ગગા ટકાના સગા Saturday, Jul 4 2009 

જશુભાઈને ત્યાં કાઠિયાવાડથી એના ફોઈના દીકરાનો દીકરો રાજુ મહેમાન થઈને આવ્યો.  જશુભાઈને મન તો જાણે આખો મલક પધાર્યો! બંને અલકમલકની વાતોએ ચડ્યા. જશુભાઈએ કેટલાયને યાદ કરી કરીને એમનાં ખબરઅંતર  પૂછ્યાં. રસોડામાં નયનાબેન રસોઈ તૈયાર કરવા લાગ્યાં.

….ને જીતુ આવ્યો. એણે રાજુભાઈને પ્રણામ  કરીને ‘જય શ્રી ક્રૃષ્ણ’  કહ્યાં.

“ગગા  તું  પગે તો લાગ્યો પણ મને ઓળખ્યો  કે એમનમ જ ?” રાજુએ જીતુની ઉલટતપાસ શરૂ કરી.

“હું સમજ્યા વગર કોઈના પગમાં પડતો જ નથી. તમે મારા પપ્પાના ફોઈના દીકરાના દીકરા એટલે કે એમના ભત્રીજા અને મારા મોટાભાઈ થાઓ. બોલો મેં કશું ખોટું કહ્યું?” જીતુએ અણીદાર  સવાલ કર્યો.

“એકદમ બરાબર હો. કહેવું પડે! ઘરના સંસ્કાર દેખાઈ  આવે છે!”

“સંસ્કાર આપનાર કોણ? આ મારા પૂજ્ય પિતાશ્રી જશુભાઈ.” જીતુએ  જશુભાઈનો વાંહો થાબડતા કહ્યું.

“હું વડોદરામાં બધાં સગાવહાલાંને ત્યાં જઈને આવ્યો છું. પણ કોઈના ગગા મને ઓળખતા નથી. એક તું જ ભાયડો નીકળ્યો.”  રાજુએ પોતાનું અવલોકન પ્રગટ કર્યું.

“એ બધા ગગા તમને ન ઓળખે . એ બધા ગગા  ટકાના સગા છે!.”  જીતુએ રહસ્ય ઊભું કરતા કહ્યું.

“ગગા  ટકાના સગા? ” રાજુએ જિજ્ઞાસા દર્શાવી.

“સાંભળો રાજુભાઈ. તમને વિસ્તારથી સમાજાવું. એ બધા ગગા નાના હતા ત્યારથીજ એમના દિમાગ પર  પરિક્ષામાં ટકા લાવવાનું દબાણ ઊભું થયેલું છે. એમના માબાપ તરફથી એ માટે એમને ખાસ છૂટછાટ પ્રાપ્ત થયેલી છે. જેવી કે :ઘરનાં કામ નહીં કરવાં. એને જે જોઈએ  તે આપવું.  ગગાઓ  વધું વાંચી શકે તે માટે શાંતી અને સગવડતાઓથી  ભરપૂર જગ્યા પૂરી પાડવી. તેમજ નાનામોટા  પ્રસંગો અને સગાવહાલાંથી દૂર રાખવા.”

“એમનું ભણતર ન બગડે એટલે. સારું ભણે તો લાઈન સારી પકડાયને? ” રાજુભાઈ પોતાની સમજદારી દાખવી.

“હવે જો લાઈન સારી પકડવી હોય તો સગાવહાલા તો કામ લાગવાના નથી. કામ લાગે ટકા. ને એમાંય જો ગગા બોર્ડની પરિક્ષા આપવાના હોય તો તો માબાપ તરફથી સખત સૂચના આપી દેવાય છે કે : “આ વરસ ટકા સિવાય કોઈ બાબતનો વિચાર  પણ કરવાનો નથી.”

“સાલુ ટકાની બોલબાલા બહુ વધી ગઈ છે. અમારે ત્યાં પણ આ જ રામાયણ છે.”

“પણ અમારા ઘરમાં એ રામાયણ નથી.”

“એમ?”

“હા એમ.કારણ કે  મેં મારા મમ્મી-પપ્પાને ચોખ્ખું કહી દીધું છે કે: “મને મારી જવાબદારીનું ભાન છે.  હું ભણવામાં ધ્યાન રાખીશ અને મારી તાકાત  પ્રમાણે ટકા લાવીશ. માટે મને ટકા બાબત વારંવાર દબાણ કઋઈને ઘરનું  વાતાવરણ ગરમ કરવું નહીં.  ચાલો. હું  મારું લેશન પતાવું છું.”  જીતુ પોતાની આગવી અદાથી બોલ્યો અને ઝડપથી  જવા લાગ્યો.

રાજુ તો જોઈ જ રહ્યો.

“અને હા પપ્પા. જમતી વખતે મને બોલાવજો. આપણે બધાં સાથે જ જમીશું. મને એકલો ન પાડતા” જીતુએ જતાં જતાં પોતાની મરજી જાહેર કરી.

…. રાજુને જશુભાઈએ આગ્રહ કરીને રોક્યો. રાજુએ બે  દિવસ રોકાઈને વડોદરા છોડ્યું. પણ એક  નવી કહેવત એનાં મનમાં ઘર કરી ગઈ:

ગગા ટકાના સગા !

વટનો કટકો Wednesday, Jul 1 2009 

કોઈ શેઠ  પોતાના ડ્રાયવરનો પચીસ- પચાસ રૂપિયા પગાર ન વધારતા હોય અને એ જ ડ્રાયવરની હાજરીમાં લેભાગુઓને પાંચસો-હજારનો ફંડફાળો આપીને પોરસાતા હોય ત્યારે એ ડ્રાયવરનાં દિમાગમાં શું ચાલતું હશે?  પૈસે ટકે સુખી માણસને ત્યાં સારામાઠા પ્રસંગે આવીને ઊભા રહેનાર સ્નેહીજનને જરૂર પડ્યે નાનકડી રકમ ઉછીની ન આપનાર એ જ માણસ જ્યારે લાખોના દાન કરીને ફોટા પડાવે અને એ જ પ્રસંગે પાછા પેલા સ્નેહીજનને તાળીઓ પાડવા હાજર રાખે ત્યારે પેલા સ્નેહીજનનાં દિમાગમાં શું ચાલતું હશે?

ચાલો આ તો થઈ મદદની વાત. પણ ….  જવા દો ને … મારે વધારે નથી કહેવું. આ વર્તા  જ કહેશે. વાંચો…..

***********

વટનો  કટકો

“બોલો ભાઈ બોલો. નાણું મળશે પણ ટાણું નહીં મળે. ધરમનાં કામમાં ઢીલ કરશો તો પસ્તાશો.” વાલજીશેઠે ગામલોકોને પાણી ચડાવવાનું શરૂ કર્યું.

વાલજીભાઈનો ગામમાં પહેલાં મોટો ધંધો હતો. પણ ઉધારી ન પતવાને કારણે ધંધો પડી ભાંગ્યો હતો.  હવે તેઓ નાનકડી હાટડીના માલિક હતા. પણ ભાંગ્યું ભાંગ્યું તોય ભરૂચ! ગામલોકો હજી તેમને વાલજીશેઠ જ કહેતાં. જળઝીલણી અગિયારસના તહેવારે ઠાકોરજીની આરતી ઉતારવાનો બોલ બોલાવવાનું શુભ કાર્ય એમના ભાગે જ આવતું.  હિસાબ- કિતાબના જાણકાર  ખરાને?

કોઈએ સવા રૂપિયાથી શરૂઆત કરી. બીજાએ  પોતાનો બોલ સવા બે રૂપિયાથી બોલાવ્યો. તો ત્રીજાએ સવા પાંચ રૂપિયા કહ્યા!

પણ ત્યાં તો….

“આપણા સવા અગિયાર રૂપિયા.”  અમકુબાપુએ હાથ ઊંચો કરીને હાકલો કર્યો.

“ઠાકોરજીની આરતી ઉતારવાના બોલમાંઅમકુબાપુના સવા અગિયાર રૂપિયા.”  વાલજીશેઠે પણ  પોતાનો હાકલો યથાશક્તિ મોટો  કર્યો.

“આપણા સવા એકવીસ  રૂપિયા”  વાઘજી પટેલ પણ પણ  જાણે જંગના મેદાનમાં  જંપલાવતા હોય એમ બોલ્યા.

“વાઘજી પટેલના સવા એકવીસ રૂપિયા. ઠાકોરજીની આરતી ઉતારવાના વાઘજી પટેલના સવા એકવીસ રૂપિયા.” વાલજીશેઠ  ગળું ખંખેરતા બોલ્યા.

ગામલોકોના  ડોકાં ઊંચા થઈ ગયાં. “હવે જામશે”  કોઈ બોલ્યું પણ ખરું.

“આપણા સવા એકત્રીસ રૂપિયા”  અમકુબાપુએ ફરી હાથ ઊંચો કર્યો.

“અમકુબાપુના સવા એકત્રીસ રૂપિયા. બોલો ભાઈ બોલો.નાણું મળશે પણ ટાણું નહીં મળે.” વાલજીશેઠ જોર કરીને બોલ્યા.

ગામલોકો વાલજીશેઠ, અમકુબાપુ,વાઘજી પટેલ અને ઠાકોરજી તરફ વારાફરતી જોતાં રહ્યાં અને બોલી વધતી ગઈ.

જેમ જેમ બોલી વધતી ગઈ તેમ તેમ વાલજીશેઠનું ગળું સુકાતું જતું હતું.

“હવે વાલજીશેઠનાં  ગળામાં પહેલાં જેવો રણકો નથી રહ્યો.” કાળીદાસે ટીખળ કરી.

“ક્યાંથી રહે!” દુલાએ મમરો મૂક્યો.

“આપણા સવાસો રૂપિયા” વાઘજી પટેલ બોલ્યા.

“વાઘજી પટેલના સવાસો રૂપિયા. ઠાકોરજીની આરતી ઉતારવાના વાઘજી પટેલના સવાસો રૂપિયા” વાલજીશેઠ ફાટતા ગળે બોલ્યા.

“અપણા સવા બસ્સો રૂપિયા” અમકુબાપુ  બંદુકંનો ધડાકો કરતા હોય એમ બોલ્યા.

વાલજીશેઠને તો પોતાના કાન પર વિશ્વાસ ન બેઠો. એ તો અમકુબાપુ સામે જોતા જ રહ્યા.

“અટકી  કેમ ગયા શેઠ? આ તો મરદના ખેલ સે. બોલો આપણા સવા બસ્સો રૂપિયા.” અમકુબાપુએ  પોતાની મૂછો પર હાથ ફેરવતા ચોખવટ કરી.

“એ અમકુબાપુના સવા બસ્સો રૂપિયા. ” વાલજીશેઠે પોતાનામાં હતું એટલું જોર રજૂ કરી દીધું.

હવે બધાની નજર વાઘજી પટેલ તરફ ગઈ. પણ…

“ભલે બાપુ લાભ લેતા” એમ કહીને વાઘજી પટેલ બોલી વધારવામાંથી ખસી ગયા.

બીજું તો કોઈ મેદાનમાં હતું નહીં. વાલજીશેઠ  બોલી બોલાવવાના કાર્યક્રમનો અંત લાવતા ઊંચો હાથ કરીને જોર એકઠું કરીને બોલ્યા: “ઠાકોરજીની આરતી ઉતારવાના અમકુબાપુના સવા બસ્સો રૂપિયા એક વાર …. સવા બસ્સો રૂપિયા બે વાર…. સવા બસ્સો રૂપિયા ત્રણ વાર.બોલો શ્રી ગિરિરાજધરણકી જે…”

“જે….”  ગામલોકો ઉમળકાથીજય બોલ્યાં.

….. ગજ ગજ છાતી ફુલાવતા ફુલાવતા અમકુબાપુ જ્યારે ઠકોરજીની આરતી ઉતારી રહ્યા હતા ત્યારે વાલજીશેઠ મનોમન બોલ્યા: “વટનો કટકો…. ગઈ દિવાળી પહેલાંના દોઢસો રૂપિયા બાકી છે એ આપવાનું નામ નથી લેતો ને અહીં સવા બસ્સો દઈને ઠાકોરજીની આરતી ઉતારે છે!!!!”

હવે ભલો હું ને ભલું આ ગામ Monday, Jun 29 2009 

[ચાર મહિનાથી ભગો બાપુની ડેલીએ આવ્યો નહોતો. કારણ કે ભગો અમદાવાદ નસીબ અજમાવવા ગયો હતો. અમદાવાદથી પાછા આવ્યા પછી ભગો બાપુની ડેલીએ પહોંચે છે. ને પછી ફરીથી ડાયરો કેવો જામે છે એ જાણવા માટે વાંચો.... ]

ભગો—- એ રામ રામ બાપુ.

બાપુ— રામરામ. કોણ ભગો કે?  [હરખના માર્યા ઊભા થઈ જાય]

ભગો— ભગો જ હોય ને? બીજું કોણ હોય?

બાપુ— ઘણા વખતે  દેખાયો. આવ્ય આવ્ય. એલા,તને તો અમદાવાદ બઉ માફક આવી ગ્યું?

[બંને બેઠક જમાવે]

ભગો— માફક તો ઠીક. પણ હવે એક વખત ગ્યા એટલે ટકવુ તો પડેને? ચાર મઈના જેવું થ્યું.

બાપુ—ચાર  મઈના કે ચાર ચાર  જુગ! ભગા તારા વગર હું તો સાવ એકલો પડી ગ્યોતો! સાલું… આખો ડેલો ખાવા દોડે!

ભગો— હવે નઈ દોડે. હું આવી ગ્યોને?

ભગો— પણ તું તો પાસો જાવાનોને?

ભગો— હવે જાય ઈ બીજા. હવે ભલો હું ને ભલું આ ગામ!

બાપુ— કેમ કામ નો ફાવ્યું?

ભગો—- ફાવીને તો એવું સે ને કે શેરનાં માણહ બઉ. સુવાળા! આંયા  આપણાં ગામમાં દાઢી કરતાં કરતાં મારાથી કેટલાયને વાગી જાય, અરે લોહી નીકળી જાય પણ મરદના દીકરા કોઈ ઊંહકારો ન કરે!

બાપુ— ન્યાં તો ઊંસાનીસા થઈ જાતા હશે?

ભગો—  પોતે તો થાય પણ આખી દુકાન ઊંસી લે! વાત જ જાવા દ્યો! એક નનકડી ફોડકી સોલાઈ જાય તો ય મારો વાંક કાઢે!

બાપુ—કટિંગ ઉપર હાથ અજમાવ્યોતો કે નઈં.

ભગો— અજમાવ્યોતો પણ ઈની વાત કરવા જેવી નથી.

બાપુ—કાં કાંઈ તકલીફ જેવું થ્યુંતું?

ભગો—શેઠે મને એક  સિત્તેર વરહના  ડોહાની કટિંગ કરવાનું કહ્યું. એ બાને હાથ બેહે!

બાપુ— હાસી વાત સે. ડોહા ડગલાને વાળ  ઓછા હોય અને  સાદાઈ પણ  હોય એટલે વાંધો નઈ આવે ઈ ગણતરી હોયને?

ભગો— પણ અમારી ઈ ગણતરી ખોટી પડી! મેં હાઈકલાસ વાળ કાપી દીધા તોય ડોહાએ રાડારાડ કરી મૂકી! સો માણહ ભેગું કરી દીધું! બસ એકજ વાત કરે કે મારી ઈસ્ટાઈલ બગાડી નાખી!

બાપુ— સિત્તેર વરહના ડોહા જો ઈસ્ટાઈલની વાત કરતા હોય તો ઓલ્યા જુવાનિયા તો સું નઈં કરતા હોય!

ભગો— જુવાનિયાની તો  વાત જ નો કરતા. ફેશન વાંહે એવા ગાંડા કે મોં માગ્યા દામ દેવા તૈયાર!

બાપુ— પણ તું ટકી ગ્યો હોત તો વહેલો મોડો આગળ આવી જાત!

ભગો—- આપણું કામ નઈં બાપું. ઈ પરજાના  નખરા આપણાથી નો વેઠાય! કટમાં કે મૂછમાં  એક દોરાવાનોય  ફેર નો હલાવે. મારી આંખે તો બેતાળા!

બાપુ—- હાસી વાત સે. આપણાં ગામમાં તો  તુ તારાં  મનનો રાજા! જેવા વાળ કાપવા હોય એવા કાપ્ય! ને જેવી દાઢી કરવી હોય એવી કર્ય. કોઈ કેતા કોઈ બોલવાવાળું નઈ. તારા બાપાને આ ગામે હાસવી લીધો ને તનેય હાસવી લેશે.

ભગો— એમાં તો ક્યાં કાંઈ કેવાપણું સે. પણ આતો સગાવાલાનું કેવું હતું કે શેરમાં આવો તો ઉધ્ધાર થઈ જાહે. એટલે નસીબ અજમાવી લીધાં.

બાપુ— જો ભગા. આપણો ઉધ્ધાર થવાનો હતો એટલો થઈ ગ્યો. હવે ભગવાન હાજાનરવા રાખે ઈ સિવાય આપણાં જીવનમાં કોઈ લાલસા  હોવી નો જોઈ.

ભગો— એટલે જ નક્કી કર્યું સે કે હવે  જીવવું તોય આંયા અને મરવું તોય આંયા.

બાપુ— [ખુશ થઈને] પાકું?

ભગો— એકદમ પાકે પાયે.બાપુ…

બાપુ— તો દે તાલી.

ભગો— આ દીધી.

બાપુ— લે ઈ વાત પર લગાડ્ય બીડી.

[પછી તો તગતગતી બીડીઓના સહારે ડાયરો જામે છે. બાપુ હાથ ધરે તો ભગો તાળી દે અને ભગો હાથ ધરે તો બાપુ તાળી દે. આમ બે જ જણનો ડાયરો જામે છે!]

કટોકટીના ચમકારા Friday, Jun 26 2009 

જે લોકો 1975માં સમજણની ઉંમરે પહોંચી ચૂક્યાં હતાં હતાં એમના માટે ‘કટોકટી’ એટલે તે સમયના ભારતના વડાપ્રધાન શ્રીમતી ઈંદિરા ગાંધીએ નાખેલી ‘કટોકટી’.  આજે 26મી જુને ઘણા વિદ્વાનો એના પર ફરીથી પ્રકાશ પાડશે. મારા જેવા અવિદ્વાનનું એ કામ નથી. છતાંય થોડાઘણા ચમકારા રજૂ કરવાની તક ઝડપી લઉં  છું. ‘કટોકટી’ નથીને એટલે!

‘કટોકટી’ના સમયે હું અમરેલીમાં હતો. અમરેલી ગુજરાતમાં છે. અને ગુજરાત એ વખતે પણ અનોખું જ હતું! દેશભરમાં  મોટાભાગે કોંગ્રેસ અને એથીય વિશેષ  શ્રીમતી ઈંદિરા ગાંધીની બોલબાલા જ્યારે ગુજરાતમાં જનતા મોરચાની સરકાર! શ્રી બાબુભાઈ જશભાઈ પટેલ ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી હતા. એથી કરીને ‘કટોકટી’નો તાપ અન્ય રાજ્યો કરતાં ગુજરાતમાં ઓછો લાગતો હતો. પણ લાગતો હતો ખરો! આ રહ્યા અમે અનુભવેલા ‘ કટોકટીના ચમકારા’.

* જે લારી પર અમે મિત્રો રોજ ગોલ્ડન ચા પીતા હતા એ લારીવાળાએ આપેલી ચામાં અમને મજા ન આવી. અમે કહ્યું :’યાર, આ કેવી ચા બનાવી છે?’

‘પચીસ પૈસામાં તો એવીજ આવેને?’ ચા વાળાએ કહ્યું.

‘અરે પચાસ પૈસા લેજે.પણ  ચા સારી બનાવ.’ એક મિત્રે કહ્યું.

‘ધીરે બોલો. અને ચા તો આવી જ મળશે ને પચીસ પૈસામાં જ મળશે.  સરકારે જનતા ચાના ભાવ બાંધેલા છે. વધારે ભાવ લઈને મારે મિસામાં નથી જવું.’ ચા વાળાએ પોતાની મજબૂરી બતાવી.

* એ બખતે અમરેલીમાં D.S.P. તરીકે કુમારસાહેબની બોલબાલા! ધારે તે કરી શકે. રોજ રોજ એમના પરાક્રમોની સાચીખોટી વાતો સાંભળવા મળે.

-  એ વખતે યુવાનોમાં બચ્ચનિયા   લાંબા વાળની ફેશન. પણ  કુમારસાહેબને એ પસંદ નહીં. કહેવાતું હતું કે તેઓ પોતાની જીપમાં એક “કેશ કલાકાર”ને  સાથે જ રાખતા! જે કોઈ લાંબાવાળ વાળો નજરે ચડ્યો નથી કે એને મૂંડ્યો નથી! ઘણા યુવાનોએ કકળતી આંતરડીએ પોતાના વાળ સ્વેચ્છાએ કપાવી નાખ્યા હતા. તો કેટલાક પોતાના લાંબાવાળ  સાથે બહાર નીકળતા તો  લપાતા છુપાતા અને કુમારસાહેબની નજરે ન ચડી જવાય એવી તકેદારી સાથે નીકળતા હતા.

- કુમાર સાહેબની નજરે રાત્રે બાર પછી કોઈ નજરે ચડ્યો કે આવી બને! ખુલાસા કરવા પડે! ફિલ્મ જોવા ગયા હોય એણે ટિકિટનું અડધિયું બતાવવું પડે!! ફેંકી દીધું હોય તો ફિલ્મની વાર્તા કહેવી પડે!!!

-  ચાર  જણા  ઊભા હોય ને પાંચમો આવે તો  તરત 144ની કલમનો ભંગ થયાની બીક લાગે.  ઘરાકી ન હોય ત્યારે પણ  દુકાનદારોને  દુકાનની બહાર   ભેગા થઈને ગપ્પા  મારવાની મનાઈ!

- કોઈપણ ચીજના ભાવ કરતાં એક પૈસો  પણ વધારે લેનાર  દુકાનદારને એક જ વાક્ય કહેવાનું  કે ‘કુમાર સાહેબ આટલાંમાં જ છે.’

- સરઘસ કાઢવાનો તો કોઈને  વિચાર સરખો ન આવે. પણ  હા, કુમાર સાહેબ   અવરનવાર  એકાદ ‘દાદા’ને  પકડીને એનાં ગળામાં ‘હું ગામનો દાદો છું’ એવું લખાણ લખેલું પાટિયું લટકાવતા અને ગામમાં ફેરવતા.

-જન્માષ્ટમીનો તહેવાર તો  તીનપત્તીનો તહેવાર! પણ કુમારસાહેબની ધાકે જુગાર પર મનેકમને કાપ મુકાયેલો! રાત્રે બાર વાગે  ભાવિક ભક્તોએ જેટલા ભાવથી કાનુડાનાં દર્શન કર્યાં એથી પણ વિશેષ ભાવથી કુમારસાહેબના દર્શન કર્યાં. કાનુડો મંદિરમાં હતો.અને કુમારસાહેબ મંદિરની બહાર વ્યવ્સ્થા જાળવવા માટે  હતા.

-એક દિવસ કુમારસાહેબ સૌની દેખતા અમરેલીથી બહાર જવા નીકળ્યા. જુગારપ્રેમીઓને ફાવતું  મળી ગયું. બેઠક જમાવી.પણ કુમારસાહેબ રાત્રે બે વાગ્યે ત્રાટક્યા!  બીજે દિવસે પોલિસસ્ટેશને વીસબાવીસ જુગારપ્રેમીઓને જોવા માટે દસ હજાર જેટલાં લોકોનું ટોળું હતું! અને  ટોળાનો એક નારો હતો કે “કુમારસાહેબ ઝીંદાબાદ!”

* હવે ચા કરતાં કીટલી કેટલી ગરમ રહેતી એ બાબતનો  એક ચમકારો! રાતના  બાર પછીનો સમય હતો. બે પોલિસવાળાએ એક ગરીબ માણસને રોક્યો અને પૂછપરસ કરી.

પેલા માણસે જવાબ આપ્યો કે: ‘કામ પરથી આવું છું. ‘

‘અત્યારે શાનું કામ? દારૂ પીધો  છે? લથડિયાં કેમ ખાય છે?’

‘થાકેલો છું એટલે. દારૂ નથી પીધો. ‘

‘ચાલ સો રૂપિયા આપી દે.નહીં તો કેસ કરવો પડશે.’

પેલા માણસે હાથ જોડ્યા. કાલવાલા કર્યાં કે :’એટલા બધા પૈસા નથી. ગરીબ માણસ છું.’

પોલિસે એનાં ગજવાં તપાસ્યાં. વીસ રૂપિયા નીકળ્યા. જે લઈ લીધા અને જવા દીધો.

* કટોકટીનો વિરોધ કરવા માટે   ધારાસભ્ય શ્રી નરસિંહદાસ ગોંધીયાની આગેવાની હેઠળ રેલી નીકળેલી જેમાં  ફક્ત પાંચસાત યુવાનો જોડાયા હતા. નારો હતો: ‘કટોકટી દૂર કરો… દૂર કરો.’ કરો.. જોનારાને લાગતું  હતું  કે  હવે આ લોકોનો વારો પડી જશે!

*કોલેજમાં અર્થશાસ્ત્ર વિષયમાં ઈંદિરા ગાંધીએ જાહેર કરેલો વીસ મુદ્દાનો કાર્યક્રમ તાત્કાલિક  ઘુસ મારી ગયો હતો અને સાથે સાથે સંજય ગાંધીના બીજા બેચાર મુદ્દાનો કાર્યક્રમ  પણ . પણ અમરેલીની કોમર્સ કોલેજના પ્રાધ્યાપક શ્રી પુરોહિત સાહેબ બેધડક થઈને તમામે તમામ મુદ્દાઓના છોતરાં કાઢતાં હતા. સાહસ કરનારા પણ હતા.

* ગુંડાગીરી, ભ્રષ્ટાચાર, મોંઘવારી ,લાગવગશાહી, અવ્યવ્સ્થા  દૂર થાય તો કોને ન ગમે?  પણ એની જ સામે  આવાં જ દુષણો ધરાવતો બીજો વર્ગ  ઊભો થાય એ કોને ગમે?  સુક્કાં પાછળ ઢગલેઢગલું  લીલું બળવાની વાત કોને ગમે? છાપાં પણ કશું સાચું ન કહી શકે એ કોને ગમે? અને  પોતાની જીભને  સતત કાબુમાં રાખવાનું કોને ગમે?

એટલે જ છેવટે  કટોકટીને જાકારો મળ્યો.  જો કે  કટોકટીમાં જેલમાં ગયેલા કેટલાક  નાનામોટા  નેતાઓને પછીથી મહેલમાં રહેવાનાં નસીબ પણ પ્રાપ્ત થયાં. સમય સમયની વાત છે!!!

ખાડાદર્શન Thursday, Jun 25 2009 

છેલ્લાં ત્રણેક વર્ષોથી વડોદરા નગરીમાં ખોદકામ અને તોડફોડ પ્રવૃત્તિ ચાલી રહી છે. ઘણી જગ્યાએ ખાડા ખોદવામાં આવ્યા છે અને માટીના ઢગલા કરવામાં આવ્યા છે. અને પછીએ જાણે એ અખંડ રહેવાના હોય એમ વહીવટી તંત્ર એને વતાવતું નથી. વહીવટી તંત્ર આ પ્રવ્રુત્તિને નવસર્જનનું રૂપાળું નામ આપે છે. પણ કેટલાક નગરજનોને  તો આ પ્રવ્રુત્તિ વિસર્જનની પ્રવૃત્તિ લાગી રહી છે અને તેથી તેઓ  અજ્ઞાત ભયથી પીડાય રહ્યાં છે. હતાશા,ઉશ્કેરાટ ,તણાવ જેવી માનસિક બીમારીનો શિકાર થઈ પડ્યાં છે. પ્રસ્તુત લેખથી એ લોકોને થોડીઘણી રાહત પહોંચશે એવા શુભ આશયથી આ લેખ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે.

આમ તો અન્યને કોઈપણ પ્રકારનો ઉપદેશ આપવો એ અમારી હેસિયત બહારની વાત છે. પણ  ખબર નહીં, ઉમરનો પ્રતાપ હોય કે પછી વાતાવરણની અસર હોય! આજકાલ અમને બધી બબતોમાં  શાંત ચિત્તે અને હકારત્મક રીતે વિચારવાની આદત પડતી જાય છે. આ  ખાડાઓ અને માટીના ઢગલાઓ નો અમે પૂરતો અનુભવ લીધો છે અને એ બાબત બાબત અમે ઘણું ચિંતન કર્યું  છે. એથી કરીને અમને  દિવ્ય કહી શકાય એવાં જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ છે. જ્ઞાન જેટલું વહેંચાય એટલું સારું એવી અમારી  માન્યતા છે. એ માન્યતાને આધીન અમારું  જ્ઞાન વહેંચવાનો  અમારો આ પ્રયાસ છે. અમને વિશ્વાસ છે કે  સુજ્ઞ વાચકોને અમારો આ પ્રયાસ  જરૂર ગમશે.

એક દિવસ અમે  અમારાં દ્વિચક્ર વાહન પર સવાર થઈને શહેરમાં નીકળ્યા હતા.  અચાનક જ  અમે  એવી જગ્યાએ પહોંચી ગયા કે  જે અમને સાવ અજાણી લાગી. એકદમ ઉજ્જડ જગ્યા. માટીના ઢગલા. ઊંડા ઊંડા  ખાડા.  એકાદ જ ખૂલ્લી દુકાન.  આરામ ફરમાવતા કૂતરાઓ.  ઝાડ નીચે વગડાને માણતી હોય એવા ભાવ સાથે ઊભેલી ગાયો. કોઈ પ્રકારનો  અવાજ નહીં. અમને નવાઈ લાગી. અમે  એકદમ જ  આ ક્યાં ગામડે આવી પહોંચ્યા? અમને  મતિભ્રમ જેવું થઈ ગયું.  પણ  ત્યાં તો અમારું ધ્યાન  એક મોટા  અને જાણીતા કોમ્પલેક્સ તરફ  ગયું.  ત્યારે અમને  ભાન થયું કે :અરે, અમે  તો વડોદરાના એ  રાજમાર્ગ પર ઊભા છીએ કે  જે માર્ગ ઘણા વખતથી બંધ રાખવામાં આવ્યો  છે.

અમને તો સમગ્ર વાતાવરણ ખૂબ જ ગમ્યું એટલે  મનભરીને ગ્રામ્યદર્શનનો લાભ લીધો.  શહેરની માયાજાળમાં અટવાયેલા એવા અમે વર્ષોથી ગામડે જઈ શક્યા નહોતા. આ તો ઘેર બેઠાં ગંગા! શહેરીજનોએ તો આવી અમૂલ્ય તકનો લાભ લઈને અમારી જેમ ગ્રામ્યદર્શનનો લાભ લેવો જોઈએ. પોતાના બાળકોને હોંશે હોંશે ખાડાના દર્શન કરાવવા જોઈએ.  ગામડે જવું હોય  તો મફતમાં જવાય છે? કેટલું કષ્ટ પડે? પણ અરેરે! મૂઢ આત્માઓ શહેરના વહીવટી તંત્રના શુભ આશયને સમજી શકતા નથી. મજાનો   લહાવો લેતા નથી અને છાપાં ની વાદેવાદે વ્યર્થ  ઉહાપોહ કરે છે.

… અને આ માટીના ઢગલા! અહાહા! માટીમાં રમતું આ નગર ફરી મળે ના મળે! આટલી માટી સાથે અને આટલો વખત આ શહેર કદી રમ્યું નથી!! અરેરે! શહેરમાં ક્યારેક તો  શોધી માટી પણ નથી મળતી! અને જ્યારે માટીના એકાગ્ર ચિત્તે દર્શન કરવાનો મોકો મળ્યો છે ત્યારે વાતવાતમાં ‘ આ બધું ક્યારે સરખું થશે?’ એવા અર્થહીન પ્રશ્નો કરનારાંને શું કહેવું? અરેરે! આડે દિવસે વતનની ધૂળને માથે ચડાવવાનાં ગીતો લલકાવનારા , તમને  જ્યારે ખરેખર એ ધૂળમાં નહાવાનો મોકો મળ્યો છે ત્યારે ઊભી પૂછડી ભગો છો? આ તમારો દંભ નથી તો બીજું શું છે?  કથાકારો ગળું ફાડી ફાડીને કહે છે કે ‘એક દિવસે તો આપણે માટીમાં જ મળી  જવાનું છે.’ તો  પછી આપણાં ભવિષ્યનાં રહેઠાણને મનભરીને નીરખવાના બદલે દુ;ખી થવાનો અર્થ ખરો? અમે તો કહીએ છીએ કે  કે કશો જ અર્થ નથી!વાતવાતમાં માતાપિતાને  AC મુકાવી દેવાની સલાહ આપનારા સંતાનોને એ માબાપ કહી શકે કે : ‘દીકરાઓ, AC  મુકાવવું જ હોય તો આ ખાડામાં મુકાવીએ કારણ કે એ જ આપણું કાયમી રહેઠાણ  છે. ‘

એ તો સાવ સાદી ને સીધી વાત છે કે  ખાડો  હોય તો દી ક્યારેક પડી  પણ જવાય. TV ના પરદે વિદેશીઓની  જીવના જોખમે રમાતી રમતો જોઈને ‘ આપણે ત્યાં આવું બધું  ક્યારે આવશે?’ એવા સવાલો કરીને જીવ બાળનારાં  સાહસપ્રિય લોકોને તો  આ ખાડાઓ તો મફતમાં મળેલી ભેટ જેવા લાગવા જોઈએ. જોખમ વગરનું જીવન શાં કામનું? નગરના કવિઓએ તો  ખાડાકાવ્યો રચવા જોઈએ જેવાં કે : ખાડાની  ધારે ધારે તું  ચાલ્યો જા… ચાલ્યો જા…

પણ આવું ક્યાં કોઈને સૂઝે  છે? ખાડામાં પડવાના એકાદ બે બનાવ બને છે કે છાપાંમાં સવાલો પૂછાય છે કે : ‘વહીવટી તંત્ર હજી કેટલાંના ભોગ લેશે?’   પણ  અમારો સવાલ છે કે ખાડાઓ પુરાશે પછી  વધારે ભોગ નહીં લેવાય? લેવાવાના જ છે. કારણ કે ખાડા પુરાશે તો રસ્તા સારા થશે અને મોટા થશે. પરિણામે વાહનોની અવર જવર વધશે અને એમની ઝડપ પણ વધશે જેનાં પરિણામે અકસ્માતો વધશે ને ભોગ લેવાનો આંકડો વધશે.એથી કરીને અમારું માનવું છે કે વહીવટી તંત્ર જે વિલંબ દાખવી રહ્યું છે તે જાહેર જનતાના લાભાર્થે જ છે. ખરેખર તો આ    વિલંબ  લાગતાવળગતાઓને   ખાડાની ધારે કે માટીના ઢગલા પર ઊભા રાખીને  જાહેરમાં  સન્માન કરવું જોઈએ.

ખાડા ખોદાય ત્યારે ટેલિફોનખાતામાં  ફલાણી જગ્યાએ કેબલ કપાયો… કેબલ કપાયો… એવા ખબર ફરી વળે છે. જાણે કે કોઈ વીર યોધ્ધો રણ મેદાનમાં વીરગતિ પામ્યો હોય!  એ કેબલ સંધાય ત્યાં સુધી સૌ ટેલિફોન ધારકોને ટેલિફોનથી મુક્તિ મળે છે . વ્યર્થ વાણીવિલાસ અટકે છે. સમયની ઘણી જ બચત થાય છે. જે સમયનો ઉપયોગ પ્રભુ સ્મરણ માટે કરી શકાય. મૌન ધારણ કરીને બેઠેલા ટેલિફોનમાં સૌએ  તપ કરવા બેઠેલા મુનીનાં  દર્શન કરવા. ધંધામાં નુકસાન જવાની વાતો કરીને સરકારી ખાતાઓને દોષ દેનારા કમાણી કરતી વખતે એ જ ખાતાઓને કેમ યાદ નથી કરતા?  જે કાંઈ તકલીફો પડે છે તે તમને  આવી વાતોનું ભાન કરાવવા માટે માટે પડે  છે એમ માનવું.

ખાડાની કામગીરીના કારણે જેમની દુકાને ઘરાકો ન આવી શકતા હોય એમણે આવી નવરાશ  મળવા  બદલ રાજી થવું જોઈએ.  દુકાનો બંધ કરીને આરામ કરવો જોઈએ. ફરવા જવું જોઈએ. સગાવ્હાલાંને ત્યાં મહેમાન તરીકે ધામા નાખવા જોઈએ. કારણ કે અમસ્તા દુકાન બંધ કરવાનો  જીવ ચાલતો નથી. બીજો દુકાનદાર વધું કમાઈ લેશે એવો ડર લાગે છે!! જ્યારે સૌના ધંધા બંધ હોય ત્યારે એવો ડર રહેતો નથી.

આમ  ખાડાઓના કારણે  કેટલાય  વળગણોથી થોડીઘણી પણ   મુક્તિ મળે છે. જેથી કરીને સરવાળે આપણાં જીવને નિરાંત મળે છે. બીજું આપણને જોઈએ શું?

અને છેલ્લી વાત. કેટલાક લોકો કહે છે કે આવા ખાડા ખોદીને જે તે  ખાતાંવાળાં પૈસા  ખાય છે! લો કરો વાત! ખાતાંવાળા મફતમાં તો પૈસા ખાતા નથી! આપણને માટી ખવડાવીને પૈસા ખાય છે. પછી કકળાટ શાનો?

અમે માનીએ છીએ કે જે કોઈ  પૂરા ભાવથી ખાડાદર્શન કરશે એમને  અમને  થયું એવું જ દિવ્ય જ્ઞાન પ્રાપ્ત થશે. ખાડા જેવા અમને ફળ્યા એવા સૌને ફળજો! અસ્તુ!  જય ખાડેશ્વર.

તરસ Friday, Jun 19 2009 

ઘણાંને આ ઉનાળો લપળા મહેમાન જેવો લાગતો હશે કે જે જવાનું નામ નથી લેતો! બેગ બિસ્તરા તૈયાર કરે ને પછી પાછો રોકાઈ જાય. થોડા દિવસો પહેલાં તો વાદળાં થયાં હતાં. વીજળી પણ! અરે છાંટા  પણ ! પણ પછી આગળ કશું જ નહીં.  ફરી એજ હઠીલા જોગી  જેવો ઉનાળો.  ધોધમાર તાપ વરસાવતો  ઉનાળો.

મને યાદ આવે છે આવા જ  ઉનાળામાં એક દિવસે મેં  અનુભવેલી તરસ.

ત્યારે હું પાંચમું ધોરણ ભણતો હતો. અમારાં નાનીધારી ગામમાં ફક્ત ચાર ધોરણ  સુધીની જ  શાળા હતી. આગળ ભણવા માટે ઈંગોરાળા જવું પડતું હતું. નાનીધારી અને ઈંગોરાળા વચ્ચેનો એ દોઢ ગાઉ [ ત્રણ માઈલ]નો રસ્તો આજે પણ એવો ને એવો જ યાદ આવે છે. વાંકોચૂકો અને ધૂળિયો . ક્યાંક ખૂલ્લો તો ક્યાંક કાંટાળા થોરથી બંધ. અમે ચાર છોકરાઓ ખભે  થેલા[દફતર] લઈને નીકળી પડતા. હું,નાથો,કાળીદાસ અને બાલો. રસ્તામાં અમે  અમારી રીતે જુદાં જુદાં મથકો નક્કી કર્યાં હતાં જેથી રસ્તો લાંબો ન લાગે. આ મથકો આ પ્રમાણે હતાં: નાનીધારી છોડીએ એટલે પહેલું મથક પાદરડી. પછી  મોટી નેળડી, ટાંકરિયો ટીંબો, નાની નેળડી, રૂડા પટેલનું ખેતર, શેઢો,વડલી-લીંબડી, આંધારિયો કેડો, ખાડો, ચાર બાવળિયા અને  વીસાવદરિયો નદી. ક્યારેક દોડીએ પણ ખરા. વાતો કરીએ,દુહા લલકારીએ, હાકલા ને પડકારા કરતા જઈએ ને રસ્તો કાપી નાખીએ.

તે દિવસે શનિવાર હતો. શાળાનો સમય સવારે સાતથી બારનો હતો. તે દિવસે મારા જોડીદારો આવ્યા નહોતા. હું એકલો જ હતો. શાળા  છૂટી એટલે  મેં ગામની વાટ પકડી. થોડે ગયો ને તરસ લાગી.  એ વખતમાં વોટરબેગનું નામ પણ સાંભળ્યું નહોતું. પ્લાસ્ટિકની બોટલો પેદા થઈ નહોતી. ગામના લોકો કોઈ કોઈ વાર કૂંજાનો કે ઢોચકાનો ઉપયોગ કરે. પણ મોટાભાગે તો તરસ સહન કરી લેતા.  હું પણ એવું જ કરતો. પણ તે દિવસે કોને ખબર મને ક્યા ભવની તરસ લાગી!  સહન ન થઈ શકે એવી!હવે શું કરવું? ઈંગોરાળા તરફ પાછો ફરું? ના,ના.એવું કરાય?  વીસાવદરિયામાં તો પાણી હતું નહીં. ઠેઠ ઈંગોરાળા ગામ સુધી પાછું જવું પડે.પણ તો પછી  આ જે રસ્તો કાપ્યો એનું શું?

હું આગળ વધતો ગયો. પણ જેમ જેમ આગળ વધતો ગયો એમ એમ તરસ પણ વધતી ગઈ. રસ્તો જાણે કે  તણાઈ તણાઈને લાંબો થતો જતો  હતો!! ખૂટતો જ નહોતો. રસ્તામાં પરબ નહોતી. વાડી નહોતી. ખેતર હતાં પણ ખેતરમાં કોઈ માણસ નહોતા.  પાણીનાં ઢોચકાં  નહોતાં. ક્યાંય ભીનાશનું નામ નહોતું.  દૂર દૂર સુધી  નર્યો  વગડો. સમાધી ચડાવીને બેઠેલા બાવા જેવો! અને  માથા ઉપર  હતો  તરસમાં વધારો કરતો સૂરજ. મૂછે વળ દઈ દઈને વટ મારતા  ગામના દરબાર જેવો વાયડો !!!

તરસ તો ઘણી વખત લાગી હતી.પણ  આવી  તરસ તો ક્યારેય નહીં. એમ લાગતું હતું  કે બસ… આ છેલ્લું ડગલું. હવે નહીં ચલાય. પણ હું ડગલાં ભરતો રહ્યો.  ભરતો જ રહ્યો ને નાનીધારી ગામ  દેખાયું.  ગામ દેખાયું ને જોર ચડ્યું તો વહેલો આવ્યો ગામનો  કૂવો.

કૂવે  બપોરના વખતે ઘણી વખત કોઈ  પનિહારી પાણી ભરવા આવી હોય તો પાણી પીવડાવે. ક્યારેક પનિહારી ન હોય પણ કોઈની ડોલ ને દોરડું પડ્યાં હોય તો અમે જાતે કૂવામાંથી પાણી ખેંચીનેપી લેતા. પણ મારાં નસીબે તે દિવસે ન તો પનિહારી હતી કે નતો ડોલ ને દોરડું હતાં. મેં કૂવામાં નજર નાખી તો આંખો ઠારે એવું પાણી હતું. પણ મારે તો મારું ગળું ઠારવું હતું. ત્યાં ઊભા રહેવાનો કોઈ મતલબ નહોતો. નિરાશ થઈને હું કૂવા કાંઠેથી પાછો ફરતો હતો ને મારું ધ્યાન પાણીથી ભરેલાં નાનકડાં ખાબોચિયા તરફ ગયું. પનિહારીઓથી પાણી ભરતી વખતે  ઢોળાયેલાં પાણીથી  ખાબોચિયું ભરેલું હતું.

ખાબોચિયામાં પાણી ડહોળું હતું. સામાન્ય સંજોગોમાં ન પીવાય! પણ મને થયું કે થોડુંક  પી નાખું . તરસ છીપાશે. પાછો મનમાં સવાલ થયો કે ગમે તેવી તરસ હોય પણ આવું ડહોળું પાણી પીવાય? મારી અને મારી તરસ વચ્ચે જાણે કે  વિવાદ મંડાયો.  પણ મારી તરસ જીતી ગઈ. મેં દફતર મૂક્યું બાજુ પર ને ગોઠણીયાભર બેસીને પાણીનો ખોબો ભર્યો. મન ‘ના… ના’ કરતું રહ્યું ને મેં  ખોબો મોંઢે માંડી દીધો.

પણ પાણી જીભને અડીને ગળા સુધી પહોંચ્યું કે તરત મેં કોગળો કરી નાખ્યો.  હા,મારો સ્વાર્થ પૂરો થઈ ગયો હતો. મારી જીભ અને ગળાને જરૂરી ભીનાશ મળી ગઈ હતી.

પછી તો ખભે લીધું દફતર ને ફરી ભર્યાં ડગલાં ને વહેલું આવ્યું ઘર!.

એ…ગૂલ્ફીમલાઈ Tuesday, Jun 16 2009 

શહેરમાં કે  ગામડાંમાં   લોકોંની તાપ કે ગરમી સહન કરવાની શક્તિ ઘટી ગઈ છે.  બદલાતું હવામાન કે  પ્રદુષણમાં  વધારો  જેવાં કારણો તો હોઠવગાં છે.પણ તાપ કે ગરમીનો સામનો કરવાના સાધનો વધ્યાં છે એ પણ એક કારણ હોઈ શકે.

મને ત્રીસેક વર્ષો પહેલાંનું મારું નાનીધારી ગામ અને તે વખતના ઉનાળા યાદ આવે છે. એ વખતે  ઉનાળાની બપોરે તાપ કે ગરમીથી બચવા  માટે લોકો પાસે કેવાં વિકલ્પો હતાં ? મનમાં એવો સવાલ થાય છે ને એનો જવાબ મેળવવાની મથામણ  કરું છું. મને લાગે છે કે સૌથી સારો ઉપાય હતો :સહન કરવાનો! છતાંય  બીજા વિકલ્પોની યાદી બનાવવી હોય તો કાઈંક આવી બને:  છાંયો, ઝાડ, નદી…. બસ આગળ કશું યાદ આવતું નથી! હોય તો યાદ આવેને?

પણ  આતો થયા કુદરતી ઉપાયો! માણસોના પોતાનો ઉપાયો? એની યાદી બનવીએ તો : હાથપંખો, ભીનું કપડું, છાશ કે  વરિયાળીનું સરબત… બસ આગળ કશું નહીં!!!

એમ થાય કે કેટલી ઓછી જરૂરિયાતો! કોઈને એવું લાગે કે માણસ ત્યારે કેટલો સુખી હતો! કોઈને એવું પણ લાગે કે માણસ ત્યારે કેટલો લાચાર અને દુ:ખી હતો!!! એવી ચર્ચામાં અત્યારે ઉતરવા કરતાં  હું મારી વાત આગળ વધારીશ.

સહેલામાં સહેલો અને અઘરામાં અઘરો  ઉપાય સહન કરવાનો. બસ. સૂરજને ધગવું હોય એટલું ધગે. તાવ સહન કરતા હોઈએ એમ તાપ સહન કરી લેવાનો! અને ના થાય તો છાંયો ગોતી લેવાનો. છાંયો..  મકાનના પડછાયામાં. છાંયો.. ગાયો અને ભેંસોના ઢાળિયામાં . છાંયો .. ઓસરીમાં કે હલાણમાં. શરત એટલી કે પવનની એકાદ લહેરખી જો ભૂલી પડી હોય તો એ રોકાવી ના જોઈએ. ને એમાંય જો   લીમડાનાં  ઝાડ હેઠે ખાટલો નાખી દીધો હોય તો ભયો ભયો! છાંયડામાં કૂતરાંનો  પણ  હિસ્સો રહેતો હો !

દુકાળનું વરસ ના હોય અને નદી વહેતી હોય તો એના જેવું એકેય સુખ નહીં. ટાબરિયાં તો નદીમાંથી બહાર નીકળવાનું નામ ના લે. કાંઠે આંબા કે વડલાનાં ઝાડ અને ઝાડ  હેઠે ગાયો અને ભેંસોએ   સમાધી ચડાવી હોય અને ભરવાડ કે ખેડૂત પોતાનાં પનિયાંનું ઓશિકું કરીને  ઝાડ હેઠે આડો પડ્યો હોય ત્યારે શહેરનો કોઈ ઉતપાતિયો માણસ આવી ચડ્યો હોય તો એનેય મન થાય કે: લાવ હુંય થોડો આરામ ફરમાવી લઉં .  તેલ  લેવા ગઈ  દુનિયા!

વીજળી આવી નહોતી એટલે પંખાનો સવાલ નહોતો.  હાથપંખાનો ઉપયોગ સુધરેલાં હોય એ કરે! બાકી એવાં કષ્ટ  કોણ ઉઠાવે? માથે  કે કપાળે ભીનું કપડું મૂકી દીધું એટલે કામ પત્યું.  સર સલામત તો પઘડી બહોત. પીણામાં તો માટલાવગું પાણી ! છાશ  તો બપોરે જમવામાં લીધી હોય અને સરબત તો મહેમાન આવ્યા હોય તોજ બનાવાય!

આ હતા તાપ કે ગરમી સહન કરવાના ઉપાયો! પણ  એ ઓછા હોય એમ ખાંભા શહેર[?]થી  કૂલ્ફી વેચવાવાળો  સાયકલ પર સવાર થઈને આવી ચડે ને  બપોરની શાંતીને ચીરતો હોય એમ બૂમો પાડવા લાગે: એ…ગૂલ્ફીમલા …. ઈ!!! પછીતો બધી જમાવટ ગામના ચોકમાં જ્યાં કૂલ્ફીવાળો ઊભો હોય. નાનાં તો હોંશે હોંશે લેવા દોડે પણ મોટાંય પાછા ના પડે. ઉપરથી મમરો તો મૂકેજ કે : આપડે કાંઈ થોડા ગૂલ્ફી ખાવા જેવડા છઈ. આતો ઠીક જરા જોઈ લઈ .. કે  કેવીક  લાગેસ!

એ દિવસોમાં  મેં મેટ્રિક પાસ કર્યું હતું. નોકરી ન મળે ત્યાં સુધી આજીવિકા ખાતર ગામમાં બંધ કરેલી હાટડી ફરીથી ખોલી નાખી હતી. હું અને  સંબધમાં મારો ભત્રીજો પણ પાકો મિત્ર કહી શકાય એવો રમેશ વધારે કમાવા માટે શું કરવું જોઈએ એ બાબતની અવારનવાર ચર્ચા કરતા રહેતા. એ ચર્ચાના પરિણામે અમને કૂલ્ફી વેચવાનો ધંધો ઠીક લાગ્યો. એટલે અમે પહોંચ્યા ખાંભા મુકામે ,ધાતરવડી નદીના કાંઠે, કૂલ્ફીના કારખાને.  અમારી રજૂઆત સાંભળીને કારખાનાના માલિકે કહ્યું કે : હું તમને ગૂલ્ફીય આપું ને પેટીય આપું. પણ તમારે ગામ પોગાડશો કેવી રીતે? આંયથી નાનીધારીની સીધી બસ તો છે નઈં! બસમાં લઈને વીસાવદરનાં  પાટિયાં  લગી લઈ તો  જાશો . પણ  પછી તમારે ગામ કેમ પોગાડશો?  આ તો  બરફ  કહેવાય! પાણી થઈ જાય! ગૂલ્ફીનું ને ભેગાભેગ તમારા પૈસાનુંય!

“ઈ  બધી વાત સાચી પણ ઈનો કાંઈક રસ્તો દેખાડો. ” રમેશે રજૂઆત કરી.

“ઈનો એકજ રસ્તો છે કે તમારી પાંહે સાયકલ હોવી જોઈએ. આંયથી સાયકલની વાંહે પેટી મૂકી નથી ને સાયકલ ભગાવી નથી. કે વહેલું આવે નાનીધારી! બોલો છે સાયકલનો વેંત? ને છે ત્રેવડ રોજ વીસથી પચીસ માઈલ સાયકલ ચલાવવાની?”

અમે મૂંઝાયા. એક્બીજાની તરફ જોવા લાગ્યા. ત્યાંથી રવાના થવા સિવાય છૂટકો નહોતો.

“અમે વિચાર કરીને આવીશું. ” રમેશે વાતનો વીંટો વાળ્યો.

અમે એક ગાંઠિયાની દુકાને પહોંચ્યા.  બાંકડે બેઠા બેઠા અને ગાંઠિયા ખાતા ખાતા અમે ચર્ચા કરી જેનું તારણ હતું કે : આપણી પાસે સાયકલનો વેંત છે નહીં અને કદાચ થાય તોય આ રીતે કૂલ્ફી વેચીશું તો કૂલ્ફી ઓગળતા ઓગળશે પણ એની પહેલા આપણે ઓગળી જાશું. માટે આ ધંધો કરવા જેવો નથી. જે ચાલે છે એ બરાબર છે.

… આમ  અમે કૂલ્ફી વેચવાનો ધંધો કરી શક્યા નહીં. જો કર્યો હોત તો મેં પણ બૂમો પાડી હોત કે:   એ………. ગૂલ્ફી…  મલા……..ઈ!!!!!!

બ્લોગમિત્રો … તમને મારી બૂમ સંભળાઈ?

હા તો પાડો!!!!

રંગલીનું ડિપ્રેશન— યશવંત ઠક્કર Saturday, Jun 6 2009 

હે બ્લોગજનો  અસર ના ઓટલે ફરીથી  આપ સૌનું ભાવભર્યું સ્વાગત કરતા મને ખૂબ ખૂબ હરખ થાય છે. અહીંયા રંગલો અને રંગલી નોખા  નોખા ખેલ રજૂ કરીને આપ સૌને રાજી  કરે છે. જૂઓને    બ્લોગજગત,નો સનેડો સાંભળીને બધાં ને કેવી મજા પડી ગઈ હતી?  રંગલો અને રંગલી પણ બરાબરનાં ખીલ્યાં હતાં. પણ આજે કશુંક થયું હોય એવું લાગે છે. રંગલી જોઈએ એવા રંગમાં નથી લાગતી. એકદમ ઉદાસ થઈને બેઠી છે અને  રંગલો એને રંગમાં લાવવા મથી રહ્યો છે.   ચાલો આપણે જોઈએ કે શું થઈ રહ્યું છે!!!

———————————————————————————————————————————————————————————–

રંગલો— એ એ એ રંગલી…  બેસણાંમાં બેઠી હોય એમ સોગિયું મોં કરીને કાં બેઠી છો?  અસરના ઓટલે આમ બેસાય?

રંગલી— શું કરું? મને લાગે છે કે હું ડિપ્રેશનનો શિકાર થઈ ગઈ છું. તને ખબર નહીં હોય કે એ કેવી ખતરનાક સમસ્યા છે?

રંગલો— સમસ્યા તેં હાથે કરીનેજ ઊભી કરી છે.  મેં તને ના પાડી હતી કે  બ્લોગજગતનાં ખેતરમાં પડ્યું પાથર્યું નો રહેવાય. એકાદ આંટો મારીને ઘરભેગું થવાય. બ્લોગજગત આપણાં માટે છે,આપણે બ્લોગજગત માટે નથી. પણ મારી વાત માને કોણ? બાકી  ડિપ્રેશન તારાંથી બાર ગાઉ છેટું રહે હો રંગલી. એટલે ઈ ફિકર તો રહેવા જ દેજે.

રંગલી— પણ તું જ કહે રંગલા.  બ્લોગજગતમાં જેને જેમ ફાવે એમ લખે ને કોઈનું  રૂંવાડું પણ ના ફરકે એ ચિંતાનો વિષય  નથી? રોજ ઉઠીને  નવા નવા બ્લોગ! નહીં નામનાં ઠેકાણાં. નહીં ભાષાનાં ઠેકાણાં. નહીં વ્યાકરણનાં ઠેકાણાં. એમને કોઈ કહેતા કોઈ રોકનાર કે ટોકનાર નથી? હું એમ પૂછું છું કે ક્યાં ગયા એ વિદ્વાન તંત્રીશ્રીઓ, સંપાદકશ્રીઓ,અને  વિવેચક્શ્રીઓ?

રંગલો— એ..  ઈ  બધાય શ્રીઓ  છે ને  છાપખાનાંની એમની ઓફિસો છોડી છોડીને હાલતાં હાલતાં આપણા આ ઇન્ટરનેટના બ્લોગગજગત બાજુ આવવા નીકળ્યા છે. અહીં પોગતા વાર લાગશે ત્યાં સુધી તારા મગજને ટાઢું રાખ.  મારી સાત ખોટની રંગલી…. તને કાંઈ થઈ જાશે તો મારું કોણ?

રંગલી— પણ રંગલા… આ કાંઈ રીત છે? કોઈ ઢંગધડાં વગરનાં લખાણો લખે ને કહે કે  આ  મારી ગઝલો, આ મારી વાર્તાઓ, આ મારું ચિંતન તો આપણે માની લેવાનું?

રંગલો— નો માનવું  હોય તો નહીં માનવાનું.  એમાં ક્યાં કોઈ  તને ફાંસીએ ચડાવી દેવાનું છે.?

રંગલી— પણ   એ લોકો પોતાની જાતને ગઝલકાર કે વાર્તાકાર કે ચિંતક માનતા હોય તો એમને માનવા દેવાના?

રંગલો—ભલેને માને. આપણને વાંધો શા માટે  હોવો જોઈએ?  કોઈ પોતાની જાતને રાજા ભોજ માનતો હોય તોય આપણે એ બાબતમાં  શું કરી શકવાનાં? રંગલી,  હું  જાણું  છું કે  તારાંમાં બુદ્ધિનો જેટલો જથ્થો છે એટલો મારાંમાં નથી. છતાંય તને સમજાવવાનો  પ્રયાસ કરું છું જો તું મને રજા આપતી હોય તો!

રંગલી— આપી. રજા આપી. રંગલા, મને ખબર છે કે તું  ભલે બહારથી ગબલો દેખાતો હો પણ આજકાલ સમજણના ખજાનાની ચાવી હાથમાં  રાખીને ફરે છે. ચાલ ખોલી નાખ તારો ખજાનો.

રંગલો— તો સાંભળ. ઘણાં ગામ કે નગરની બહાર એકાદ ‘મફતિયા પરા’ તરીકે ઓળખાતો વિસ્તાર હોય છે. ત્યાં લોકો મફતમાં મળેલા પ્લોટમાં પોતપોતાની રીતે મકાનો બાંધીને રહે છે. બરાબર?

રંગલી— બરાબર.

રંગલો— આ ‘મફતિયા પરા’નો  મુખ્ય હેતુ લોકોને આશરો આપીને સુખી કરવાનો તેમજ પ્રગતિ  કરાવવાનો હોય છે. બરાબર?

રંગલી— બરાબર. પણ એને ને  બ્લોગજગતને શું લાગેવળગે?

રંગલો— આ બ્લોગજગત એક જાતનું મફતિયું પરું છે. મફતમાં મળેલી જગ્યામાં લોકો જાતજાતના બ્લોગ બનાવે છે. પોતાના વિચારો જણાવે છે ને હળવાં થાય છે. હળવાં થાવું એ બ્લોગજગતની મુલાકાતનો  મુખ્ય હેતુ છે.  હવે જો  તું ધરમની ગાયના દાંત જોવા બેસીશ તો તારી પાસે દુ:ખી થવા સિવાય  બીજો કોઈ વિકલ્પ નથી. સમજી? કે પછી વિશેષ પ્રયાસ કરું?

રંગલી— મતલબ કે  કોઈ ફાવે એમ કૂદકા મારે ને કહે કે     ‘ અમે સરસ મજાના ગરબા  ગાઈએ    છીએ  ’   તો   આપણે એમની વાત માની લેવાની.

રંગલો—  આપણે નો માનવી હોય તો નહીં માનવાની. પણ કોઈ માનતું હોય તો માનવા દેવાનું. તેં ગરબાની વાત કાઢી છે તો હું તને નવરાત્રીનો જ દાખલો આપું.  કાઠિયાવાડનાં નાનાં નાનાં ગામોમાં વીસત્રીસ જણાં જે રીતે રાસ- ગરબી લે એમાં સુર,લય અને તાલ એ ત્રણેયની જાળવણી થાય. અરે ચાંદાનાં અજવાળે બહેનો ભેગી થઈને વગર માઈકે ગરબો ગાય તો  આપણને હટવાનું મન નો થાય.

રંગલી— એ તો ભૂલ્યું ભુલાય એમ નથી.

રંગલો— હવે વડોદરાની વાત કરું તો દુનિયાભરમાં વડોદરાની નવરાત્રી વખણાય છે.  પણ  જે કાઠિયાવાડનાં નાનાં ગામમાં શક્ય છે એ અહીંયા શક્ય નથી.  અહીં  પંદરવીસ  જણાંનું મંડળ   માઈકના સહારે વગાડે અને ગવડાવે  અને એકસાથે પાંચ સાત હજાર લોકો એના તાલે  ગરબામાં  ઘૂમે  ને ઝૂમે.

રંગલી— તારી વાત સાચી પણ  એને  ને બ્લોગજગતને શું  લાગેવળગે?

રંગલો— મારી વાત તો પૂરી સાંભળ. હવે હું  મુંબઈની નવરાત્રીની વાત કરું.

રંગલી— મુંબઈની તો વાત જ ના કરતો.

રંગલો— કેમ?  તને મુંબઈની એલર્જી છે?

રંગલી— અરે રંગલા.  એ લોકો નવરાત્રીમાં ગરબા કરે છે  કે ભાંગડા? ડાન્સ  કરે છે કે ગાંડા કાઢે છે ? મને તો ખશી ખબર જ નથી પડતી.

રંગલો— એ લોકો ઊભાં  ઊભાં  હાથ પગ હલાવીને ખુશ થાય તોય ઘણું છે. આખા વરસના થાક્યા પાક્યા એ બહાને હળવા તો થાય છે!  બ્લોગજગત એ મુંબઈનું ગરબા-ગ્રાઉન્ડ છે જ્યાં લોકો હળવાં થાવા આવે છે.

રંગલી— તું તો જ્યાં હોય ત્યાં હળવા થાવાની જ વાત લાવી દે છે.

રંગલો— જો રંગલી. કોઈ હલકું થાતું હોય તો એનો વિરોધ હોઈ શકે પણ  કોઈ હળવું થાતું હોય તો થાવા દેવું. આપણે જ લોકોને હળવાં  નથી કરતા?

રંગલી— આપણો તો એ જ  ધરમ છે. લોકોને ખુશ કરવાં.

રંગલો—પણ  તું જ જો આમ પોસ્ટ વગરના બ્લોગ જેવી થઈને બેસી જાય તો આપણો ધરમ કેવી રીતે સચવાય?

રંગલી— તારી વાત  વિચારવા જેવી તો છે હો રંગલા. [રંગલી કપાળે આંગળી રાખીને વિચાર કરે]

રંગલો— વિચારીને બેસી નથી રહેવાનું.

રંગલી— મને કશી સમજ નથી પડતી રંગલા. મને લાગે છે કે  મારાં મનમાં જે તોફાન ઊઠ્યું છે તેમાં મારો સુંદર મજાનો બ્લોગ  ડૂબી  જશે.

રંગલો—  હું તારા બ્લોગને નહીં બૂડવા દઉં રંગલી . ધ્યાનથી સાંભળ…

[ રંગલો, પાપ તારું પરકાશ જાડેજા ... એ  રાગથી ભજન શરુ કરે છે અને રંગલી પણ  સાથ દે છે.]

[રંગલો---]  રંગ તારો પરકાશ  રંગલી … ધરમ તારો સંભાળ રે….

તારા  બ્લોગને બૂડવા નઈં દઉં…  તારા બ્લોગને બૂડવા નઈં દઉં  રંગલી રે…

એમ રંગલો કહે છે જી….હેજીરે…. એમ રંગલો કહે છે જી…

[રંગલી---] હે……કાઢી શબ્દોની ધાર  રંગલારાજા… કાઢી શબ્દોની ધારરે…

મેં તો સાતવીસું  ગીતડાં વાઢિયાં…. મેં તો વાંધા ને  વચકાં  કાઢિયાં

રંગલારે…. એમ રંગલી કહે છે જી…. હેજીરે…  એમ રંગલી કહે છે જી.

[રંગલો---]  રંગ  તારો પરકાશ રંગલી…ધરમ તારો સંભાળરે ..

[રંગલી---] હે……… દીધા આકરા પ્રતિભાવ રંગલારાજા….. દીધા કડવા પ્રતિભાવરે…

મેં તો નવાં નવલાંને નાથિયાં  ..મેં તો અઘરા દાખલા આપિયા

રંગલારે…. એમ રંગલી કહે છે જી…. હેજીરે…. એમ રંગલી કહે છે જી.

[રંગલો----] રંગ તારો પરકાશ રંગલી …. ધરમ તારો સંભાળરે…

[રંગલી---] હે…… જેટલું ખેતરમાં ઘાસ રંગલારાજા….. જેટલું ખેતરમાં ઘાસરે….

એટલા  કકળાટ મેં કર્યા … હેજી  એવા ઉકળાટ  મેં કર્યા

રંગલારે…. એમ રંગલી કહે છે જી… હેજીરે… એમ રંગલી કહે છે જી.

[રંગલો---] રંગ તારો પરકાશ રંગલી… ધરમ તારો સંભાળરે…

[રંગલી---] હે….. મને દીધો મારો રંગ રંગલારાજા…. દીધો પાછો ઉમંગરે….

મારી હતાશા દૂર કરી તેં … મારી નિરાશા દૂર કરી તેં

રંગલારે…. એમ રંગલી કહે છે જી… હેજીરે… એમ રંગલી કહે છે જી.

[રંગલો---] રંગ તારો પરકાશ રંગલી… ધરમ તારો સંભાળરે…

રંગલી—[ખુશ થઈને]  વાહ રંગલા, વાહ. આજે તો તેં  ખરેખર રંગ રાખ્યો.   હું મારગ ભૂલી ગઈ હતી પણ તેં મને સાચા રસ્તે લાવીને મૂકી દીધી. રંગલા તેં તો ગજબનું કામ કરી નાખ્યું છે.  હું તો એમ કહીશ કે તેં તો  મને ઝળહળતાં સત્યનાં દર્શન કરાવ્યાં છે .

રંગલો— લે કર વાત! મેં એવું મોટું કામ કરી નાખ્યું છે?  તો એક કામ તું પણ કર રંગલી. જાહેર હિતને ખાતર એ સત્યને પ્રગટ કર. પ્રગટ કર. પ્રગટ કર.

રંગલી— સાંભળ  રંગલા અને સાંભળો બ્લોગજનો… પ્રિન્ટ મીડિયાના ભવ્ય ભૂતકાળને યાદ કરીકરીને દુ:ખી થાવાનો કોઈ અર્થ નથી. ત્યાં બિલોરી કાચ લઈને બેસનારા સંપાદક્શ્રીઓ શુદ્ધિકરણની  પ્રક્રિયા કરતા હતા. બ્લોગજગતની આઝાદીમાં એ સો ટકા સંભવ નથી.

રંગલો— કારણ કે  બ્લોગજગત એ માત્ર લેખકો કે કવિઓ માટે જ નથી.પણ એ  તમામ લોકો માટેનું માધ્યમ છે . બ્લોગજગત એ લોકો માટે આશિર્વાદરૂપ છે કે જેઓ પોતાનાં હૈયાંમાં રહેલી વાતો કે વિચારો બીજાં સાથે વહેંચવા માંગે છે. એમની રજૂઆતમાં કોઈને મર્યાદાઓ જણાય પણ એ મર્યાદાઓ દૂર થઈ શકે છે. હું તો એમ કહેવા માંગું છું મારાં વાલીડાઓ કે બ્લોગજગતને મંજિલ માનીને બેસી જશો તો અબખે થઈ જશો પણ રસ્તો માનીને સફર કરશો તો નવું નવું જોવા મળશે.

રંગલી— અને એ વાત પણ એટલીજ સાચી છે કે  જો બ્લોગજગતમાં ભાષાનું જતન થશે, છંદોનું પાલન થશે, અલંકારોનો યોગ્ય થશે અને રજૂઆતની નવી નવી રીતરસમો નો ઉપયોગ થશે તો  સોનામાં સુગંધ ભળવા જેવું થશે. બ્લોગજગતમાં તમે જ તમારા સંપાદક થઈ શકો તો એનાં જેવું એકેય નહીં.

રંગલો— પ્રિન્ટમીડિયામાં કાંઈ બધુ જ રૂડું રૂપાળું નથી. ત્યાં તમારી રચના મોકલો પછી  ’હરિ ઇચ્છા બળવાન’ એમ માનીને સંપાદકશ્રીના જવાબની રાહ જોઈને બેસી રહેવાનું.  તપાસ કરવાની મનાઈ! પૂછપરછ  કરવાની મનાઈ!!

રંગલી— ત્યાં ધૂણી ધખાવીને બેઠેલા જૂના જોગીઓના કારણે  નવાં નવાંને તો  આસન પાથરવાની જગ્યા પણ મળવી હોય તો મળે. કેટલાંય તો જિંદગીભર રાહ જોતાં જ રહી જાય છે.

રંગલો— જ્યારે બ્લોગજગતમાં તો  એક બટન દાબીને તમે તમારી  રચના દુનિયાભરમાં વહેતી કરી શકો છો. અને એટલીજ ઝડપથી વળતા પ્રતિભાવો મેળવી શકો છો.

રંગલી— એના કારણે તમને જે આનંદ મળે છે… જે સંતોષ મળે છે … એનું મૂલ્ય રૂપિયા પૈસામાં મપાય એમ નથી.

રંગલો— આ તો દરિયો વલોવવા જેવી વાત છે મારા વાલીડાં. એમાંથી અમૃત નીકળે અને ઝેર પણ નીકળે. શું લેવું એ તમારા હાથની વાત છે.

રંગલી— ને ઝેર પચાવવાની તાકાત હોય તો  જ મોઢે માંડજો નહીં તો છેટાં રહેવામાં જ મજા છે.

રંગલો— હવે બસ કર રંગલી.  બોધપાઠ બહુ થઈ ગયા. આપણે જ બધું કહી દેશું તો ઓલ્યા વિદ્વાનશ્રીઓ શું કરશે?

રંગલી— હા એ વાત પણ  સાચી. તો જતાં જતાં સાંભળો છેલ્લી વાત…

બંને—  બ્લોગજગતના ઘાટ પર રોજે રોજનો મેળો

કોઈ જમાવે અડ્ડો ને કોઈ મારે ફેરો

કોઈને વળગ્યું ગીત તો કોઈને વાર્તા વળગી ગઈ…

કોઈને વળગી ફિકર તો કોઈને મસ્તી વળગી ગઈ …

તા  થૈયા થૈયા ને તા થૈ.

અસર ના ઓટલે ફરીથી પધારજો ]

બ્લોગજગતનો સનેડો — યશવંત ઠક્કર Monday, Jun 1 2009 

હે બ્લોગજનો, હે ગુણીજનો. અસર ના   ઓટલે આપ સૌનું સ્વાગત કરતા આનંદ અનુભવું છું.  આ પહેલાં રંગલા અને રંગલીએ અહીંથી ત્રણ ખેલ રજૂ કર્યા. પણ આજે રંગલો અને રંગલી ભવાઈ રજૂ કરવાની ના પાડે છે. મેં એમને કહ્યું કે “આવું ના કરશો. બ્લોગજનો અસરના ઓટલેથી નારાજ થઈને પાછાં જશે.” તો એ લોકો કહે કે -  નારાજ કરવાની વાત જ કેવી? અમારે તો આજે બ્લોગજગતનો સનેડો ગાવો છે ને સૌને રાજી રાજી કરવાં છે.- તો  આજે રંગલા અને રંગલી પાસેથી સાંભળો બ્લોગજગતનો સનેડો અને થાઓ રાજી રાજી.

[રંગલો અને રંગલી  બંને જણાં  નાચી નાચીને  સનેડો ગાય છે.]

હે સનેડો સનેડો…. રંગબેરંગી સનેડો…

હે સનેડો સનેડો….. બ્લોગજગતનો સનેડો ….

હે સનેડો સનેડો…. થીમથીમનો સનેડો….

હે સનેડો સનેડો… ડોટ કોમનો સનેડો…

હે… બ્લોગજગતનાં ખેતરે … મબલખ વાવણી થા……ય
આ બાજુ વાવ્યું નથી… ને ઓલી બાજુ કાપણી થાયરે.. સનેડો સનેડો …

હે… કોઈને ભાવે રસગુલ્લા ….. ને કોઈને ચોળા… ફળી…
કોઈને ફાવે પોચું પોચું ….. ને કોઈને તડાફડીરે … સનેડો સનેડો …

હે…. શિયાળે ચા ભલી….. ને ઉનાળે સરબત ખા……..સ
ચોમાસે કડવાણી ભલી …. ઓલી બ્લોગવાણી બારેમાસરે … સનેડો સનેડો…

હે… શિયાળે તડકો ભલો…. ને ઉનાળે છાંયાનો સહવા……સ
ચોમાસે છતરું ભલું…. ઓલ્યું બ્લોગિયું બારેમાસરે… સનેડો સનેડો…

હે…. સત્યનારાયણની હોય કથા…. ને મફત મળે પરસા…દ
એમ ગઝલુંનાં ગાડાં ભરાય ….. ને ગીતોનો થાય વરસાદરે… સનેડો સનેડો

હે… કોઈ લાવે ગતકડું….. ને કોઈ ગીતા….ને વે….દ
જેવી જેની મરજી….. અહીં નથી કોઈ વાતનો ભેદરે… સનેડો સનેડો

હે… ગઝલુંનાં વાચનાર ઘણાં….. ને લાંબી વારતાનો કોઈ પૂછે નહીં ભા…. વ
નવલકથાનું જ્યાં નામ પડે…. ત્યાં ચડી જાય ટાઢિયો તાવરે… સનેડો સનેડો…

હે…. બ્લોગજગતનાં ખેતરે…. લાગણીયું વરસે અપા…..ર
કોઈ વરસાવે વહાલપ ઘણું…. ને કોઈ વરસાવે ખારરે… સનેડો સનેડો….

હે…. કોઈએ પાથર્યા પથારા ….. ને કોઈએ માંડી હા……ટ
ઓલ્યા જુવાનિયા તડાફડી કરે……ને ઓલ્યા કાકાઓ કરે કકળાટરે … સનેડો સનેડો

હે…. બ્લોગજગત શોભી રહ્યું …. બહેનો થકી વિશે…..ષ
અવસરે આવીને ઊભી રહે…. હોય દેશ કે વિદેશરે… સનેડો સનેડો

હે… ઉંમર થઈ તો શું થયું……. ઓલી દાદીઓના ઉમંગનો નહીં પા….ર
નીત નીત નવી વાનગીઓ મૂકે … આ તો રોજનો જમણવારરે… સનેડો સનેડો

હે…. કલમથી કાગળ લખા….ય. પણ બ્લોગ લખ્યા ન જા…..ય
કી બોર્ડની વાટે જાતાં ….અજાણી આંગળીઓ ગોથાં ખાયરે… સનેડો સનેડો …

હે… ટેકનિકના જાણકાર ઘણાં…..લાવે નવું નવું રો…..જ
રંગબેરંગી પાણીથી …. એના ભર્યા ભર્યા રાખે હોજરે…. સનેડો સનેડો…

હે…. વાટકીના વહેવાર જેવો….. કૉમેન્ટનોય વહેવા….ર
લેતીદેતીમાં જે સમજે … એનો અટકે નહીં તહેવારરે… સનેડો સનેડો…

હે… સાસરિયા સૌ ટોળે વળ્યાં ….જોવા વહુનું આણું… અપા….ર
હરખઘેલી વહુએ …… એના બ્લોગ બતાવ્યા બારરે … સનેડો સનેડો…

હે… બ્લોગઘેલી વહુએ ……. સાસુમાને દીધો આદે….શ
હું બ્લોગ લખવા બેઠી છું …. મને બોલાવશો નહીં લવલેશરે…. સનેડો સનેડો…

હે ઉછળતી ને કૂદતી કન્યા…. કરે બ્લોગનું તોરણ તૈયા…. ર
તોરણ પાછળથી ડોકિયાં  કરે…. ઓલ્યો સપનાંનો રાજકુમારરે… સનેડો સનેડો …

હે… કોઈ ગુજરાતમાં વસ્યું ….. ને કોઈ ગુજરાત બહા….ર
કોઈ દરિયાપાર ગયું …… સૌને ગુજરાતી ગમે અપારરે… સનેડો સનેડો…

હે… દરિયાપાર જઈને જે વસ્યાં … એને હૈયે વતનની યા…દ
બ્લોગના ટેકરે ટેકરેથી….. એણે ગુજરાતીમાં દીધા સાદરે… સનેડો સનેડો ..

હે…ધગધગતાં લોહીમાં…. ધગધગતો ભાષા.. પ્રે…મ
એ ધગધગતું લોહી…… ‘માવડી’ ને રાખશે હેમખેમરે…. સનેડો સનેડો…

હે…. રંગલોને રંગલી વિનવે …… રાખજો મોટું મ….. ન
હસતાં ને ખેલતાં રહેજો….. ને ભાષાનું કરજો જતનરે…. સનેડો સનેડો…

હે…. બ્લોગજનો તમે સહું…. હૈયે રાખજો હે…..ત
રંગલો રંગલી મર્યાં નથી …. કે નથી થયાં પ્રેતરે… સનેડો સનેડો

હે… રંગલો કહે રંગલીને ….. આ સનેડાનો અંત આવે નહીં…..
આજે રજા લઈ લઈએ…. કરીને તા થૈયા થૈયા ને તા થૈ રે… સનેડો સનેડો…

હે સનેડો સનેડો હે સનેડો સનેડો હે સનેડો સનેડો

રંગ બેરંગી સનેડો ….

બ્લોગે બ્લોગનો સનેડો….

થીમે થીમનો સનેડો…

ડોટ કોમનો સનેડો …..

સનેડો ……. સનેડો ……………………..

[આવજો અસર ના ઓટલો ફરીથી પધારજો.]

રંગલાનું ગીતગુંજન— યશવંત ઠક્કર Sunday, May 24 2009 

હે ગુણીજનો… હે બ્લોગજનો…અસર ના ઓટલે આપ સૌને ફરીથી આવકારતા આનંદ અનુભવું છું. આજકાલ આપણે સૌ રંગલા રંગલીની ભવાઈ માણી રહ્યાં છીએ. આ પહેલાં અહીંથી COPY PASTEની ભવાઈ અને રંગલાનું ગાલગાગાએ બે ખેલ રજૂ થયા. જે આપ સૌને ખૂબ જ પસંદ પડ્યા. હવે આજે રજૂ થશે એક નવો ખેલ જેનું નામ છે:  “રંગલાનું ગીત ગુંજન”

વાત જાણે એમ છે કે રંગલીની સલાહ મુજબ રંગલો નવો બ્લોગ બનાવે છે જેમાં તે પોતાની મૌલિક રચનાઓ મૂકવા માંગે છે. પણ ગઝલ રચનામાં ધારી સફળતા ન મળવાથી હવે તે ગીત રચના માટે ધમપછાડા કરે છે. આવો જોઈએ કે શું થઈ રહ્યું છે!!!

[ખેલ શરુ ]

[રંગલો ચિત્ર વિચિત્ર હાવભાવ સાથે ગીત ગાય છે અને રંગલી માથે હાથ દઈને બેઠી છે.]

રંગલો—
ગામને પાદર ભગરી ભેંસે પોદળા એવા મૂક્યા પોદળા એવા મૂક્યા
પોદળે પોદળે બાજરાના લીલા છોડ ઊગ્યા
લીલા છોડ ઊગ્યા ને કોઠીએ દાણા પૂગ્યા કે
ગામને પાદર ભગરી ભેંસે પોદળા એવા મૂક્યા ….

રંગલી— હે ભગવાન. હે તેત્રીસ કરોડ દેવતા. મારી રક્ષા કરો. રક્ષા કરો. રક્ષા કરો.

રંગલી— એ એ એ … રંગલી .. એવાં તે કેવાં દુ:ખ તૂટી પડ્યાં છે કે આમ મોટી ભગતડી થઈને તેત્રીસ કરોડ દેવતાને કાલાવાલા કરવા બેઠી છે. હું દેવાધીદેવ રંગલો તને નજરે નથી પડતો?

રંગલી— તું જ તો છો મારાં દુ:ખનું મૂળ! મારા રોયા!

રંગલો— [ગળગળો થઈને] લે.. મેં વળી શું કર્યું? તને વેણ કવેણ કહ્યાં? તારા બ્લોગ પર આવીને આડી અવળી કૉમેંટ કરી?

રંગલી— અરે આ તારું હથોડા ગીત મારાથી સહન નથી થાતું.

રંગલો— મારા ઊર્મિગીતને તું હથોડા ગીત કહે છે? તારી આ મજાલ? આ માત્ર મારું જ નહીં પણ સમગ્ર કવિ સમુદાયનું અપમાન છે.

રંગલી— રંગલા તું નહીં માને! તારું આ ગીત સાંભળું છું ત્યારે મારાં માથે હથોડા પડતા હોય એવું લાગે છે.

રંગલો— કેમ? ગીતમાં કાંઈ વાંધાજનક છે? તારી લાગણીને ઘોબો પડે એવું છે?

રંગલી— મારાં મગજમાં ઘોબા પડી ગયા છે. હવે દયા કર.

રંગલો— એમ નહીં. મારાં ગીત બાબત મારી સાથે ગંભીર ચર્ચા કર.

રંગલી— ગંભીર ચર્ચા કરવા જેવું ગીત હોવું જોઈએને? મેં તને કહ્યું હતું ને કે ગીત રચવામાં ઉતાવળ ન કરતો. સારો વિષય પકડજે.. અર્થ પકડજે… ભાવ પકડજે… બરાબર લય પકડજે…

રંગલો—- આ બધુંય એક જ પાંજરામાં પકડાઈ જાય એવું પાંજરું વડોદરાની નવાબજારમાં મળે છે? હું સો બસો ખર્ચી નાંખું એવો છું. હા… મને પૈસાની નથી પડી. પણ તું આમ મારા કવિત્વનું અપમાન કરે એ ગુજરાતી સાહિત્યનાં ભવિષ્ય માટે ઠીક નથી.

રંગલી—- હવે રહેવા દે. ગુજરાતી સાહિત્યની ચિંતા કરવાવાળા એક એકનું માથું ભાંગે એવા બેઠા છે. તું તારું કર. જેનો કશો અર્થ હોય એવું ગીત લખ. પછી મારી સાથે વાત કર.

રંગલો— હવે તું ધ્યાન દઈને આ ગીત ફરીથી સાંભળ.

ગામને પાદર ભગરી ભેંસે પોદળા એવા મૂક્યા પોદળા એવા મૂક્યા
પોદળે પોદળે બાજરાના લીલા છોડ ઊગ્યા
લીલા છોડ ઊગ્યા ને કોઠીએ દાણા પૂગ્યા કે
ગામને પાદર ભગરી ભેંસે પોદળા એવા મૂક્યા …..

રંગલી— મને તો આમાં કશું પલ્લે પડતું નથી.

રંગલો— જો તને સમજાવું.

રંગલી— ટૂંકમા સમજાવજે. હું લાંબી ચર્ચા સહન કરી શકું એમ નથી.

રંગલો— લાંબી ચર્ચાની જરૂર જ નથી રંગલી. આ એકદમ સરળ અને સહજ ગીત છે. ગામને પાદર ભેંસો જે પોદળા મૂકે છે એનું ખાતર થઈને ખેતરમાં પથરાય છે. જેના લીધે ખૂબ જ બાજરો પાકે છે અને એ બાજરાથી ખેડૂતની કોઠીઓ ભરાય છે. આ સંદેશો લઈને આવ્યું છે મારું આ ગીત. તને સમજાય છે એ સંદેશો?

રંગલી—- [પેટ પકડીને હસે] આ તો ઉખાણાં ગીત જેવું થયું.

રંગલો— એનો પ્રકાર નક્કી કરવાનું કામ તારું. આ તો પ્રથમ પંક્તિ છે. આખું ગીત તૈયાર થશે ત્યારે જોજેને તું જ એ ગીત માથે મૂકીને નાચવાની છો.

રંગલી— પણ મને એ નથી સમજાતું કે ગીતો મોટાભાગે ગામડાંનાંજ કેમ? શહેરનાં કેમ નહીં?

રંગલો— લે અવાજ કરની… આ રહ્યું શહેરનું ગીત! સાંભળ…
શાકની લારીએ હાલની સખી રીંગણાં વીણવા જઈએ ભીડા તોડવા જઈએ…

રંગલી—- એ એ એ રંગલા. આવું તે કાંઈ ગીત હોય?

રંગલો— હોઈ શકે. કેમ હોઈ શકે એ સમજવા માટે પહેલાં મારા સવાલનો જવાબ આપ કે શાકની લારીએ તમે સરખી સાહેલીઓ શાક લેવા ટોળે વળો છો કે નહીં?

રંગલી— હા. વળીએ છીએ.

રંગલો—લારીને ઘેરી વળ્યા પછી રીંગણાં કે બીજાં શાક વીણી વીણીને લો છો કે નહીં? વળી ભીંડા કૂણા છે કે નહીં એ જોવા માટે ભીંડાની સીંગો તોડી તોડીને લો છો કે નહીં?

રંગલી— અરે! અમે શાક લઈએ ત્યારે તું અમને આટલાં બધાં ધ્યાનથી જૂએ છે?

રંગલો— જોવું તો પડેને? ગીતકાર બનવું હોય તો અવલોકન તો કરવું પડેને? આ ગીતની રચના તો મેં ઊંડાં અવલોકન બાદ કરી છે.

રંગલી—એમ? તો તું હવે અવલોકનના ચાળે ચડ્યો છે?

રંગલો— હા. ધ્યાનથી સાંભળ મારું અવલોકન. શાક લેતી વખતે તમે લોકો શાકવાળા સાથે વજન અને ભાવ બાબત રકજક ન કરો તો તમને તમારું શાક લેવું એળે ગયું લાગે. શાક્વાળો એક બટાકું પલ્લામાંથી ઓછું કરે તો તમે ફરીથી પલ્લામાં નાંખો. એ ફરીથી ઓછું કરે તો તમે સીધું થેલીમાં પધરાવો. સાથે છોકરું હોય તો એના હાથમાં ટમેટું પકડાવી દો. પૈસા આપતી વખતે એકાદ રૂપિયો બાકી રાખવાનો! મસાલો મફત માંગવાનો. ના આપે તો છેવટે લીમડો તો લેવાનોજ!

રંગલી— વાહ રંગલા વાહ! આ વિષય પર તો તારે પી.એચ. ડી. કરવા જેવું છે.

રંગલો— એ પણ થશે. તારાં માર્ગદર્શન હેઠળ. પણ મારું આજનું ગીતગુંજન કેવું લાગ્યું? સાચુ કહેજે.

રંગલી— સાચુ કહીશ તો તારી લાગણી દુભાશે.

રંગલો— નહીં દુભાય. એ એટલી બધી દુભાઈ ગઈ છે કે હવે એમાં દુભાવા જેવું કશું જ રહ્યું નથી! માટે તારે જે કહેવું હોય તે બેધડક કહી દે.

રંગલી— તો સાંભળ. ગીત લખવાની હમણાં ઉતાવળ કરવા જેવી નથી. જૂનાં અને નવાં ગીતો ધ્યાનથી સાંભળ. નેટ પર અનેક સુંદર સુંદર ગીતો વાંચવા અને સાંભળવા મળશે. એની ખૂબીઓ પકડજે અને પછી ગીત રચવાના પ્રયાસ કરજે.

રંગલો—પણ મારા બ્લોગનું શું? દુકાન ખોલી નાખી છે તો માલ તો ભરવો પડશેને?

રંગલી— જો રંગલા. તારે માલ જેવો તેવો નથી ભરવાનો. બરાબરને?

રંગલો— હા બરાબર.

રંગલી— તો ધીરજ રાખ. અને હવે મને રજા આપ તો હું જાઉં.

રંગલો— ક્યાં જાવું છે એ તો કહો. ગોરી… ?

રંગલી— એ રસોડામાં જાવું છે. ચા બનાવવા. તારાં ગીતો સાંભળીને મગજને ભારે શ્રમ પડ્યો છે.

રંગલો— તેં તો સાંભળ્યાં ને આટલો શ્રમ પડ્યો પણ મેં તો આ ગીતો બનાવ્યાં છે. મને કેટલો શ્રમ પડ્યો હશે? મારે ચા નહીં પીવી હોય?

રંગલી— પીજેને. કોણ ના પાડે છે? હું કાંઈ એકલી પીવાની છું?

રંગલો—તો બરાબર. હવે આ બ્લોગમિત્રોની રજા લેતા પહેલા થોડું નાચી લઈએ…

બંને–

દિવસો ખૂટશે વરસો ખૂટશે જિંદગી ખૂટશે સઈ

મારીતારી આખોમાથી સપનાં ખૂટશે નઈં

આંસુ ખૂટશે મુસ્કાન ખૂટશે શ્વાસો ખૂટશે સઈ

મારાતારા ભવની આ ભવાઈ ખૂટશે નઈં

તા થૈયા થૈયા ને તા થૈ

એ આવજો … બ્લોગમિત્રો … સુંદર સુંદર બ્લોગ બનાવજો ને અમને યાદ કરજો.

હાલો ઝટ હાલો…
[આવજો ... અસરના ઓટલે ફરીથી પધારજો]

Next Page »