવું.” બળવંતરાયે સામું સંભળાવ્યું.

“વહેલા આવજો.”

“વહેલો જ આવીશ. તું પોંખવાની તૈયારી રાખજે.” બળવંતરાય ખાટુંમીઠું વેણ બોલીને ખડકીની બહાર નીકળી ગયા.

બળવંતરાય શેરીના નાકે પહોંચ્યા ત્યાં તો એમને થાક જેવું લાગ્યું. ‘રોજ તો આવું નથી થતું. આ તો શેરીનું નાકું! હુ તો ક્યાં ક્યાં પહોંચું છું!’ એમને મનમાં થયું. એમને એક બાજુ ઊભા રહી જવાનું ઠીક લાગ્યું.

પૂરપાટ દોડતાં વાહનો, હાંફળા-ફાંફળા લોકો, માથાં ઉલાળતી ગાયો, હોર્નનો અવાજ, ફેરિયાઓની બૂમો, હવામાં ભળેલી જાતજાતની ગંધ ને ઉપરથી તાપ વરસાવતા સૂરજનારાયણ. બળવંતરાયને સમગ્ર વાતાવરણ રોજિંદું હોવા છતાં આજે કઠ્યું. એમણે ઘેર પાછા ફરી જવાનો વિચાર આવ્યો. જે વળતા વિચાર સામે ટક્યો નહિ. ‘આજે તો પાછા પડવું જ નથી. આવું કામ તો રહી જાય તો રહી જ જાય.’ એવું વિચારતાં  એ  વળી આગળ વધ્યા.

“કાં બળવંતકાકા, કઈ બાજુ?” અરવિંદ ચાવાળાએ બૂમ પાડી.

“જરા ચકકર મારવા નીકળ્યો છું.” બળવંતરાય અરવિંદની લારી પાસે જઈને બોલ્યા. એમને, ફોટો પડાવવાની વાત કહેવી  ઠીક ન લાગી.

“લો લગાવો.” અરવિંદે ચાનો કપ ધર્યો.

“ના. ચા તો પીને જ નીકળ્યો છું.”

“લગાવોને બળવંતકાકા, ભેગું શું લઈ જવાનું છે?”

બળવંતરાયને ચાના એકેએક ઘૂંટડે મજા આવી. એમને હવે થોડું સારું લાગ્યું. એમણે ખિસ્સામાંથી બે રૂપિયાની નોટ કાઢી તો અરવિંદે ના પાડતાં બોલ્યો: “રહેવા દો કાકા, મેં પ્રેમથી પીવડાવી છે.”

બળવંતરાય જાણતા હતા કે-અરવિંદની એક વખતની ‘ના’ એટલે ‘ના.’ એમણે બે રૂપિયાની નોટ ખિસ્સામાં મૂકી દીધી. થોડી આડીઅવળી વાતો કરીને એમણે અરવિંદની રજા લીધી.

થોડુંક ચાલ્યા ત્યાં તો એમના હાથપગ ફાટવા લાગ્યા. ‘હશે!’ એમણે મન મનાવ્યું: ‘હવે ઉંમર થઈ. નાનીમોટી તકલીફો તો થવાની.’

‘પણ આટલું બધું અહક જેવું કેમ લાગે છે?’ એમના મનમાં પ્રશ્ન જાગ્યો. તો મનમાંથી સામો રોકડા રૂપિયા જેવો જવાબ મળ્યો: ‘લાગે એ તો. હવે શરીરનો વાંક છે? ઘરડું થયું બિચારું! ખૂબ દોડાદોડી કરી. હવે તો થાકેને? આ તો  જીવન-સંધ્યાની વેળા! પીળા પાનની જેમ ખરી પડવાની વેળા!’

‘ના…ના.’ એમના  મનમાંથી પોકાર ઊઠ્યો: ‘એમ  મોત ક્યાં રેઢું પડ્યું છે કે ડાળ પરથી પીળું પાંદડું ટપકે એમ ટપકી પડે! એવું મોત તો ભાગ્યશાળીને જ મળે. બાકી; ડાયાબિટિશ, દમ કે કેન્સરના નામે રોજ થોડું થોડું મરવાનું. એક્ષ-રે, કાર્ડિયાગ્રામ, ઇન્જેકશનો ને ગ્લુકોઝના વિવિધ કોઠા વીંધીને દવાની રંગબેરંગી ગોળીઓ પર પગલાં મૂકતું મૂકતું મોત પધારે ત્યાં સુધી પીડા ભોગવતાં ભોગવતાં એની રાહ જોયા કરવાની!’

‘રસ્તો આજે લાંબો થતો જાય છે! સાલો આજે મારી સામે રમતે ચડ્યો છે. ‘ બળવંતરાયને રસ્તા પર ખીજ ચડી. ‘નહિ તો છાયા સ્ટુડિયો આટલો બધો દૂર નથી. એવું હોય તો તો રિક્ષા જ ન કરું? થઈ થઈને કેટલું ભાડું થાય? ત્રણ રૂપિયા! અરે, પાંચ થાય તોય શું? પણ, કારણ વગરને?’

‘ આ છેલ્લી વખત. કાલથી દેહને આવી તકલીફ નથી આપવી. આ તો આવું જરૂરી કામ છે એટલે. કાલથી ઘરની બહાર નીકળે એ બીજા!’ એમણે  ભવિષ્યમાં આરામ જ ફરમાવવાનું નક્કી કરી નાંખ્યું.

…પોરો ખાતાં ખાતાં બળવંતરાય ‘છાયા સ્ટુડિયો’નાં પગથીયે પહોંચી ગયા. ડૂંગર ચઢતાં હોય એમ એ પગથિયાં ચડ્યા ને ‘હાશ!’ કહેતાંકને સ્ટુડિયોના બાંકડે બેસી ગયા.

“ભાઈ, એક રંગીન ફોટો પાડી દે ને કૉપી મોટી કાઢજે.” એમણે હાંફતાં હાંફતાં કહ્યું.

“કાકા, પહેલાં થાક ખાઈ લો.” ફોટોગ્રાફરે કહ્યું. એના હાથમાં પીંછી હતી ને એ એક ફોટાને છેલ્લો ઓપ આપી રહ્યો હતો.

“હુ ઉતાવળમાં છું ભાઈ, તું જલ્દી કર.”

“એવું હોય તો જાવ અંદર. હુ એક જ મિનિટમાં આવ્યો.”

બળવંતરાય અંદર ગયા ને એક ખુરશી પર બેસી ગયા.  એમને લાંબા થઈને સૂઈ જવાનું મન થયું. મન આરામ માટે કજિયે ચડ્યું હતું. એમણે મનને મનાવ્યું: ‘ઘેર જઈને આરામ જ કરવાનો છેને? આ તો આવું કામ હતું એટલે બહાર નીકળવું પડ્યું. કાલથી બહાર નીકળવાનું જ નહિ.’

અરીસા તરફ નજર જતાં બળવંતરાય ઊભા થયા અને અરીસામાં પોતાનો ચહેરો જોયો. હસ્યા. પોતે નોકરીએ લાગ્યા ત્યારનો પોતાનો ચહેરો એમને યાદ આવી ગયો.  ‘તું શું હતો ને શું થઈ ગયો?’ એ બબડ્યા. પાવડરના ડબ્બામાંથી થોડો પાવડર લઈને એમણે પોતાના મોઢા પર લગાડ્યો. માથા પર કાંસકો ફેરવ્યો. ત્યાં તો ફરી થાકી ગયા અને ખુરશી પર જઈને બેસી પડ્યા.

‘ફોટોગ્રાફર હજુ આવ્યો નહિ.’ બળવંતરાય  અધીરાઈથી બારણા તરફ જોઈ રહ્યા. એમને પોતે પહેરેલો કોટ સાંકડો ને સાંકડો થતો જતો હોય એવું લાગ્યું. એમણે કોટનું  ઉપરનું બટન ખોલી નાંખ્યું. ‘ચાલને ભાઈ..’ બૂમ પાડવા જતા હતાં ત્યાં તો ફોટોગ્રાફર આવી ગયો. એને જોઈને બળવંતરાયની આંખોમાં ચમક આવી ગઈ. એમની નજર સામે પોતાનો રંગીન ફોટો તરવરવા લાગ્યો. વર્ષોજૂની ઈચ્છા પૂરી થવાની ક્ષણ આવી પહોંચી હતી એટલે એમનું મન રાજી રાજી થઈ ગયું.

ફોટોગ્રાફરે ફોકસ ગોઠવ્યાં. ‘કાકા, કોટનું બટન બંધ કરો ને જરા ટટ્ટાર બેસો.”  એણે સૂચના આપી.

બળવંતરાયે કોટનું બટન બંધ કર્યું અને ટટ્ટાર બેઠા. એમને કોટાની ભીંસ ફરી અનુભવી. પણ હવે આ તો ફોટો પડાવવાનો હતો! રંગીન અને મોટો! હમણાં જ બોલી ઊઠે એવો! ‘કોટનું બટન ખુલ્લું હોય તો કેવું ખરાબ લાગે? કોટની ભીંસ તો કેટલી વાર માટે? કેમેરાની ચાંપ દબાય ત્યાં સુધી જ ને? એવી ભીંસને કોણ પૂછે છે?’ એમણે મનને મજબૂત કર્યું.

ફોટોગ્રાફરે કેમેરાની આંખમાંથી ફરી જોયું. એણે બળવંતરાયને ફરીથી ટોક્યા: ‘કાકા, જરા ઢીલા બેસો. નેચરલી બેઠાં હો એમ બેસો.”

બળવતરાય થોડા ઢીલા થઈને બેઠા ને મનમાં બબડ્યા: ‘તું જલદી કરને ભાઈ.”

‘કાકા, મોઢું થોડું ઊંચું કરો. ‘ ફોટોગ્રાફર બોલ્યો. બળવંતરાયે મોઢું ઊંચું કર્યું. ‘થોડું. આટલું બધું નહિ.” ફોટોગ્રાફના અવાજમાં થોડો ઠપકો પણ ભળ્યો.

બળવંતરાય મનોમન અકળાયા. મોઢું નીચું કરતી વખતે એમને લાગ્યું કે પોતે અંદરથી માટીની ભેખડ તૂટે એમ તૂટી રહ્યા છે. … અને આ ફોટોગ્રાફર નખરા કરે છે. આમ ને આમ જો વાર લગાડશે તો ફોટો પડી રહ્યો! ‘આનાથી વધારે સરખા બેસવાની હવે ત્રેવડ નથી. બસ, એક વખત કેમેરાની ચાંપ દબાઈ જાય તો ગંગા નાહ્યા…” એમના મનમાં હવે આ એક જ પોકાર હતો.

પરંતુ, ફોટોગ્રાફરે તો કેમેરાની ચાંપ દબાવવાને બદલે કેમેરાને જ આંખોથી અળગો કર્યો. એણે બળવંતરાયની પાસે આવીને પોતાના બંને હાથથી બળવંતરાયના ચહેરાને ગોઠવ્યો.

“ભાઈ, જલદી કરને.” બળવંતરાયે અકળાઈને કહ્યું.

“કાકાં, તમારે ઉતાવળ છે. પણ, ફોટો તો મારે પાડવાનો છેને? ફોટો વ્યવસ્થિત ન આવે તો મને મજા ન આવે.” ફોટોગ્રાફર કેમેરાને ફરીથી પોતાની આંખ સામે રાખતાં બોલ્યો.

“એ વાત પણ સાચી.” બળવંતરાયનું મન બોલ્યું. “ફોટો તો એવો હોવો જોઈએ કે જોનારને એમ જ લાગે કે બળવંતરાય હમણાં જ બોલી ઊઠશે.”

“રેડી…?”  ફોટોગ્રાફરે ચાંપ દબાવવાની તૈયારી સાથે પૂછ્યું.

“હુ તો રેડી જ છું.” બળવંતરાયને બોલવાનું મન થયું પણ એમનાથી બોલાયું નહિ.

“જરા સ્માઈલ”  બળવંતરાયને સાત સમંદર પારથી આવતો હોય એવો, ફોટોગ્રાફરનો અવાજ સંભળાયો. એમણે પોતાના હોઠ પહોળા કર્યા.

“બસ… બસ.” ફરીથી, દૂર દૂરથી આવાતો હોય એવો અવાજ સંભળાયો.

બળવંતરાયને લાગ્યું કે સમય ખોટી રીતે વેડફાઈ રહ્યો છે. ફોટોગ્રાફર કેમેરાની ચાંપ ડાબે એ માટે એમના રોમ રોમમાં તડપ જાગી હતી.

‘એમજ  સ્થિર રહેજો અને નજર સીધી..”

બળવંતરાયને કોઈ અદૃશ્ય શક્તિ પોતાને દોરવણી આપી રહી હોવાનો અનુભવ થયો.  તેઓ સ્થિર થઈ ગયા. એમની નજર કેમેરાના કાચ પર સ્થિર થઈ ગઈ. અર્જુનને જેમ ચકલીની માત્ર આંખ દેખાતી હતી એમ એમને કેમેરાનો માત્ર કાચ દેખાતો હતો. એમનું એકમાત્ર ધ્યેય એ કાચમાં સાજાસમા ઝીલાઈ જવાનું હતું.

સ્થિર થઈ ગયેલા બળવંતરાયને કેમેરાના કાચમાં આખું બ્રહ્માંડ સ્થિર થઈ ગયેલું દેખાયું. આખું બ્રહ્માંડ! જે ક્યારેક અર્જુને શ્રીકૃષ્ણના મુખમાં દીઠ્યું હતું. પછી, બળવંતરાયને સ્થિર થઈ ગયેલો ક્ષીરસાગર દેખાયો ને દેખાયા શેષનાગ. શેષનાગની ફેણ પર લાંબા પગ કરીને બિરાજેલા ભગવાન વિષ્ણુ દેખાયા અને દેખાયાં એમના પગ દાબતાં લક્ષ્મીજી. ને દેખાયા કોટિ કોટિ દેવતાઓ. જે સૌ નભમાં સ્થિર થઈ ગયા હતા. ને સ્થિર થઈ ગઈ હતી ઘરના બારણે ઉભેલી રમા.

એ સહુ કેમેરાની ચાંપ દબાય એ ક્ષણની રાહમાં આકુળવ્યાકુળ હતાં.

બળવંતરાયને કેમેરાની આંખમાં એક ચમકારો દેખાયો. પછી તો કેમેરામાંથી જાણે કે પ્રકાશનો પૂંજ છૂટ્યો.  વિષ્ણુ અને લક્ષ્મીજીના હાથ આશીર્વાદ આપવા કાજે અધ્ધર થયા. દેવતાઓ દંદુભિઓ વગાડવા લાગ્યા. પુષ્પવૃષ્ટિ કરવા લાગ્યા. બળવંતરાયને લાગ્યું કે પોતે ફૂલોની નીચે ઢંકાઈ જશે.

“બસ કરો… બસ કરો..” બળવંતરાય બોલવા ગયા પણ, એમના ગળામાંથી અવાજ ન નીકળ્યો.

“ઓકે..” ફોટોગ્રાફર બારણા તરફ વળતા બોલ્યો.

પરંતુ, એ બારણું ખોલે તે પહેલાં તો ‘ધડીંગ’ અવાજ થયો. એણે ચમકીને પાછળ જોયું તો બળવંતરાય ખુરશી પરથી ખરી પડ્યા હતા.

[સમાપ્ત]

ટાઢ્ય કોને કે’વાય?

[ગામ છે. ડેલી છે. બાપુ છે. ભગો છે ને ડાયરો છે. બે જ જણનો  ડાયરો. બાપુ બોલે તો ભગો હોકારો ભણે ને ભગો બોલે તો બાપુ હોકારો ભણે. તગતગતી બીડીઓના સહારે ડાયરો જામ્યો છે.]

બાપુ: ભગા, તુ બઉ દાડે દેખાણો. 

ભગો: બાપુ, ઓણ ટાઢ્ય કેવી પડી! ક્યાંથી આવું?  

બાપુ: ટાઢ્ય? એલા, બીજાં તો ઠીક. તુંય ટાઢ્ય ટાઢ્ય  કરવા માંડ્યો? 

ભગો: ટાઢ્ય લાગે તો ટાઢ્ય  ટાઢ્ય  કરવું પડેને? તમે ટીવીમાં જોયું નહિ? ટાઢે ઓણસાલ રેકોર્ડ તોડી નાખ્યો! 

બાપુ: રેકોર્ડ તોડ્યો પણ ક્યાં? ઉત્તરમાં. એમાં આપણે કેટલા ટકા?

ભગો: બાપુ, ઉત્તરમાં ટાઢ્ય પડે એની અસર ગુજરાતમાં તો થઈને? 

બાપુ: થઈ થઈને કેટલી થઈ? એક ચપટીક અસર થઈ! એમાં તો બધાં “બહુ ટાઢ્ય … બહુ ટાઢ્ય “ની રાડ્યું નાખવા માંડ્યાં. પ્રજા સાવ કેતાં સાવ નમાલી થઈ ગઈ છે. અરે! ટાઢ્ય તો પડતીતી અમારાં જમાનામાં! હવે એવી ટાઢ્ય  કેવી!

ભગો: ઈ ટાઢ્યની તો વાત જ રેવા દ્યો.

બાપુ: ટાઢ્ય કોને કે’વાય? માણહ બોલે તો મોઢામાંથી ધુમાડા નીકળે! ટાઢ્યનો માર્યો માણહ સીધો ઊભો નો રહી શકે! ભૂવો ધૂણે એમ ધૂણે! દાંતની તો કડકડાટી બોલે! બોલવાના ફાંફાં પડે બોલવાનાં!

ભગો: મેં જોઈ છે ને એવી ટાઢ્ય! એવી ટાઢ્યમાં કેટલાય પ્રસંગોમાં દોડી દોડીને કામેય કર્યાં છે. 

બાપુ: [ઊભા થઈ જાય]  કામની ક્યાં વાત કરછ? અમે તો ઘોડા ખેલવતા! ગમે એનાં લગન હોય! ગમે એની જાન હોય! વરઘોડામાં ઘોડો ખેલાવવાનો વહેવાર તો મારે જ સાચવવો પડતો. વરઘોડામાં ઘોડા કૂદે એટલે બબ્બે માથોડા કૂદે! ઘોડા કૂદાવાનારાની ટાઢ્ય તો ઊડે પણ ભેગાભેગ જોનારાંનીય ટાઢ્ય ઊડી જાય! તેં નહિ જોયા હોય ઈ વરઘોડા!

ભગો: જોયા છે ને બાપુ. મારી સગી આંખે જોયા છે. પણ હવે એવા ઘોડા ક્યાં? ને એવા ખેલવાનારા ક્યાં? એવાં લગન ક્યાં ને એવા ભાવ ક્યાં? ચારેકોર્ય અછત આંટો વાઢી ગઈ છે.

બાપુ: અછત તો કેવી? જોયું નથી જાતું! જાન આવી નો આવી ત્યાંતો પાછી વળી જાય!  આવાં લગન તે હોતાં હશે? લગન તે કેવાં હોય?

ભગો: હશે બાપુ હશે! હવે તમે હેઠા બેહી જાવ. નકામું વહમું લાગી જાહે તો નામ મારું આવશે કે ભગાએ બાપુને ચડાવ્યાતા. વળી, તમને કાઈ થાહે તો ક્યાં જાશું?ગામમાં સાત ખોટ્યનો દાક્તર હતો ઈયે ગામ છોડીને વયો ગ્યો છે.

બાપુ: લે ઈ નવી વાત! કેમ દાક્તરને ગામ છોડવું પડ્યું?

ભગો: શું કરે બિચારો!સાજા થયાં પછીય કોઈ પૈસા દે નહિ તો ગામ છોડીને ભાગી જ જાયને.

બાપુ: જેવાં ગામના નસીબ! હવે એમ કર્ય. બીડી કાઢય. તલપ લાગીછ.

ભગો: પેલાં હેઠા તો બેહો બાપુ. પોરો ખાઈ લ્યો! ઘોડા ખેલવ્યાનો થાક હજુ વરતાય છે. 

બાપુ:[નીચે બેસી જાય] આ બેઠો લે. હવે બીડી કાઢય. નથી રેવાતું.

 [બાપુએ અને ભગાએ  બીડીઓ સળગાવી અને તગતગતી બીડીઓના સહારે ડાયરો જામ્યો છે કાઈ!]

પ્રસન્નતા – “પરબ”માં પ્રગટ થયેલી વાર્તા

શિક્ષા

મિત્રો, 

પોતાના બાળકને સંસ્કારી બનાવવાની લહાયમાં અતિ કઠોર વર્તન દાખવનારા એક પિતાની મનોદશા રજૂ કરતી મારી એક વાર્તા “રીડ ગુજરાતી ” પર રજૂ થઈ છે. આપ સહુને ગમશે તેવી આશા સાથે વાર્તાની લિંક મૂકું છું. વાર્તા વાંચીને “રીડ ગુજરાતી ” પર જ પ્રતિભાવ આપશો એવી  વિનંતી છે. 

આ રહી લિંક: શિક્ષા – યશવંત ઠક્કર (ટૂંકી વાર્તા)

—— યશવંત ઠક્કર 

ગુજરાતનો વાઈબ્રાન્ટ ફટાકડો

મિત્રો, 

દેવદિવાળી પણ ગઈ. પરંતુ આપણી પાસે રાજકીય ફટાકડાઓની વાતો ખૂટે તેમાં નથી. કારણ કે રાજકીય ફટાકડાઓ બારેમાસ ફૂટતા હોય છે. આ પહેલાં આપણે આવાં  ત્રણ ફટાકડાની  વાતો કરી. જેમ કે:

 (૧) અપણા નેતાઓમાં ફટાકડાનાં દર્શન કરો.  જેમાં મનમોહન સિંહ નામે લવિંગિયાની વાત કરી. 

(૨) શ્રી લાલકૃષ્ણ અડવાણી-ભાજપની ભો ચકરડી 

(૩) રાહુલ ગાંધી- વગર ફૂટ્યે વખણાતો કોંગી ટોટો 

આજે આપણે ગુજરાતના વાઈબ્રાન્ટ ફટાકડાની  વાત કરવાની છે.  ચતુર નરનારીઓ સમજી જ ગયાં હશે કે: આ ફટાકડો બીજો કોઈ નહિ પણ પાંચ પાંચ કરોડ ગુજરાતીઓના નામે પોરસાતા શ્રી નરેન્દ્ર મોદી.

આ  ફટાકડો લગભગ છેલ્લા દસ વર્ષોથી સતત પોતાની ફરજો બજાવી રહ્યો છે. વિવિધ  ફટાકડાની મુખ્ય ફરજો તો આપ સહુ જાણતાં જ હશો. જેવી કે:

*ફૂટવું- સીધું કે આડું.

*રંગ બેરંગી તણખા વેરવા.- એવાં વેરવા કે જેને અડે તેણે બરાબર ચચળે.

*ધડાકા  કરવા- એવા  ધડાકા કે જે ધડાકા બાબત  અમુક સંસ્થાઓ સતત ચિંતા કરતી રહે.

*ઊડવું- એવી રીતે ઊંચે જવું  કે જોનારાં જોતાં જ રહી જાય.

*ફરવું- અમુક ફટાકડાની ફરજ માત્ર ફરવાની જ હોય!જેમ કે: ભો ચકરડી

*ઘૂસવું- કેટલાક ફટાકડા ફૂટવાની સાથે સાથે ગમે ત્યાં ઘૂસી પણ જાય. કેટલાક તો ફૂટે ઓછા ને ઘૂસે વધારે!

*રોશની વેરવી- એવી રોશની કે જેનાથી જોનારાંની આંખો અંજાઈ જાય.

*લાંબા થઈને અવનવા વળાંકો લેવા- સાપ!

ફટાકડાઓ આ સિવાયની પણ નાનીમોટી અનેક ફરજો બજાવતા હોય છે. સંજોવાશાત આમાંની એકપણ ફરજ ન બજાવી શકે તો છેવટે સૂ……… રસૂરિયું થવાની ફરજ તો બજાવતા જ હોય છે. 

આપણે  ગુજરાતના જે વાઈબ્રાન્ટ ફટાકડાની ફટાકડાની વાત કરી છીએ એ ફટાકડાની વિશેષતા એ છે કે: આ ફટાકડો ઉપર બતાવેલી ફરજોમાંથી સૂરસૂરિયું થવા સિવાયની તમામ ફરજો એકલો  બજાવી શકે છે! હા, ફૂટેય ખરો અને ઊડેય ખરો. આપણને એમ થાય કે:બસ, હવે પતી ગયું.  ત્યાં તો પાછો જમીન પર આવીને ગોળ ગોળ ફરવા લાગે. આપણને એમ થાય કે ફરતો ફરતો થાકશે! પણ ત્યાં તો દાડમની જેમ માંડે રોશની અને તણખા વેરવા! આ ફટાકડો ક્યારે કઈ ફરજ બજાવશે એનું કાઈ નક્કી નહિ! તમે જ કહો. આને શું કહેવાય? માત્ર ટોટો કહેવાય? માત્ર રોકેટ કહેવાય? માત્ર ચકરડી કહેવાય? માત્ર બોમ્બ કહેવાય? ના જ કહેવાય. એટલે જ એનું નામ પડ્યું છે: ગુજરાતનો વાઈબ્રાન્ટ ફટાકડો !

મિત્રો, ભલભલા વિદ્વાન અભ્યાસીઓનાં માથાં ફરી ગયાં છે પણ તેઓ નક્કી નથી કરી શકતાં કે:આવું કઈ રીતે બની શકે? કેટલાક  કહે છે કે: આ ફટાકડામાં તોફાનો કે રમખાણોમાં પેદા થતો હોય તેવો રોષ ભર્યો છે. આ ફટાકડો નકારાત્મક તત્વોથી ભર્યો છે. જો એને વહેલાસર કાબુમાં લેવામાં નહિ આવે તો અનર્થ થશે.

 તો કેટલાક કહે છે કે: આમાં જનતાનો વિશ્વાસ ભર્યો છે. પ્રેમ ભર્યો છે. આ ફટાકડામાં ભરપૂર સકારાત્મક ઉર્જા ભરી છે. માટે આટલું જોર કરી શકે છે. આ ફટાકડો વહેલી તકે રાષ્ટ્રીય ફટાકડા તરીકે જાહેર થવો જોઈએ.

વિરોધીઓ માટે તો આ ફટાકડો ઉકેલી ન શકાય તેવો કોયડો બની ચૂક્યો છે. કહેવાય છે કે આ ફટાકડાને હોલાવાવાના છૂપા તાલીમ કેન્દ્રો ચાલે છે! પરંતુ આજસુધી તો આ ફટાકડાને હોલવવાનો એકેય ઉપાય કારગત નીવડ્યો નથી. હા, એ હોલવાઈ જાય કે એનું સૂરસૂરિયું થઈ જાય એવાં સંજોગો ઘણી વખત ઊભા થાય છે. પણ ત્યાં તો આ ફટાકડો ઉલટાનો વધારે જોરથી ધડાકા કરવા લાગે છે.

એક વખત કેટલાક વિરોધીઓએ પોકાર કર્યો કે: સોનિયા માવડી તમે કઈક કરો. તો સોનિયાજીએ કાદવમાંથી મોતકા સોદાગર નામે એક જોરદાર ફટાકડો તૈયાર કર્યો અને ફેક્યો આ  વાઈબ્રાન્ટ ફટાકડા પર! બધાંને એમ હતું કે:ખલાસ! હવે વાઈબ્રાન્ટ ફટાકડો ગયો કામથી!

પણ બન્યું કઈક જુદું જ! વાઈબ્રાન્ટ ફટાકડો એવો તો બમણા જોરથી ફૂટ્યો કે સોનીયાજીના ફટાકડો ઊડીને પાછો આવ્યો સોનિયાજીની જ પાસે!  ને પછી ફૂટ્યો ! જેના પરિણામે તેમની સાડી કાદવ કાદવ થઈ ગઈ! ત્યારથી તેઓ આ ફટાકડાથી બને ત્યાં સુધી દૂર રહેવાનું પસંદ કરે છે. કહેવાય છે કે એમણે રાહુલને પણ ચેતવ્યો છે કે: દિકરા, દુનિયાભરના ફટાકડાને ચાળો કરજે પણ આ વાઈબ્રાન્ટ ફટાકડાથી સાચવજે!

માધ્યમો પણ મક્કી નથી કરી શકતાં કે આ ફટાકડાને વાગોવવો કે વાખાણવો?  તેથી તેઓ બંને કામો કરે છે! આ ફટાકડાની વાતો દૂર દૂર ફેલાતી ગઈ છે. મોટા મોટા માંધાતાઓ  આ ફટાકડાની લીલા જોવાં ગુજરાતમાં પધારે છે. છાશવારે સમાચાર આવે કે: ફલાણા મોટા માણસે આ ફટાકડાથી પ્રભાવિત થઈને એની પ્રશંસા કરી!

આ ફટાકડાની ચર્ચા દેશભરમાં થતાં થતાં વિદેશોમાં પણ થવા લાગી છે. અમેરિકા જેવાં અમેરિકાને ડર લાગ્યો હતો કે: જો આ ફટાકડાનો પ્રભાવ  અમેરિકા પર પડશે તો  અમેરિકાપણું ઝાંખું થઈ જશે. પણ  ત્યાંની ફટાકડાપ્રેમી જનતા આ ફટાકડાને ટીવી તેમ જ વિડીયો જેવાં માધ્યમો દ્વારા જોઈને આનંદ પામે છે.  જ્યારે ફટાકડા બનાવાવામાં અગ્રેસર એવાં ચીનને પણ આ ફટાકડામાં રસ પડ્યો છે. આ ફટાકડામાં હવે ચાઈનીઝ રંગો તો નહિ ઉમેરાયને? એવી ચર્ચા પણ આજકાલ ચાલી રહી છે.

મિત્રો, આ ફટાકડાની જેટલી વાતો કરીએ તેટલી ઓછી છે! ઘણાનું કહેવું એમ છે કે: આ બધી વાતો ભ્રામક છે.જ્યારે આ ભ્રમ તૂટશે ત્યારે આ ફટાકડાનું તો  સૂરસૂરિયું થઈ જશે.

બાકી અત્યારે તો  ગુજરાતનું નામ આ ફટાકડા સાથે જોડાઈ ચૂક્યું છે. જે ગુજરાત, ખમણઢોકળાં, રાસગરબા કે પતંગ માટે વખણાતું હતું તે હવે આ વાઈબ્રાન્ટ ફટાકડા માટે વખણાવા લાગ્યું છે.

ભો…………………………………………………………………………………પૂપ !!!!!!!!!!

ઓહો! ભોપુપ વાગી ગયું! સમય સમાપ્તિની ઘોષણા થઈ ગઈ છે! તો આજે અમે વિદાય લઈએ. ફરી મળીશું કોઈ નવા ફટાકડાની વાતો સાથે ત્યાં સુધી જલસા કરો અને કરાવો.

[આ ફટાકડો મેળવ્યો અહીંથી: http://www.topnews.in/law/people/narendra-modi?page=11&destination=taxonomy%2Fterm%2F699%3Fpage%3D7]

અફવાવેગે ફેલાતી બીક

મિત્રો,

“રીડ ગુજરાતી” માં  મારી એક નવલિકા  ”બીક” પ્રગટ થયેલી છે.  જે નવલિકા આપ સહુ મિત્રો નીચે આપેલી લિંક  પર વાંચી શકશો.  નવલિકા વાંચીને “રીડ ગુજરાતી”  પર પ્રતિભાવ આપવા વિનંતી છે.

બીક – યશવંત ઠક્કર