બ્લોગમિર્ચી-કરો કંકુના
[બ્લોગમિત્રો, આજથી અમે અમારા આ... અસર બ્લોગ પર બ્લોગમિર્ચી નામે નવો વિભાગ શરૂ કરીએ છીએ. આ પહેલાં અમે બ્લોગલેખનમાં ભવાઈ, રંગલો-રંગલી તેમજ પાંચકડાંના પ્રયોગો કર્યા હતા. સમયની સાથે સાથે ચાલવાના આશયથી આ વિભાગ શરૂ કરી છીએ. આપ સૌને ગમશે એવી અમારી ધારણા છે. અમારો ઇરાદો શું છે તે આપ જરૂર સમજી શકશો. .. તો વિભાગ બ્લોગમિર્ચી ના કરીએ છીએ કંકુના... ]
રાહુલ: hiii! દોસ્તો, આઈ એમ રાહુલ. ગુજરાતીમાં કહું તો હું રાહુલ છું.
રેશમ: મજામાં? મિત્રો, હું રેશમ છું.
રાહુલ: અમારી જોબ આજથી શરૂ થાય છે.
રેશમ: જોબ નહીં સેવા શરૂ થાય છે.
રાહુલ: શું કરું? મજબૂર છું. અંગ્રેજી શબ્દો આપણી ભાષામાં આવી જ જાય છે. આપણે શરૂઆતમાં જ hiii! કર્યું કે નહીં? એનું ગુજરાતી શું?
રેશમ: hiii hello કહેવા માટે ગુજરાતીમાં ” કેમ છો? ” કહેવાય છે.
રાહુલ: બરાબર છે. પણ એ જરા દેશી લાગે છે.
રેશમ: સાચી વાત કરી. આપણી જ ભાષાના શબ્દો આપણને દેશી લાગવા માંડ્યા!
રાહુલ: લાગે. સમય બદલાયો છે. બોલચાલના શબ્દો બદલાયા છે. બધુ બદલાઈ રહ્યું છે.
રેશમ: ગુજરાતીમાં સારા સારા શબ્દો હોવા છતાં અંગ્રેજી શબ્દો ઠલવાવા માડ્યા છે.
રાહુલ: આપણે અહીં ગુજરાતી ભાષાનું શિક્ષણ આપવાનું છે?
રેશમ: ના. ના. હરગિજ નહીં. મતલબ કે, બિલકુલ નહીં. શિક્ષણનું નામ પડશે તો લોકો ભાગશે.
રાહુલ: લોકો ભાગશે તો આપણી જોબ .. સોરી! સેવા ચાલી જશે. માફ કરજો ! સેવા ચાલી જશે.
રેશમ: ચાલી જશે ? એના કરતાં સરકી જશે એમ કહીએ તો કેવું સરસ લાગે!
રાહુલ: પણ .. સેવા સરકી જાય! એમ બોલાય? મેં તો સાડી સરકી જાય એવું સાંભળ્યું છે.
રેશમ: બોલાય જ ને? માત્ર સાડી કે દુપટ્ટા જ નથી સરકતાં! દરિયાકિનારે ઊભા રહીએ ત્યારે પગ નીચેથી રેતી સરકે છે! એક ગુજરાતી નવલકથા બહુ જાણીતી થઈ હતી: “સરી જતી રેતી” જેના લેખક હતા: શ્રી યશોધર મહેતા.
રાહુલ: અહોહો! મને તો એમ કે માત્ર સાડીના છેડા જ સરકતા હશે! સરક સરક સરક … સરક સરક સરક!
રેશમ: હિંદી ગીતો જ આવડે છે? ગુજરાતી નથી આવડતાં?
રાહુલ: આવડે છે પણ એટલાં બધાં નહીં.
રેશમ: શીખી જા. નહીં તો સેવા સરકી જશે! સરક સરક સરક !
રાહુલ: સરકવાનું કોઈ ગીત છે ગુજરાતીમાં?
રેશમ: એક જોડકણું યાદ આવે છે… સાયકલ મારી સરરર જાય… ટીન ટીન ટોકરી વગાડતી જાય.
રાહુલ: RTO ઓફિસમાં ગઈ છો કોઈ દિવસ? છોકરાઓનો મેળો ભરાય છે! એમને જોઈતાં હોય છે બાઈકનાં લાયસન્સ ! પણ ઉમર નાની હોવાથી મને-કમને મોપેડનાં લાયસન્સ કઢાવે છે! સાયકલનો કોઈ કલાસ નથી. સરરર કરીને સરકી ગઈ!
રેશમ: મને એક બાળગીત યાદ આવે છે! … સાગરમાં નાવ મારી સરરર જાય, કાંઠે ઊભાં ઝાડ કેવાં નાનાંમોટાં થાય. પણ આગળ નથી આવડતું. કોઈ વાચકમિત્ર બતાવે તો થાય.
રાહુલ: બાળગીત સરકી ગયું! બાળપણની સાથે ! સરક સરક સરક.. સરકી ગયું. પણ મને એક બાળગીત યાદ આવે છે. જેમાં ચોગડાની ઢીલી ચડ્ડી સરરર ઉતરી જાય છે!
રેશમ: રમેશ પારેખે લખેલું બાળગીત છે.. એકડો સાવ સળેકડો બગડો ડીલે તગડો. રમેશ પારેખનાં કાવ્યો માટેનું સરનામું આ રહ્યું: Ramesh Parekh – Biography
રાહુલ: પણ રમેશ પારેખનું આ બાળગીત તો કેટલીય સાઈટ પર જોવા મળશે. કવિના નામ સાથે અને નામ વગર!
રેશમ: કશો ફરક નહીં પડે! મોટાભાગના ગુજરાતી વાચકો જાણે છે કે આ બાળગીત રમેશ પારેખે લખ્યું છે.
[ તો આવી અનેક અવનવી વાતો માટે આવતા રહો ..
અસર
પર ..અને વાંચતા રહો... વિભાગ
બ્લોગમિર્ચી ......
[શું કરું? ક્યાં જાવું? કોને કહેવું? કોઈને કહેવા જેવું નથી...એક પણ ગઝલ લખાતી નથી ... લખાય છે તો છપાતી નથી .. ને ઓલ્યા ભાઈ હેમંત પુણેકરની નવ નવ ગઝલો "કવિતા"માં છપાઈ ગઈ!! નો જાણતા હો તો જાણી લો . આ રહ્યું એમનું સરનામું: hemkavyo.wordpress.com
પણ જરા એમને કહેજો કે નવી ગઝલ લઈને હાજર થાય. નહીં તો અમારે સાદ પાડવો પડશે કે ... હેમંત પુણેકર હાજર થા.... ય.
- એ કાકા, આમ ટ્રાફિકમાં ક્યાં ચાલ્યા?
- કારેલાં લેવા નીકળ્યો છું દીકરા.
- કારેલાંના ભાવ સાંભળ્યા છે ? કાકી ખીજાશે તો નહીંને!
- કાકીએ જ લેવા મોકલ્યો છે.
- તો પછી જલદી કરો. એક જ લારીમાં છે. વિશ યુ બેસ્ટ લક ફોર કારેલાં. અર્થાત,કારેલાં પ્રાપ્તી અર્થે અમારાં તરફથી ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ!
વાંચતા રહો ને વંચાવતા રહો...
બ્લોગમિર્ચી ...
તમે અમને ખુશ કરશો તો અમે તમને ખુશ કરીશું . આ તો વહેવારની વાત છે. ભાઈ! ]
રાહુલ : શું કર્યું? આ સમય સરકતો જાય છે!
રેશમ: ઓહોહો! સમયનું સરકવું! કેવી મજાની વાત છે! પણ આપણે શું કહીએ છીએ?
રાહુલ: ટાઈમ પાસ થઈ ગયો. બધે એવું જ બોલાય છે! મોટાં લોકો પણ એવું જ બોલે છે. પછી વાંક છોકરાંનો કાઢે છે કે તમે લોકોએ ભાષા બગાડી નાખી. પણ ખરેખર સમય સરકતો જાય છે! વાચકો સરકી જશે! સરક સરક સરક!
રેશમ: નહીં સરકે. આ ગીત વાંચવા રોકાશે. હા તો વાચકમિત્રો આ રહી તમારા માટે એક મજાની link… સનમ, તારી યાદોમાં …
રાહુલ: વાઃહ! આ સમયનું સરકવું એ પણ ગજબનું હોય છે નહીં? સમય કયારેક ભાગતો હોય એવું લાગે છે તો ક્યારેક અટકી અટકીને .. પોરો ખાતો ખાતો જાતો હોય એવું લાગે છે!
રેશમ: જેવી આપણી મનોગતિ!
રાહુલ: મતલબ?
રેશમ: જેવો આપણો મૂડ! રાજી હોઈએ ત્યારે સમય ભાગતો હોય એવું લાગે! આપણું કામ અધુરું હોય ત્યારે સમય ભાગતો હોય એવું લાગે! અને કોઈ પ્રિયજનની રાહ જોતા હોઈએ ત્યારે એક એક પળ એક એક યુગ જેવી લાગે!.
રાહુલ: પણ હવે તો મોબાઈલ હોય છે. પ્રિયજન ગમેત્યાંથી કોન્ટેક્ટમાં રહી શકે છે. મતલબ કે, સંપર્કમાં રહી શકે છે. વાતો આજકાલ રૂબરૂમાં નથી થતી એટલી મોબાઈલથી થાય છે.
રેશમ: હા,એ વાત સાચી. એટલે જ તો આજકાલ મોબાઈલ-કાવ્યો લખાય છે! છે તારી પાસે એવું કાવ્ય?
રાહુલ: આ રહી મજાની link: માણસ + મોબાઇલ = માયા
[ તો આવી અનેક અવનવી વાતો માટે આવતા રહો .
અસર
પર અને ... વાંચતા રહો ... વંચાવતા રહો... વિભાગ
બ્લોગમિર્ચી .....
-- એ કાકા, કારેલાં મળ્યાં કે નહીં?
--- કારેલાં તો એક જ લારીમાં હતાં ..પણ બહુ મોંઘાં હતાં, હો ભઈલા!
--- મોંઘાં તો મોંઘાં! લીધાં કે નહીં?
-- ના ભઈલા ના! કારેલાં ના પોસાય! કારેલાંનું નામેય ના પોસાય!
-- તો હવે ? કાકી બોલશે નહીં?
-- બોલશેને! કારેલાં જેવી કડવી વાણી બોલશેને!
--- એટલે તમારું કામ તો થઈ ગયું! પણ કાકીનું શું ?
--- હું છુંને! કડવાં કારેલાં જેવો!
--- તો એમ વાત છે! આદાનપ્રદાન! જાવ ત્યારે કરો કાકી સાથે કડવી વાણીનું આદાનપ્રદાન! ...
તો .. રજા લઈએ. પણ આવતા રહેજો ...
અસર
પર .. અને વાંચતા રહેજો... વિભાગ ..
બ્લોગમિર્ચી
... ખુશ કરવા કાજે ને ખુશ થવા કાજે...
વાંચતા રહો… વંચાવતા રહો…
અસર
પર આવતા રહો...
[જૂના ને જાણીતાનું આ નવું નજરાણું કેવું લાગ્યું તે જરૂર કહેજો. એ પણ જરૂર કહેજો કે આ ...સમય, સરકવું અને સંપર્ક જેવા શબ્દો બોલચાલમાંથી કાઢી નાખવા જેવા છે? કેટલાક અંગ્રેજી શબ્દોનું મારી મચરડીને ભલે ગુજરાતી ન કરીએ, આપણે અંગ્રીજી ભાષાનો ભલે આંધળો વિરોધ ન કરીએ, પણ ગુજરાતી ભાષાના સરળ અને મધુર શબ્દોને સાચવવા જેવા નથી?
આ કોઈ આંદોલન નથી. ઉપદેશ નથી. સલાહ નથી. ફરિયાદ નથી. બળતરા નથી. કોઈ પણ ભાષાને હાડ્ય હાડ્ય કરવાની વાત નથી. પણ આપણી બોલચાલંની ભાષા માટે મનમાં રમતી એક વાત છે. આવી વાતો અહીંથી અમારી રીતે રજૂ થતી રહેશે.]
સરનામું પૂછવાની કળા[ભાગ 2]
અમારો અગાઉનો આ લેખ આપ સૌએ વાંચ્યો. જે મિત્રોએ રસ દાખવ્યો એમને ધન્યવાદ. [ ન દાખવ્યો એમને પણ ધન્યવાદ!] અમને લાગે છે કે દરેકને સરનામું પૂછવાના આવા અવનવા અનુભવો થતા જ હોય છે. કોઈ વખત મંઝિલ સરળતાથી પ્રાપ્ત થઈ જાય તો કોઈ વખત ભીના સાબુની માફક હાથતાળી દઈ જાય. [ સૌજન્ય: શ્રી રમેશ પારેખ]
અમારે પણ ઘણી વખત અન્યને પૂછવું પડે છે. કોઈ કોઈ અનુભવ એવા થાય કે યાદ રહી જાય!
એક વખત અમે કોઈ જગ્યાની તલાશમાં નીકળ્યા હતા. એક મહાશય રસ્તાની કોરે જ ઊભા હતા. અમને એમ કે એ અમને જ રસ્તો બતાવવા નિમિત્તે જ ઊભા હશે. અમે અમારામાં હતી એટલી સભ્યતા એકઠી કરીને પ્રગટ કરતા હોય એ રીતે એમને પૂછ્યું કે: ફલાણી જગ્યા ક્યાં આવી? .. ને જાણે અમે એમની દુ:ખતી રગ પર હાથ મૂકી દીધો! એમના દિમાગ રૂપી પર્વતમાંથી જ્વાળા રૂપી ક્રોધ પ્રગટ થયો. ”મને નથી ખબર.આગળ પૂછો.” એ તાડૂક્યા!
અમને થયું કે:અરેરે! લોકોનાં મગજ સવાલોથી કેટલાં ભરપૂર થઈ ગયાં છે! કેટકેટલા સવાલોએ એમની મનોભૂમી પર ગેરકાયદેસર કબજો જમાવ્યો હશે! એટલે જ અમારા એક નાનકડા સવાલ માટે ત્યાં જરા પણ જગ્યા નહીં હોયને! “મને નથી ખબર.આગળ પૂછો” એમનો ધારદાર જવાબ સામે અમે આવડે એવી ઢાલ ધરી કે: ” માફ કરજો . “
“ભગવાન આ મહાશયને હૃદયરોગથી બચાવે ” એવી મનોભાવના સાથે અમે આગળ વધ્યા ત્યાં તો એમણે અમને પાછા બોલાવ્યા અને અમારે જ્યાં જવું હતું એ જગ્યાનો રસ્તો બતાવ્યો. અમે એમનો આભાર માન્યો . પણ સહેજે થોડીવાર પહેલાના વર્તન બાબત પૂછી નાખ્યું.
એમણે જવાબ આપ્યો કે: ” અર્ધો કલાકથી જેની રાહ જોઉં છું એ દેખાતાં નથી અને તમારી જેવાપંદર જણા રસ્તો પૂછનારા આવી ગયા. પછી મગજ ફાટેજને? “
“ફાટે .. ફાટે .. બાપલા. તમારી જગ્યાએ અમે હોઈએ તો અમારો મગજ પણ ફાટે.” આવું અમે મનોમન બોલ્યા. અને મંઝિલને શોધવા આગળ વધ્યા.
પણ અમને અફસોસ થયો કે:અરેરે! અમે એમનો વ્યગ્ર ચહેરો કેમ ધ્યાનમાં ન લીધો? પૂછવામાં કેમ ઉતાવળ કરી?અમને એમનો ચહેરો વાંચતા કેમ ન આવડ્યો?
… તો, હે મિત્રો, હે બ્લોગજનો, આપણે કોઈને સરનામું પૂછવાની કળા શીખીએ તે પહેલા અન્યના ચહેરા વાંચવાની કળા શીખવી પડે? કોઈને સરનામું પૂછીએ તે પહેલા એના ચહેરા પરથી આપણે અનુમાન લગાવવું જોઈએ કે : તે માણસ કોણ હશે? કોણ હશે ને કેવો હશે? ક્યાં રહેતો હશે? શા માટે બહાર નીકળ્યો હશે? ? એની માનસિક પરિસ્થિતિ કેવી હશે? એ હથિયારધારી તો નહીં હોયને? …
તમે કહેશો કે :ભલા માણસ, આવા સમયે આવા અનુમાનો લગાડવા બેસીએ તો ગાંડા થઈ જવાય! જે ઝપાટે ચડ્યો એને પૂછી નખાય. પછી જોયું જાય!
જેવી તમારી મરજી. પણ અમે વિચારીએ છીએ કે વધારે નહીં તો થોડુંઘણું અનુમાન લગાડતા તો આવડવું જ જોઈએ. એનાથી ચોક્કસ લાભ થશે. આવો દાખલા સહિત સમજીએ.
તમને જો કોઈના દેખાવ પરથી જ ખબર પડી જાય કે ,એ માણસ કવિ હશે તો ;તમે એને રસ્તો પૂછવાનું જોખમ લો ખરા? નહીં લો. કારણ કે તમે જાણો જ છો કે એ માણસ રસ્તો બતાવવાને બદલે એની તાજી લખેલી ગઝલ બતાવશે ! ભલો હશે તો પઠન પણ શરૂ કરી દેશે: કેમ રસ્તો હું બતાવું? હું જ ખોવાઈ ગયો છું!
બોલો.બોલોને? તમારી દશા કેવી થાય? તમે કહેશો કે :કવિને અમે વતાવીએ જ નહીં! પણ મારા મિત્રો, જમાનો બહુ બદલાઈ ગયો છે. કવિઓ પણ હવે આમ આદમીના ટોળામાં ભળી ગયા છે. ત્રાસવાદીઓ કદાચ ઓળખી શકાય પણ કેટલાક કવિઓ નથી ઓળખાતા! એ લોકો હવે દાઢી નથી વધારતા! લેંઘો-ઝભ્ભો નથી પહેરતા! ખભે થેલો નથી લટકાવતા! હાથમાં ડાયરી નથી રાખતા! સાવ સામાન્ય માણસ જેવા લાગે છે! તમારો વિશ્વાસ જીતી લે છે અને …અને અચાનક કાવ્ય- શસ્ત્રથી હુમલો કરી દે છે!
બોલો. આ વખતે ચહેરો વાંચવાની કળા કામ લાગે કે નહીં? તમે જો કોઈના ચહેરા પરથી જાણી જાઓ કે એના મનમાં ગાગા લગાગા .. ગાગા લગાગા કે એવું બીજું કશુંક ઘમસાણ ચાલી રહ્યું છે તો તમે એને સરનામા માટે વતાવો ખરા? કોઈ કવિ કવિતાના માર્ગે સડસડાટ જતો હોય ત્યારે એના માર્ગમાં ‘સ્પીડબ્રેકર’ બનવાનું પાપ કરો ખરા?આવા અગણિત પાપોથી બચવું જરૂરી નથી?
તો હે બ્લોગજનો, કોઈને સરનામું પૂછતાં પહેલાં એનો ચહેરો વાંચવો જરી છે! અમે એ માટે અન્ય દાખલા આપીશું. પણ અત્યારે તો તમારો સમય બચાવવા માંગીએ છીએ! અમને આશા છે કે :તમારા બચેલા સમયનો ઉપયોગ તમે અમારા આ લેખ માટે પ્રતિભાવ આપવા માટે કરશો!!!!!!!!!!!!
3 Idiotsમાં ગડદાપાટુ
આ ફિલ્મનું નામ સાંભળીને ભાગતાં નહીં. અમને ખબર છે કે તમે આ ફિલ્મ બાબત બધું બહુ વાંચી ચૂક્યા છો. ફિલ્મ કેટલાનો ધંધો કરી રહી છે ત્યાંથી માંડીને ફિલ્મ શુ સંદેશો આપે છે એની મબલખ મબલખ વાતો હજુ પણ લખ લખ થયા કરે છે. એ સંદેશો લેવા જેવો છે કે નથી એ બાબત પણ અલગ અલગ મતો મેદાનમાં આવી રહ્યા છે. અમારે એ બાબત કશું કહેવું નથી.
અમારે આ ફિલ્મમાં ગડદાપાટુનું જે દ્શ્ય આવે છે એ બાબત કહેવું છે! કોઈને એમ થશે કે આ ફિલ્મમાં મારફાડની વાત ક્યાં આવી? તો યાદ કરાવીએ કે બે idiots જ્યારે ત્રીજા idiotને શોધી કાઢે છે ત્યારે કેવી ગડદાપાટુની રમત રમાય છે! બસ,અમને તો એ ગમી ગયું! અમને થયું કે કેવા નસીબદાર છે સાલા! એમની મસ્તીનો જથ્થો જરાય ઓછો થયો નથી. બાકી આજકાલ તો લોકો કામધંધે ચડ્યા નથી… સંસાર માંડ્યો નથી કે ડાહ્યાડમરાં થયા નથી! “હવે આપણાથી આમ ન થાય ” એ એમનો જીવનમંત્ર બની જાય!
પણ અમને સાલી દરેક વાતમાં મનન કરવાની ટેવ! એટલે અમે મનન શરૂ કર્યું ! અમે એ તમામ મિત્રોને યાદ કર્યા કે જેમને અમે વર્ષો પછી મળ્યા હતા! અમે વિચાર્યું કે એ મિત્રો સાથે વર્ષો પછી મળ્યા ત્યારે આ 3 Idiots જેવી ગડદાપાટુની રમત હકીકતમાં રમ્યા હોત તો? વિચારમાત્રથી અમે ધ્રૂજી ઉઠ્યા! કારણ કે આ રમત કેટલી જોખમી નીવડે એનો અમને ખ્યાલ આવી ગયો!
જોખમનું મોટું પરિબળ મસ્તીનું અસમાન પ્રમાણ! આપણામાં મસ્તીનો ભરપૂર જથ્થો હોય પણ જે મિત્રએ મસ્તીનું દેવાળું કાઢી નાખ્યું હોય એનું શું? આપણે ગડદાપાટુ કરીએ તો એના પ્રત્યાઘાત કેવા હોય: તમે જરાય સુધર્યા નહીં!તમને ભાન પડે છે કે મારી વાઈફ ને મારા છોકરાં આ જૂએ છે!
તો બીજું મોટું પરિબળ: મિત્રનો પરિવાર! આ પરિબળ ભલભલા મરદ મૂછાળાને મ્યાઉં મ્યાઉંની ભાષા શીખવાડી દે છે! કારણ કે આપણા ભૂતકાળ સાથે મિત્રનું જેટલું જોડાણ હોય એટલું એના પરિવારનું ના પણ હોય! મિત્રની પત્નીને તો કદાચ એમ પણ થાય કે :આ મારા પતિ સાથે આવી ગુસ્તાખી કરવાના મારા અધિકાર પર તરાપ મારનારા આ નવા કોણ ફૂટી નીકળ્યા!
જાણકારો તો એમ કહે છે કે : તમારો ગમતેવો પાકો અને જૂનો દોસ્ત હોય પણ એના વર્તમાન હોદ્દાનું જાહેરમાં માન જાળવવું! … મતલબ કે એને તું તા ન કરવું! જ્યાં તું તા કરવાની જ મનાઈ ત્યાં ગડદાપાટુની તો વાત જ ક્યાં રહી? તો ત્રીજું પરિબળ: મિત્રનો વર્તમાનકાળ! મિત્ર જ જો વર્તમાનકાળમાંથી જરા પણ ટચ કે મચ ન થવા માંગતો હોય તો અમે શું કરી શકીએ? હેં? બોલો બોલો. અમે શું કરી શકીએ? [આ અમે શું કરી શકીએ ? એવી ગઝલ પણ લખી શકાયને? ]પરિવારની હાજરીમાં ડાહ્યોડમરો રહે એ વાત ચલાવી લઈએ પણ પરિવારની ગેરહાજરીમાં પણ જો એ મસ્તીમાં ન આવી શકતો હોય તો ? એનો વર્તમાંકાળ એના ભૂતકાળ પર ચડી બેઠો હોય તો?
મિત્રો, અમે આવાં અનેક પરિબળો શોધી કાઢ્યાં! પણ છેલ્લે અમને સૌથી અગત્યનું પરિબળ પ્રાપ્ત થયું કે: મુખડા દેખ દર્પનમેં. હા, એ તો અમે ભૂલી જ ગયા હતા! ધારો કે જૂના મિત્રો આવીને અમને ગડદા પાટુ કરે તો? અમારા મનમાં બાકી રહેલી મસ્તીનો જથ્થો કેટલો? માની લીધું કે અમારા મનની મસ્તી અડીખમ છે અને એ મસ્તી અડીખમ રહેતી હોય તો પરિવારને વાંધો ન હોય કે ભલે આને કોઈ ઢીબી નાખતું. એ લોકો કદાચ એમ વિચારે કે : જે આપણાથી ન થયું તે અન્યથી તો થયું!… એટલે મનનું તો સમજ્યા મારાભાઈ! પણ તનનું શું?
હા, તો આ છે પરિબળ નંબર વન! ગડદાપાટુ કરવાની અને સહેવાની અમારા તનની ક્ષમતા હવે કેટલી? એ વિચાર આવતાંની સાથે જ અમારી નજર સમક્ષ “તારે જમીં પર ” જેવું થવા લાગ્યું! મતલબ કે અવનવી દવાઓ, રંગબેરંગી પાટાપીંડીઓ , ડોક્ટરો અને નર્સો અમારી નજર સમક્ષ નાચવા લાગ્યાં! અમને લાગ્યું કે આ પ્રયોગ હવે કરવા જેવો નથી!
છેવટે વાત આવી મનની મસ્તી પર! અમે મન મનાવીએ છીએ કે :ફિલ્મમાં તો ગડદાપાટુની વાત માત્ર પ્રતિક તરીકે હતી! એ વાતની બેઠી નકલ કરવાની ન હોય! જૂના મિત્રો મળે ત્યારે હર્યાભર્યાં મનથી મળે એ જ મહત્વનું છે! તો એ બાબતમાં અમને લાગે છે કે અમારા અને અમારા મિત્રોના મન હજી પણ હર્યાભર્યાં છે. જ્યારે જ્યારે જૂના મિત્રોને અમે ફોન કરીએ છીએ કે એમના ફોન આવે છે ત્યારે ત્યારે; વાતોમાં સમયની ગણત્રી નથી રહેતી! એકબીજાની ખબર અંતરની વાતો કર્યા પછી તરત એ જ જૂની વાતો! અવાજમાં એ જ રણકો! એ જ હાકલા ! એ જ અટ્ટાહાસ્ય! એવું લાગે કે જાણે મનનાં પંખી ઉડીને પહોંચી ગયાં છે ભૂતકાળની એક જ ડાળીએ!
… ને મનનાં એ પંખીઓ ડોકીઓ ઊંચીનીચી કરીને કરીને જાણે ગાતાં ન હોય કે: ભૈયા ALL IS WELL !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
સરનામું પૂછવાની કળા[ભાગ-1]
[આ લેખ બ્લોગમિત્ર કુણાલને અર્પણ]
જ્યારે જ્યારે અમે ફરવાના,રખડવાના,ટહેલવાના કે માત્ર ચાલવાના ઈરાદાથી રસ્તા પર નીકળીએ છીએ ત્યારે ત્યારે અમને એક ડર સતત રહેતો હોય છે કે,અચાનક કોઈ અમને ખુલ્લી તલવાર જેવો સવાલ તો નહીં કરેને કે:ભાઈસાહેબ,ફલાણી સોસાયટી ક્યાં આવી?
જવાબમાં અમારે સાવ દયામણા થઈને કહેવું પડે છે કે:માફ કરજો.મને ખબર નથી. પે…લા પાનના ગલ્લે પૂછો.
અમે એટલા તો બેફિકર છીએ કે,મોટાભાગે અમને ખબર હોતી નથી કે કઈ સોસાયટી ક્યાં આવી! અમને અમારા રહેઠાણની આસપાસમાં આવેલી સોસાયટીનાં નામ પણ યાદ રહેતાં નથી! અમારી ઉમર થઈ ગઈ છે એવાં નકારાત્મક બહાનાં તો અમે નહીં કાઢીએ પણ એટલું તો જરૂર કહીશું કે: અમે હવે ધીરે ધીરે મન પરથી ભાર હળવો કરવા લાગ્યા છીએ! આ જગતમાંથી જઈશું ત્યારે આ બધી સોસાયટીઓ ભેગી તો આવવાની નથી! તો પછી શાં માટે બધો ભાર માથે લઈને ફરવું?
ઘણીવખત એવું બને છે કે અમે અમારી મસ્તીમાં જતા હોઈએ અને સાવ અચાનક સામેથી કોઈ મોટરગાડી ધસમસતી અમારા તરફ આવવા લાગે છે: ત્યારે અમે ગભરાઈ જઈએ છીએ કે આ ગાડી ચાલકનો ઈરાદો શું હશે? … પણ, પછી જ્યારે એ ગાડીચાલક અમારી સાવ નજીક ગાડી ઊભી રાખીને અમને કોઈ સોસાયટી બાબત પૂછે છે; ત્યારે અમે થોડાક ગુસ્સામાં અમારી જાણકારીનો અભાવ પ્રગટ કરીએ છીએ. પણ ધારો કે કોઈ ગાડીચાલક ખૂબ જ ધીરેથી ગાડી ચલાવતો અમારી પાસે આવે અને નીચે ઉતરીને,અમારા હાથમાં ફૂલ મૂકીને પછી ખૂબ જ વિવેકથી અમને કોઈ સોસાયટી બાબત પૂછે તો પણ અમે એને શું કહી શકીએ? અમે માત્ર એટલું જ કહી શકીએ કે:માફ કરજો. મને ખબર નથી.પે..લા પાનના ગલ્લે પૂછો.
ઘણીવખત કોઈ ગાડી સામેથી આવવાને બદલે પાછળથી આવીને એકદમ અમારી બાજુમાં સટ્ટાક દઈને ઊભી રહી જાય છે ત્યારે,અમને એમ થાય છે કે કોઈ અમારું અપહરણ કરવા આવ્યું લાગે છે! પણ બીજીજ ક્ષણે અમને ભાન થાય છે કે અમે કોઈ મોટા ઉદ્યોગપતિ નથી!કે નથી અમે કોઈને બાટલીમાં ઉતાર્યા. કોઈ અમારું અપહરણ કરે તો એની મહેનત એળે જાય! એ હકીકતનું ભાન થતાંની સાથે જ અમે ઉન્નત મસ્તક રાખીને જે તે ગાડીચાલક સામે નજર નાખીએ છીએ તો તે લાચાર અવાજમાં અમને પૂછે છે કે:ફલાણી સોસાયટી ક્યાં આવી?… ને અમે એનાથી પણ વધારે લાચારી સાથે કહીએ છીએ કે: માફ કરજો. મને ખબર નથી. પે..લા પાનના ગલ્લે પૂછો.
એક વખત આવી જ રીતે અમને અતિશય ઉતાવળિયા એવા બે બાઈકસવાર યુવાનોએ અમને સવાલ કર્યો કે : અંકલ, જલ્દી કહોને કે જય મહાકાળી સોસાયટી ક્યાં આવી? … આવા અણધાર્યા હુમલાથી અમને તો સાક્ષાત મહાકાળી માતા યાદ આવી ગયા. અમે ગેંગે ફેંફેં કરતાં કરતાં કહ્યું કે: શું કહ્યું ? મહાકાળી માતા? મહાકાળી માતાનું મંદિર તો ખૂબ દૂર છે. કારેલીબાગમાં છે. અહીં નહીં.
“અરે અંકલ, અમે જય મહાકાળી સોસાયટીની વાત કરીએ છીએ મંદિરની નહીં”
ને જવાબમાં અમે શું કહ્યું હશે એ તો હવે તમેય સમજી ગયા હશો! હા, બરાબર. અમે લાચાર થઈને કહ્યું હતું કે : માફ કરજો. મને ખબર નથી. પે… લા પાનના ગલ્લે પૂછો.
“તમેય અંકલ, ખોટો ટાઈમ બગાડ્યો! ” એવું બબડતાં તેઓ બાઈકને દોડાવતા ભાગ્યા.
… પણ ખરી મજાની વાત તો ત્યાર પછી બની. વાત એમ બની કે અમે પૂરાં પચાસ ડગલાં પણ નહીં ચાલ્યા હોઈએ ને અમારી નજરે એક પાટિયું ચડ્યું જેના પર લખ્યું હતું કે: જય મહાકાળી સોસાયટી. હવે અમને શરમથી ડૂબી મરવા જેવું લાગ્યું. આ પાટિયું તો અમે કેટલીય વાર વાંચ્યું હતું! અમે પેલા યુવાનો ગયા હતા એ તરફ નજર કરી તો તેઓ કોઈને પૂછીને પરત આવી રહ્યા હતા. અમને થયું કે હવે અમારે ચાલવાની ઝડપ વધારવી જોઈએ. અમે ઝડપ વધારી. પણ એ લોકો પાસે બાઈક હતી. તેઓ આવી પહોંચ્યા. અમારી પાસે આવીને બાઈક ઊભી રાખીને બોલ્યા કે : અંકલ, આ રહી મહાકાળી સોસાયટી. હવે યાદ રાખજો.
ખરું કહું તો આવું થાય છે ત્યારે અમને સાલું બહુ લાગી આવે છે! અમે માનીએ છીએ કે આવું ન થવું જોઈએ. પાર વગરના લોકો રસ્તા પરથી પસાર થતાં હોય ને અન્ય કોઈને નહીં ને અમને જ જ્યારે કોઈ સોસાયટી બાબત પૂછતું હોય ત્યારે એને અમારી પાસેથી કેટલી બધી આશા રાખી હશે! અમારી પર એને કેટલો બધો વિશ્વાસ હશે! ખરેખર તો એણે અમને સારા નાગરિક તરીકે માન આપ્યું કહેવાય! ને અમે ગાલ ફાડી નાખે એવા ચૂના જેવો જવાબ આપીએ કે: માફ કરજો. મને ખબર નથી. પે… લા પાનના ગલ્લે પૂછો. આ વાત બરાબર તો નથી જ. અમને એમ થાય છે કે અરેરે! અમે સમાજને આટલા પણ કામમાં આવી નથી શકતા. લોકો તો અન્યને જીવનનો રાહ બતાવે છે જ્યારે અમે તો શહેરનો સામાન્ય રસ્તો પણ નથી બતાવી શકતા!
એવું પણ નથી કે અમે આ બાબત ગંભીરતાથી ન લીધી હોય. અરે!!અમે તો ઘણા પ્રયત્નો કર્યા છે કે અમારા રહેઠાણની આસપાસની વધારે નહીં તો એકાદ કિલોમીટર સુધીની તમામે તમામ સોસાયટી, ફલેટ કે ડુપ્લેક્ષનાં નામ યાદ રહે. પણ અમે આગળ કહ્યું તેમ અમારા મનને જાણે કે આ ભધી સોસાયટીની માયા જ નથી રહી!! એ અમને ગાંઠતું જ નથી!! એને આવું બધું યાદ રહેતું નથી.
.. અને બને છે એવું કે જે સોસાયટીનું નામ અમને યાદ રહી ગયું હોય એ સોસાયટી બાબત કોઈ પૂછતું જ નથી. તાજેતરનો જ દાખલો આપું. અમે જનકપૂરી સોસાયટી પાસેથી નીકળ્યા. અમને સુવિચાર આવ્યો કે આ સોસાયટીનું નામ અમે ગોખી નાખીએ! કદાચ કોઈ પૂછે તો કામ લાગેને! અમે મનમાં ને મનમાં જનકપૂરીનું રટણ કરવા લાગ્યા! એટલામાં જ એક રિક્ષાવાળાએ એની રિક્ષા ઊભી રાખીને અમને પૂછ્યું કે: સુદામાપૂરી ક્યાં આવી?
લો કરો વાત! અમને જનકપૂરી વિષે સો ટકા જાણકારી હતી! પણ એને સુદામાપૂરીની તલાશ હતી. અમે કહ્યું કે :સુદામાપૂરીની તો ખબર નથી,પણ જનકપૂરી આ રહી.
“જનકપૂરીને શું ધોઈપીવી છે? ” રિક્ષામાં બેઠેલો પેસેન્જર બબડ્યો.
અમને થયુંકે એ સોસાયટીનું નામ રાખનારે જનકપૂરીના બદલે સુદામાપૂરી નામ કેમ નહીં રાખ્યું હોય! અમને એકાદ પૂણ્યનું કામ કરવાનો મોકો તો મળત! શું થાય? અમારા તકદીરમાં એવાં શુભ કાર્યો નહીં લખ્યાં હોય!
આતો અમે સીધાસાદા માણસ છીએ એટલે ઠીક છે કે કોઈને ઊંધા રસ્તે ચડાવવાને બદલે અમારું અજ્ઞાન પ્રગટ કરી દઈએ છીએ. બાકી અમે પણ રોફથી કહી શકીએ કે :જાવ સીધેસીધા ને ચાર રસ્તા આવે ત્યાંથી ડાબી બાજુ વળી જજો ને પહેલી જે સોસાયટી આવે એ જ સોસાયટીમાં ઘૂસી જજો.
… ને ત્યાં સોસાયટી આવે છે કે નહીં એ કોને ખબર!
ને વાંક માત્ર અમારો તો ન જ કહેવાયને? પૂછનારે અમને જ શાં માટે પૂછવું જોઈએ? એમને માણસને ઓળખતા નહીં આવડતું હોય? કોને પૂછાય ને કોને ન પૂછાય એ બાબતની એમને સમજણ નહીં હોય! અમે આ વિષે ઘણું મનન કર્યું તો અમે એવાં તારણ પર આવ્યા છીએ કે: સરનામું પૂછવાની પણ કળા હોય છે! કોને પૂછવું, ક્યારે પૂછવું, કેવી રીતે પૂછવું .. વગેરે બાબતો ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ! એનો અભ્યાસ હોવો જોઈએ! !
મિત્રો, તમે પણ મારી આ વાત સાથે સહમત હશો જ. તમારે આ બાબત કશું પણ કહેવું હોય તો જરૂરથી પ્રતિભાવ દ્વારા કહેજો. કોઈ સવળો કે અવળો અનુભવ થયો હોય તો જણાવજો.
હવે અમે અટકીએ. બાકીનું આવતા અંકે!
જલસા કરો.
શું શું જોઈએ બોલ
તસવીર: ધવલ ઠક્કર
વાછટ જોઈએ? વાદળ જોઈએ? તડકો આગળ પાછળ જોઈએ? શું શું જોઈએ બોલ.
સાગર જોઈએ? છાલક જોઈએ? ઝરણું ખળખળ ખળખળ જોઈએ? શું શું જોઈએ બોલ.
વગડો જોઈએ? વાડી જોઈએ? નીચી નમતી ડાળી જોઈએ? શું શું જોઈએ બોલ.
ડુંગર જોઈએ? દેરી જોઈએ? કેડી, પગથી, પાળી જોઈએ? શું શું જોઈએ બોલ.
ફૂલો જોઈએ? ફોરમ જોઈએ? રંગો ફર ફર ફરતા જોઈએ? શું શું જોઈ બોલ.
પંખી જોઈએ? ભમરા જોઈએ? તમરાં તમ તમ કરતાં જોઈએ? શું શું જોઈએ બોલ.
સપનું જોઈએ? સાચું જોઈએ? પરખાવું પગરવનું જોઈએ? શું શું જોઈએ બોલ.
તાળી જોઈએ? બંધન જોઈએ? આલિંગન ભવભવનું જોઈએ? શું શું જોઈએ બોલ.
વાહ! ક્યા SCENE હૈ!
વાહ! ક્યા SCENE હૈ!
મિત્રો, આ બ્લોગ પર અમે એક લેખ મૂકેલો. જેમાં નરેન્દ્ર મોદી અને અમિતાભ બચ્ચન વચ્ચેની સરખામણી કરવાનો હળવાશભર્યો પ્રયાસ કર્યો હતો. જેમાં અમે એક કલ્પના કરેલી કે આ બંનેને એક જગ્યાએ ભેગા કરવા જોઈએ.
નરેન્દ્ર મોદી અને અમિતાભ બચ્ચન બંને કઈ કઈ બાબતોમાં સરખા છે!
આમ તો એ એક તુક્કા જેવી જ વાત હતી! પરંતુ એ તુક્કાએ પણ હકીકતનું રૂપ લઈ લીધું! ફિલ્મ “પા” ના પ્રમોશનના પ્રસંગે બંને કાલે મળ્યા. આ વખતે બંનેની ભેગી તસવીર છાપાંમાં જોવા મળી. અમારે કહેવું પડ્યું કે વાહ! ક્યા SCENE હૈ!
અને હા, શિયાળો બિલ્લીપગે ગુજરાતમાં આવી ચૂક્યો છે. તો માણો કેટલાક અન્ય દ્શ્યો!!!! અને પસંદ પડે તો કહેજો કે :!
વાહ! ક્યા SCENE હૈ?
શિયાળાની સવારના કેટલાક દ્શ્યો!
ધુમ્મસના શેમ્પૂથી નહાતો સૂરજ!
સૂરજની સાક્ષીની રાહ જોતી સ્ટ્રીટ લાઈટ !
જાગેલાને જગાડવા મથતો પૂજારી!
ગુનાખોરીનું પોટલું બાંધતો હોય એમ બિસ્તરો બાંધતો રાતપાળીનો પોલિસ જમાદાર!
બાકીની ઊંઘ પૂરી કરવા ઘર તરફ જતો નાઈટ- વોચમેન!
માલિક સાથે મોર્નિંગવૉકમાં નીકળેલા કૂતરાની સામે સૂત્રોચ્ચાર કરતાં શેરીનાં કૂતરાં!
સ્પોર્ટસશૂઝની મદદથી ઘડપણને ભગાડવા ઝડપથી ચાલતો સિનિઅર સીટીજન!
બાઈકની સાથે સાથે, સિનિઅર સીટીજનને હેરાન કરવાનો જીવનમંત્ર લઈને નીકળી પડેલો જુનિઅર સીટીજન!
સીધી ચાલ ચાલનારાંને આડી ચાલ ચલાવતી રસ્તે રઝળતી ગાયો!
ઘટનાઓનો ભાર ઘેર ઘેર વેચીને પરત ફરી રહેલો છાપું ફેંકનારો!
નવોનક્કોર થઈને જૂના સમાચારો ખરીદવા બેઠેલો પસ્તીની દુકાનવાળો!
દુકાનની સામે સ્વેટર પહેર્યાં વગર ચણવા નીકળી પડેલાં કબૂતરો!
ટ્યુશન કલાસની બહાર જામેલો શિક્ષણપૂડો!
હોમવર્કથી ભરેલાં દફતરોની સમયસર ડીલિવરી કરવા સ્કૂલ તરફ દોડતી રિક્ષાઓ!
રસ્તા વચ્ચે પહોંચેલી, જોબનથી ફાટ ફાટ એવી ઉભરાતી ગટર!
મગજના ફરેલાને સરનામું પૂછતો એક અજાણ્યો!
ગરીબીને ભગાડવા જોર કરતો હોય એવાં જોરથી ગાંઠિયાનો લોટ બાંધતો કારીગર!
GIDC તરફ સાયકલો પર નીકળી પડેલા, ઔદ્યોગિક પ્રગતિના આંકડા જેવા કામદારો!
હનુમાન ચાલીસાના તાલે તાલે ગ્રાહકના માથાનો ભાર હળવો કરતો કેશકલાકાર!
પેસેંજરો આવીને ખીસાં ગરમ કરે એની રાહમાં તાપણે બેસીને હાથ ગરમ કરતા રિક્ષાવાળાઓ!
શિક્ષિત ગુલામોને પકડવા માટે નીકળી પડેલી કંપનીઓની બસો!
બગીચાને બાંકડે બેસીને કવિતાને કાલાવાલા કરતો કવિ!
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
[રંગલો ઠંડીથી ધ્રૂજે છે. ]
રંગલો— હુઉઉઉઉઉઉઉ ….. ટાઢ્ય છે કાંઈ! ભૂક્કા કાઢી નાખે એવી.
રંગલી— હવે રહેવા દે… રહેવા દે. આ તે કાંઈ ટાઢ્ય છે. ટાઢ્ય પડતીતી ઈ દિવસો ગયા.
રંગલો— એ તો મનેય ખબર છે.
રંગલી— તો પછી આ હુઉઉઉઉ શાંને?
રંગલો— એ તો જરા યાદ કરતોતો કે પહેલાના જમાનામાં કેવી ટાઢ્ય પડતીતી! કેવી દાઢી ડગમગતીતી!
રંગલી— રંગલા, હવે તો આપણા મલકમાં એવો શિયાળો આવતો નથી. ને આવે તો લાંબો સમય ટકતો નથી.
રંગલો— હવે તો શિયાળાના ચાર ચાર મહિના નથી આવતા…. આવે છે બેચાર દહાડા!
રંગલી —-સાચી વાત છે રંગલા. હવે તો ફૂલ નહીં તો ફૂલની પાંખડી જેવા શિયાળાને જ વધાવવો જ રહ્યો!
રંગલો— તો વાર કેવી?
રંગલી— પણ સાંભળ. શિયાળાને વધાવવાનો છે પાંચકડાંથી.
રંગલો— પાંચકડાં? તો તો મને મજા આવશે! પણ બ્લોગમિત્રોને પાંચકડાં બાબત જાણ હશે?
રંગલી — આપણે વાર્તા બાબત પાંચકડાં રજૂ કર્યાં હતાંને?
રંગલો— હા, હા! યાદ આવ્યું. છતાંય કહી દઉં કે પાંચકડાં એ લોકગીતનો એક પ્રકાર છે.
રંગલી— એક જમાનામાં લોકો હોંશે હોંશે પાંચકડાં ગાતાં. એમાં ભારોભાર વ્યંગ, કટાક્ષ અને ચાબખા રજૂ થતા. આજે આપણે આજના જમાનાને અનુરૂપ પાંચકડાં ગાવાનાં છે. એ પણ શિયાળાને લગતાંજ!
રંગલો— તો રંગલી થઈ જા તૈયાર! એક પાંચકડું તારું અને સામે એક મારું! વારાફરતી વારો ને મે પછી ગારો! પણ હા… પાંચકડાં નાચતાં નાચતાં ગાવાનાં છે. ને એ પણ માસ્ટર ભગવાન કે અમિતાભ બચ્ચનની સ્ટાઈલથી!
રંગલી— તું કહે એમ! રંગલા…. ભલે થઈ જાય શિયાળાના માનમાં આજના જમાનાનાં પાંચ પાંચકડાં!
[રંગલો અને રંગલી નાચતાં જાય છે અને ગાતાં જાય છે.]
* એ.. શિયાળાની સવાર… ને જેમ જેમ પડતી જાય
માણસ બિચારો એમ એમ, ગાદલામાં ઘરતો જાય.
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
* એ.. લાંબી રાત શિયાળાની, પણ વીતતાં ન લાગે વાર
સૂતાંની વારમાં જ જાણે… પડી જાય સવાર.
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
* એ.. સો કિલોની કાયા લઈને … ઓલ્યો પપ્પુ દોડવા જાય
પાછા ફરતી વખતે, લારીનાં ફાફડાજલેબી ખાય.
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
* એ… કૂતરું લઈને વાઈફ જેની,મોર્નિંગવૉકમાં જાય
એ હસબન્ડ બિચારો ચા વગર, બગાસે બગાસાં ખાય.
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
*એ… કૂતરું દોડાવે એમએમ, શેઠાણી દોડતી જાય
મોટા તો મૂછમાં હસે, પણ બાળક બહુ હરખાય.
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
* એ… વજન ઉતારવાની લાયમાં.. ઓલી લલ્લી દોડવા જાય
વજન તો ઉતર્યું નહીં, એનો હાથ ઉતરી જાય.
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
*એ… પાપડતોડ પહેલવાનો ઘણા, કાયા સુધારવા જાય
કાયા તો સુધરે નહીં.. એમને શરદી લાગી જાય.
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
* એ…વહેલી સવારે કરસનકાકા મોર્નિન્ગવૉકમાં જાય
કૂતરાં પાછળ એવાં પડે કે કાકા ગટરભેગા થાય.
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
* એ.. ટાઢ્યનો માર્યો ઓલ્યો હસબન્ડ.. રજાઈ ખેંચવા જાય
રજાઈ રહી જાય આઘી ને ઓલી વાઈફ ખેંચાઈ જાય.
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે ખાઈપીને તજાંમાજાં થાવી.
* એ.. ડબ્બો ભર્યો અડદિયાનો .. હસબન્ડ ખોલવા જાય
ખોલે પણ ખૂલે નહીં … ઓલી વાઈફ જોઈ જાય.
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
* એ… વાઈફ કહે હસબન્ડને … બળથી ખૂલે કેમ?
ખોલો એને કળથી … ખોલો છો અમને જેમ.
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
* એ… લગન લેવાણાં જ્યાં જ્યાં … ત્યાં ત્યાં ઢબુકિયા ઢોલ
વાંઢા દોડ્યા મંદિરે… પ્રભુ અમારી કિસ્મત તો ખોલ.
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
* એ… સાસુએ ઠપકો દીધો…વહુ, તમે મોડાં ઊઠો કેમ?
ઊઠતાં જાવ વહેલાં વહેલાં, અમે ઊઠીએ જેમ.
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
* એ…સાસુમાના ઠપકાનો, ભોળીએ જવાબ દીધો એમ
બા, પથારી તો છોડી દઉં… પણ પરણ્યો છોડું કેમ?
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
* એ… લગન લેવાણાં પિયરમાં ને વાઈફ કહે હું જાઉં
હસબન્ડ કહે તારાં વગર.. હું ટાઢોટબૂકલો થાઉં.
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
* એ… શાકભાજી મોંઘાં થયાં … ઊંધિયું ખાવું કેમ?
ચમચી ચમચી ચાખી લેવું, પંચામૃતની જેમ.
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
* એ… મોટે ઉપાડે ટોપી લીધી પણ ટાઢ્ય પડી નઈં
રહેતાં રહેતાં ટાઢ્ય પડી તો ટોપી ખોવાઈ ગઈ.
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
* એ… તાપણે બેઠા ટપુભાઈ … બીડી સળગાવવા જાય
બીડી તો સળગતા સળગે એમનો હાથ સળગી જાય
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
* એ… કસરત કરવાને કાજ, ધનજી ધાબે જાય
પગથિયું ચૂકી જતાં … ભોંય ભેગો થાય.
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
* એ…. ડોસો કહે ડોસીને … એક વાત કાનમાં કઉં
વરસો પહેલાના શિયાળા… મને સાંભરે બઉં
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
* એ… ડોસી કહે ડોસાને, હવે લ્યો પ્રભુનું નામ
વખત કર્યે જાય છે … વખત વખતનું કામ.
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
* એ .. રંગલો અને રંગલી … હવે લેશે તમારી રજા.
બ્લોગજનો તમે શિયાળાની … લેજો પૂરી મજા.
શિયાળા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી
અમે તારે સહારે તાજાંમાજાં થાવી.
[આ પહેલાંનાં પાંચકડાં આ રહ્યાં ...
વારતા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી ]
કૂવાનાં દેડકાંનું ભજન
[ બાપુ અને ભગો બેઠા છે. પણ બાપુને કેમેય કરીને ઠીક નથી લાગતું. ને ભગો સવાલ કરે છે ... ]
ભગો— કેમ બાપુ? આજે તમને શાનું અહક સે? શરીર ઠીક સે ને?
બાપુ— શરીર તો ઠીક સે . પણ મનને નિરાંત નથી.
ભગો— મનની નિરાંત જો દુકાને મળતી હોય તો આઘડી લઈ આવું બાપુ.
બાપુ—- ઈ તો માથાકૂટ્ય સે. મનની નિરાંત વેસાણ નથી મળતી.
ભગો— ને મળતી હોય તોય બાપુ, આપણે ક્યાં ખરીદવાનો વેંત સે?
બાપુ— ઈ વાતેય તેં લાખ રૂપિયાની કરી.
ભગો— પણ બાપુ, એવું કેવાય સે કે ભજનથી મનને નિરાંત મળે સે.
બાપુ— તે હાસીજ વાત સેને!
ભગો — તો વાર કેટલી? થાવા દઈએ ભજન.
બાપુ— પણ કયું ભજન?
ભગો— ઓલ્યું કૂવાનાં દેડકાંવાળું. સહેલું ને સટ્ટ.
બાપુ— હા… ઈ ભજન તો મને પ્રાણથી પણ પ્યારું. લે ત્યારે કાઢ્ય ઓલી પેટીમાંથી મંજીરા ને તબલાં.
[ ભગો પેટીમાંથી મંજીરા ને તબલાં કાઢે છે ... ને શરૂ કરે છે કૂવાના દેડકાંનું ભજન. તો બ્લોગજનો, તમે પણ માણો એ ભજન ]
હે… કૂવામાં દેડકાં કૂદે
હે… કૂવામાં દેડકાં કૂદે
ને દેડકાં ડ્રાઉં ડ્રાંઉ કરે…. દેડકાં ડ્રાઉં ડ્રાઉં કરે.
આરે કૂવાનો નાનો વિસ્તાર છે
આરે કૂવાનો નાનો વિસ્તાર છે
તોયે દેડકાંને લાગે અપાર છે
તોયે દેડકાંને લાગે અપાર છે
હે….સાગરખેડુની જેમ ઘૂમે [ઘૂમે ... ઘૂમે ... ઘૂમે બાપલા ઘૂમે ]
હે… સાગરખેડૂની જેમ ઘૂમે
ને દેડકાં ડ્રાઉં ડ્રાંઉ કરે…. દેડકાં ડ્રાઉં ડ્રાઉં કરે.
હે…. કૂવામાં દેડકાં કૂદે
હે… કૂવામાં દેડકાં કૂદે
ને દેડકાં ડ્રાઉં ડ્રાંઉ કરે…. દેડકાં ડ્રાઉં ડ્રાઉં કરે.
આરે કૂવાની બા’ર શું થાય છે
આરે કૂવાની બા’ર શું થાય છે
બા’ર શું થાય છે જોવા કોણ જાય છે
બા’ર શું થાય છે જોવા કોણ જાય છે
હે… થોડું કૂદેને ઝાઝું ફૂલે [ફૂલે... ફૂલે....ફૂલે બાપલા ફૂલે]
હે… થોડું કૂદેને ઝાઝું ફૂલે
ને દેડકાં ડ્રાઉં ડ્રાંઉ કરે…. દેડકાં ડ્રાઉં ડ્રાઉં કરે.
હે…. કૂવામાં દેડકાં કૂદે
હે… કૂવામાં દેડકાં કૂદે
ને દેડકાં ડ્રાઉં ડ્રાંઉ કરે…. દેડકાં ડ્રાઉં ડ્રાઉં કરે.
કૂવાનાં દેડકાં કૂવામાં રાજી
કૂવાનાં દેડકાં કૂવામાં રાજી
દેડકાં જો રાજી તો શું કરે કાજી
દેડકાં જો રાજી તો શું કરે કાજી
હે… કાજીને કોઈ ના પૂછે [ના પૂછે બા... પ કોઈ ના પૂછે]
હે… કાજીને કોઈ ના પૂછે
ને દેડકાં ડ્રાઉં ડ્રાંઉ કરે…. દેડકાં ડ્રાઉં ડ્રાઉં કરે.
હે…. કૂવામાં દેડકાં કૂદે
હે… કૂવામાં દેડકાં કૂદે
ને દેડકાં ડ્રાઉં ડ્રાંઉ કરે…. દેડકાં ડ્રાઉં ડ્રાઉં કરે.
કસાબના વકીલ કાઝમીની હકાલપટ્ટી
દેશના મોટાભાગનાં લોકો એ બાબતથી નિરાશ છે કે, ન્યાયના દરબારમાં થતો વિલંબ દેશના દુશ્મન એવા કસાબ જેવા માટે આશીર્વાદરૂપ છે. સામાન્ય લોકોની એ ચિંતા કેટલી વાજબી છે એનો પૂરાવો આપતા સમાચાર છે કે:
અસહકાર બદલ કસાબના વકીલ કાઝમીની હકાલપટ્ટી.
અબ્બાસ કાઝમી પર કેસ લંબાવવાનો આક્ષેપ.
સહાયક કે.પી. પવારે કેસ સંભાળી લીધો.
જજ તાહિલિયાનીએ કાઝમી કોર્ટને સહકાર આપતા ન હોવાની તથા સુનાવણી લંબાય તેવા પ્રયાસ કરે છે એવી નોંધ કરી હતી. તેમણે નોંધમાં જણાવ્યું છે કે :
“કોઈએ એવા ભયમાં ન રહેવું જોઈએ કે ન્યાયનું હિત જાળવવું એટલે આરોપીનું હિત જાળવવું. કોર્ટમાં કાઝમી પોતાની હાજરી અનિવાર્ય બની ગઈ હોવાનું માનતા હોય તો તે ખોટું છે. પોતાના સહકાર વગર કાર્યવાહી પૂરી નહીં થાય તેમ માનવું પણ ખોટું છે. … કદાચ કાઝમી એવું માનતા હશે કે કસાબના વકીલ તરીકે તેમની નિમણૂક થઈ હોવાથી કોર્ટને તેમના વગર ચાલશે નહીં. જો આ સ્થિતિમાં કાઝમીને કસાબના વકીલ તરીકે ચાલુ રાખવામાં આવે તો કોર્ટની અંદર અને બહાર ખોટો સંદેશ જશે . “
આ નોંધ ન્યાયની ઝડપથી આશા રાખનારાં માટે રાહત આપનારા છે. ખાસ કરીને જજની એ નોંધ કે :
કોઈએ એવા ભયમાં ન રહેવું જોઈએ કે ન્યાયનું હિત જાળવવું એટલે આરોપીનું હિત જાળવવું.
આ નોંધ લાગતાવળગતા અનેક લોકોને સમજ આપનારી છે.
[સૌજન્ય : ગુજરાત સમાચાર. તા. 1-12-09 ]
કસાબ, ખુશ તો બહુત હોગા તૂ!
મુંબઈની ત્રાસવાદી ઘટનાને એક વર્ષ થઈ ગયું. ઘણા મિત્રોને દુ:ખ પણ થતું હશે કે; દેશનો સામાન્ય માનવી મોંઘવારીના કારણે પોતાનો ખોરાકની ટેવોમાં ફેરફાર કરી રહ્યો છે ત્યારે, કસાબ જેલમાં ખાઈપીને વજન વધારી રહ્યો છે. શું થાય? આપણે સવાઈ લોકશાહીવાળા દેશના નાગરિકો છીએ. એ વાત આપણે ધ્યાનમાં રાખવી જ રહી! જલ્દી ન્યાયની આશા રાખવી શકાય એમ નથી. ઘણાં પરિબળો ભાગ ભજવતાં હોય છે. થોડા દિવસો પહેલાં સમાચાર હતા કે કસાબ જેલમાં હસ્યો! આજે પણ હસતો હશે, આપણી લાચારી પર.
આમને આમ પાંચેક વર્ષો જતાં રહેશે તો કદાચ એ હસવાને બદલે જેલમાં ડાન્સ પણ કરશે. રાજકારણની રમતમાં કસાબ ચૂંટણીનો મુદ્દો પણ બનશે. ને જો દસેક વર્ષો નીકળી ગયાં તો કદાચ આપણા જ દેશના કેટલાક માનવતાવાદી મિત્રો કસાબને ફાંસી ન થાય તે માટે ઉપવાસ પર ઉતરે તો પણ નવાઈ પામવા જેવું નથી!.આપણાં દેશનું રાજકારણ કોણ જાણે કેવા કેવા ખેલ દેખાડશે.
‘ધ વેન્સ્ડે ‘ ફિલ્મ જોઈને આપણે ખુશ થઈ ગયા હતા કે; આમ આદમીની લાગણીને વાચા મળી છે. જો કે આપણા દેશનો આમ આદમી ત્રાસવાદીઓને એ રીતે ઠેકાણે પાડે એ વાત જ અવાસ્તવિક હતી. છતાંય આપણને એ ફિલ્મ ગમી હતી કારણ કે એમાં આપણાં મનની વાત હતી. કેટલાક મિત્રોને એ ગમી નહોતી કારણ કે એમાં આમ આદમીને હિંસક થતો બતાવ્યો હતો!. એ લોકોને લાગ્યું હતું કે કલ્પનામાં પણ આપણો આમ આદમી હિંસક બને એ ઠીક નથી.
પણ એ ફિલ્મની પૂરી મજા માણીએ એ પહેલાં જ કલ્પનાથી પણ ખતરનાક હકીકતનો ત્રણ ત્રણ દિવસો સુધી આપણને પરિચય કરાવ્યો કસાબ અને તેની મંડળીએ!
વધારે લખવાની જરૂર નથી. આજે ફરીથી એ બાબત ઘણું લખાશે. શહીદોને સલામી સાથે અમે ગઈ સાલની એક રચના ફરીથી અહીં મૂકીએ છીએ.
શાંત જળમાં પથ્થર પડ્યો ને વમળ થયાં અનેક
કોઈએ લખી વારતા ને કોઈએ લખ્યા લેખ.
વાળ વગરની મૂછો પર કોઈએ દીધા તાવ
હવાની કીધી લાકડી ને હવામાં કીધા ઘાવ
ચોક વચાળે વર્તુળ દોર્યું ને લીંબુ મૂક્યું એક
કોઈએ લખી વારતા ને કોઈએ લખ્યા લેખ.
લઈને વેશ રાજાનો કોઈએ દીધા સંદેશ
લડી નાંખવું છે હવે ડરવું નથી લવલેશ
રાત પડીને ઊંઘ ચડીને પોઢી ગયા દરેક
કોઈએ લખી વારતા ને કોઈએ લખ્યા લેખ.
.
સાંકડ-મૂકડ
મોટરગાડી ડામરરોડ છોડીને કાચા રસ્તા પર દોડવા લાગી ત્યારે રાકેશના ચહેરા પર અણગમાની રેખાઓ ઉપસી આવી. જો કે મારા આનંદનો તો પાર જ નહોતો. હું કેટલાય વર્ષો પછી વતનમાં જઈ રહ્યો હતો. મને તો મોટરમાંથી ઊતરીને ગામ સુધી ચાલીને જવાની ઇચ્છા થઈ આવી; પણ રાકેશની બીકે હું મારી ઇચ્છા મનમાં જ દબાવીને બેસી રહ્યો.
રાકેશ શહેરમાં રહેનારો મારો પિત્રાઈ હતો. સામાજિક કામને લીધે બીજા ત્રણ સંબધીઓને લઈને મારા જ જૂના ગામ જવા નીકળ્યો હતો. સંગાથ માટે મને સાથે લીધો હતો. મોટર એની હતી એટલે ધાર્યું પણ એનું જ થાયને?
નાનકડું વીસાવદર ગામ વીંધીને મોટર નદીનો ઢાળ ઉતરતી હતી ત્યાંજ મેં જોયું કે નાગભાઈ દરબાર હાથ ઊંચો કરીને ઊભા હતા. હું પહેલી નજરે જ એમને ઓળખી ગયો.
“રાકેશ, ગાડી ઊભી રાખ.” મારાથી બૂમ પડાઈ ગઈ. રાકેશે કચવાતા મને ગાડી ઊભી રાખી.
નાગભાઈ દોડીને મોટર પાસે આવ્યા. મારા તરફ તો એમની નજર જ ન પડી. આજીજીભર્યા સ્વરે એમણે રાકેશને કહ્યું: “ભાઈસાબ, મારી હારે મેમાન છે. એને નાનીધારી સુધી બેહાડતા જાવ. એને ખૂબ તાવ ચડ્યો છે એટલે કહું છું.”
“ગાડીમાં જગ્યા જ નથી.” રાકેશે અણગમા સાથે જવાબ આપી દીધો.
“જરા સાંકડમૂકડ બેહાડી દ્યો તો મહેરબાની.”
“આ બળદગાડું નથી.આમાં પાંચથી વધારે ન સમાય.” રાકેશે મજાકભર્યા સ્વરમાં કહ્યું અને મોટર ઉપાડવાની તૈયારી કરી.
….. એ ક્ષણે તો મારી નજર સમક્ષ એક બળદગાડું જ તરવરતું હતું. માફાના રૂપવાળું બળદગાડું![માફો= ઘૂમટ આકારે લાકડાના ઓઠાવાળી છાયા માટે છત્ર રાખેલું હોય એવી ગાડી.] આ જ રસ્તો હતો અને આ જ નાગભાઈ માફો લઈને ગામ તરફ જતા હતા. શનિવારનો દિવસ હતો હું બપોરના સમયે નિશાળેથી છૂટીને ગામ તરફ જતો હતો. ધોમધખતો તાપ હતો. મારા ખભે વજનદાર દફતર હતું. હું બને એટલી ઝડપથી ચાલતો હતો. માફો મારાથી થોડોક આગળ હતો અને એમાં નાગભાઈના પરિવારના સભ્યો બેઠાં હતાં.
માફા સુધી પહોંચીને હું આગળ જતો હતો ત્યાં જ માફામાંથી નાગભાઈની બાના શબ્દો મેં સાંભળ્યા: “અરેરે! આ બળબળતા તાપમાં આ છોકરો શેકાઈ જાશે! એને બિચારાને માફામાં બેહાડી દે.”
“મનેય બેહાડી દેવાનું મન તો થ્યું જ છે પણ તમને ફાવશે?” માફામાં જગ્યા નહોતી એટલે નાગભાઈએ અંદર બેઠેલાં કુટુંબીઓને પૂછ્યું.
“અરે! સાંકડમૂકડ સામી જાશે બિચારો. બેહાડી દે બેહાડી દે.”
“આવતો રે બાપલા આવતો રે. તું આવા તાપમાં હાલીને જાય ઈ અમારાથી કેમ જોવાય?” એમ કહેતાં કહેતાં નાગભાઈએ માફો ઊભો રાખી દીધો હતો. અંદર બેઠેલી બહેનોએ આઘાપાછાં થઈને મારા માટે જગ્યા કરી દીધી હતી.
વર્ષોજૂની એ ઘટના મારી નજરસમક્ષ તરવરવા લાગી! ને….
….. “રાકેશ, ઊભો રહેજે. હું ઉતરી જાઉં છું. તું આ મહેમાનને બેસાડી દે.” મારાથી કહેવાઈ ગયું.
રાકેશની મંજૂરીની રાહ જોયા વગર જ હું મોટરમાંથી ઉતરી ગયો અને નાગભાઈના મહેમાનને બેસાડી દીધા.
ધૂળ ઉડાડતી મોટર ગઈ. એ ધૂળના ગોટેગોટામાં મને રાકેશનો ધૂંઆપૂંઆ થતો ચહેરો દેખાયો!
નાગભાઈ સાથે વાતોમાં રસ્તો કેમ કપાયો તેની તો ખબર જ ન પડી. બહુ વખતે ભેગા થયા હતા એટલે વાતોનો પણ પાર નહોતો.
ઘેર પહોંચ્યો ત્યારે રાકેશના મગજમાં સંતાઈને બેઠેલો ગુસ્સો મારા તરફ કૂદી પડ્યો.
“શી જરૂર હતી એવા ગામડિયા માટે જગ્યા કરી આપવાની? આ જમાનામાં એવા દયાળું ના થવાય. તું પણ સુધર્યો નહીં…. ” રાકેશ બોલ્યે જતો હતો.
…પણ મારા મનમાં કીડિયારાની જેમ ઊભરાતી વતનની સ્મૃતિઓ એકમેકને માટે સાંકડમૂકડ જગ્યા કરી રહી હતી.
ચાંદની. 21-12-1984]
[અમારી એક વાર્તા વૃંદાવનમાં નિમાણી થઈને બેઠી છે: “લીલા”
અને બીજી મુંબઈની ભીડમાં અટવાઈ ગઈ છે.: “મુંબઈ ” – ખરેખર મુંબઈમાં કોઈ કોઈનું નથી? વાંચો આ વાર્તા. ]
[ વાર્તા બાબત વધારે વાંચો: વારતા તારાં પાંચ પાંચકડાં ગાવી ]
બ્લોગજગત પર કોનો ઇજારો છે?
બ્લોગ જગત પર કોનો ઇજારો છે?
ખરેખર બ્લોગ જગત પર કોઈનો ઇજારો છે? એ એટલું મર્યાદિત છે કે એના પર કોઈનો ઇજારો ચાલી શકે! આવા સવાલોનો જવાબ “ના” જ હોઈ શકે. તો પછી આ અવાજ શાંને કે “કેટલાક લેખકો કે કવિઓ બ્લોગ જગત પર પોતાનો ઇજારો સમજી બેઠા છે.” અમને કહેવા દો કે આવી વાત કરનારાઓએ પોતે પોતાની જાતને પૂછવું જોઈએ કે : “શું આપણે પોતે બ્લોગ જગત બાબત ઝાઝો વિચાર કર્યો છે ખરો? શું આપણે કવિઓ કે લેખકોને આગળ કરીને; આપણે પોતે જ માની લીધેલી, આપણી ઉણપોને છુપાવવાની કસરત તો નથી કરી રહ્યાને?”
અમને બ્લોગની કોઈ એક ચોક્કસ વ્યાખ્યા બાબત જાણ નથી. એ ન પણ આપી શકાય. પરંતુ બ્લોગ માટેની આ માન્યતાઓ સાથે સહુ કોઈ સહમત થઈ શકે કે: બ્લોગ કોઈપણ વ્યક્તિ લખી શકે. એ માટે સાહિત્યકાર હોવું જરૂરી નથી. બ્લોગ એ પોતાના વિચારો વ્યક્ત કરવાનું એક ઝડપી માધ્યમ છે. એ શ્રેષ્ઠ માધ્યમ બની શકે છે. એ આમ એક પ્રકારે પોતાની રોજનીશી જ છે. જેમાં બ્લોગર પોતાના મનની વાત બેધડક મૂકી શકે. એ બહાને અન્યએ જણાવેલી સારી કે નરસી વાતો પણ જણાવી શકે. બ્લોગમાં શું લખવું એ બ્લોગરની પોતાની મરજીની વાત છે. એમાં કોઈની જોહૂકમી ચાલે નહીં. બ્લોગમાં રજૂ થતી વાતો લખાણ રૂપે હોય, ચિત્ર રૂપે હોય કે અન્ય કોઈ રૂપે હોય. એ વ્યક્ત કરવામાં જોઈ શકાય કે સાંભળી શકાય એવાં બીજાં અનેક માધ્યમો પણ મદદરૂપ થતા હોય.
બ્લોગનું આ સિવાયનું પણ કાર્યક્ષેત્ર કે રૂપરંગ હશે જ. કારણ કે એ ખૂબ જ વિશાળ છે. એ અનેક શક્યતાઓથી ભરેલું છે.
તો પછી આ લેખકો કે કવિઓ કેમ ઝંડે ચડે છે? સીધી વાત છે કે આપણાંમાંથી મોટાભાગનાં લોકોનું માનવું છે કે: લખવા, વાંચવા કે વિચારોની રજૂઆત સાથે સાહિત્યકારોને જ વધારે નિસ્બત છે. આપણું એ કામ નહીં. આપણ ને એ ફાવે નહીં. એ જવાબદારી એમની. આપણું તો કામ ચાલવું જોઈએ.
વિચારો, કે એમને માર્ગદર્શક બનાવ્યા કોણે? આપણે જ. પ્રેમપત્ર લખવો હોય, લગ્નની કંકોત્રી લખવી હોય, છોકરાંનાં નામ પાડવાં હોય કે એવાં બીજાં સાહસિક કાર્યો કરવાં હોય ત્યારે સાહિત્યકારોને યાદ કરવા પડે એટલી પરાધીન આપણી જાતને બનાવી દીધાં પછી હવે જ્યારે બ્લોગનાં રૂપરંગ બાબત એ લોકો પોતાની અપેક્ષા રજૂ કરે ત્યારે; “ કેટલાક લેખકો કે કવિઓ બ્લોગ જગત પર પોતાનો ઇજારો સમજી બેઠા છે.” એવી ફરિયાદ કરવાનો મતલબ ખરો?
અરે! સાહિત્યકારોએ પોતે પણ સતત જાગૃત રહેવું પડે છે, નહીં તો એમને પણ “ સુધરો, હવે સુધરો. નવું લાવો.” એવું કહેનારા બીજા સાહિત્યકારો પણ હોય છે. એ રીતે જ ગાડી આગળ ચાલતી હોય છે. એક જ જ્ગ્યાએ ઊભા રહીને છૂક છૂક કરવાનો વ્યાયામ કરવાથી ગાડી આગળ ચાલે ખરી?
ગુજરાતી બ્લોગજગત અસ્તિત્વમાં આવ્યું કે તરત જ એમાં જૂનું અને નવું સાહિત્ય ઠલવાવા લાગ્યું. જેણે જેણે એ શ્રમયજ્ઞમાં યોગદાન આપ્યું એ સહુ ધન્યવાદને પાત્ર છે. પણ સાહિત્યકારોને પહેલેથી જ મહત્વ આપવું જરૂરી લાગ્યું કે નહીં? એ લોકો ખોટી દાદાગીરી કરતા હોય તો બેધડક કહી શકાય કે : “ એ ભાઈ. યે બ્લોગજગત છે. તુમ્હારે સામયિક કા પ્રિન્ટિન્ગ-પ્રેસ્સ નહીં હૈ.”
પરંતુ, એ લોકો પોતાને ઠીક લાગે એવી વાતો એમના બ્લોગ પર મૂકે તો એમાં ખોટું શું છે? એમને એમના બ્લોગમાં શું લખવું એ એમનો હક છે. એ વાત માનવી કે ન માનવી એ આપણી મરજીની વાત થઈ. એમની વાત સાથે સહમત ન થવું હોય તો પ્રતિભાવ દ્વારા કહી શકાય. એ પ્રતિભાવ પ્રગટ કરવો કે ન કરવો એ એમની મરજીની વાત. તો આપણી પાસે આપણો બ્લોગ તો છે જ. એમાં આપણે આપણાં વિચારો રજૂ કરી શકીએ. એમાં એમનું ડહાપણ નહીં ચાલે. પણ હા, આપણા બ્લોગમાં કોઈના બ્લોગના લખાણની સીધી ઉઠાંતરી હોય તો એ વિરોધ કરી શકે છે.ત્યાં પછી આપણા હકની વાત કરવી યોગ્ય નથી. સાહિત્યકાર મિત્રોને વિચારોની રજૂઆત સાથે વધારે પનારો પડેલો છે તો એ લોકો કદાચ વધારે પડતો આગ્રહ રાખતા હોય તો આગ્રહ પાછળનાં કારણો સમજવા પણ જરૂરી છે.
એક જ દાખલો આપું. જમણવાર હોય ત્યારે ત્યાં રાખેલા ખોરાક તરફની આપણી નજર અને એક ડોક્ટરની નજરમાં ફેર પડે કે નહીં? આપણને ન દેખાતા હોય એવા જીવાણુ એને દેખાતા હોય એવું બને કે નહીં? બની શકે કે બ્લોગજગતના જમણવારમાં કવિ કે લેખકોને કશું અજુગતું લાગતું હોય તો એ એની રીતે કહી શકે. એ વાતમાં દમ લાગતો હોય તો આપણે એ વાત માનવાની. ન લાગતો હોય તો નહીં માનવાની. હવે જ્યારે એક વાત નક્કી જ છે કે “બ્લોગજગત પર કોઈનો ઇજારો નથી” ત્યારે, “ કેટલાક લેખકો કે કવિઓ બ્લોગ જગત પર પોતાનો ઇજારો સમજી બેઠા છે.” એવી ફરિયાદ કરવાની જરૂર જ નથી. આતો એના જેવી વાત થઈ કે ,શહેરના ભરચક ચોક વચ્ચે ઊભા રહીને આપણે હાકોટા પાડીએ કે : “હે.. આ ચોકને પેલા જંગલના વાઘ-દીપડા પોતાનો ઇજારો સમજી બેઠા છે.”
ખરેખર તો કોઈપણ સાહિત્યકાર જ્યારે બ્લોગજગતમાં પધારે છે ત્યારે તેની પહેલી ઓળખ એક બ્લોગર તરીકેની જ છે. એ વાત જે તે સાહિત્યકારે સમજવી જ રહી. એવી જ રીતે બ્લોગ લખનાર કોઈપણ બ્લોગર છેવટે તો લેખક જ છે અથવા તો લેખક બનવા તરફ ગતિ કરી રહ્યો છે એ વાત જે તે બ્લોગરે પણ સમજવી જ રહી. આમાં છાશ લેવા જવું અને દોણી સંતાડવાની વાત બંને પક્ષે નહીં ચાલે. ખરેખર તો બે પક્ષ છે જ નહીં એ વાત જ સમજવી જરૂરી છે.સહુથી મોટી વાત કે હકની સાથે સાથે ફરજ પણ હોય છે. જે બજાવવી આપણને આકરી લાગે છે.
મિત્રો, આવી બધી વાતો અમે તમને એટલા માટે કરીએ છીએ કે, અમે પણ તમારી માફક એક બ્લોગર છીએ. શીખીએ છીએ કે સારા બ્લોગર કેમ થવાય. તમે જે વર્ગમાં બેઠા છો એ જ વર્ગમાં અમે બેઠા છીએ. એમ માનો કે અમે છેલ્લે બેઠા છીએ આપણે સહુએ શીખવાનું છે તે સાથે મળીને શીખવાનું છે.
અમે તમારી સામે ઊભા રહેલા માસ્તર નથી. એક મિત્ર તરીકેની આ વાતો છે. હજુ ઘણી વાતો કરવી છે. સાંભળવી પણ છે. સવાલ જ નથી, એકલા બકબક કરવાનો! પણ… બાકી રાખીએ…
બ્લોગજગતનાં રાહતકામો
બ્લોગજગતનાં રાહતકામો.
પ્રકાર [1]
વર્ષો પહેલાંની વાત છે. સૌરાષ્ટ્ર પંથકમાં દુકાળ પડ્યો હતો. લોકોને રોજીરોટી મળી રહે તે માટે સરકારી રાહતકાર્યો શરૂ થઈ ગયાં. નવા રસ્તાઓ બનવા લાગ્યા. કેટલાક હકીકતમાં અને કેટલાક કાગળ પર. કેટલાક કામોનો કશો અર્થ હતો અને કેટલાકનો ન હતો.
અમારા નાનીધારી ગામથી ઈંગોરાળા ગામનો રસ્તો કાચોપાકો અને ખાડાટેકરાવાળો હતો. એ રસ્તો સુધારવાનું કામ થવા લાગ્યું. કામ એટલે કેવું? આજુબાજુમાંથી માટી ખોદી ખોદીને નાખવાની રસ્તા પર. તગારાં મોઢે માટી રસ્તા પર ઠલવાવા લાગી ભાઈ! ખાડા તો પૂરાવા લાગ્યા. રસ્તો ઊંચો પણ થવા લાગ્યો. ગામલોકોની સાથે અમે પણ રસ્તો જોવા ગયેલા. બધાંની માફક અમને પણ થયું હતું કે: વાહ રસ્તો વાહ! કહેવું પડે હો! હવે રસ્તા પર ચાલવાની ખરી મજા આવશે.
… પરંતુ ગામના બેચાર અનુભવી માણસોથી ચૂપ ન રહેવાયું. એ લોકોએ પોતાના મનની વાત કહી નાખી કે : આ અક્કલનું પ્રદર્શન છે. ઠીક છે કે લોકોની પાસે કામ કરાવ્યું છે. પણ આવાં કામો કરાવવાનો કોઈ અર્થ નથી. અત્યારે ભલે આ રસ્તો મજાનો લાગતો હોય પણ ચોમાસુ આવાવા દ્યો. પછી કેવી મજા આવે છે તે કહેજો.
..અને પછીના વરસે રિમજિમકે તરાને લે કે આઈ બરસાત! … એવો તો કાદવ થયો કે લોકો રાડ્ય નાખી ગયાં. કહેવા લાગ્યા કે આના કરતા તો જૂનો રસ્તો નક્કર અને સારો હતો.
અત્યારે બ્લોગજગતના અમુક પંથકમાં આવાં રાહતકામો ધમધોકાર ચાલી રહ્યાં છે. એ પણ માતૃભાષાને બચાવવાને બહાને! અન્ય બ્લોગર્સનો વગર પૈસે અને વગર કહ્યે પ્રચાર કરવાને બહાને! કેટલાય શ્રમિકો આગળ પાછળ જોયા વગર તગારાં પવડા લઈને આ સામુહિક રાહતકામમાં જોડાઈ ગયા છે. એમનું એકજ કામ છે કે જ્યાંથી મળે ત્યાંથી વગર પૂછ્યે ઉઠાવો માલ અને નાખો આપણા બ્લોગ પર. પછી ભલે ખાડાની જગ્યાએ ટેકરા થવા લાગે. આવા શ્રમિકોના મંડળો છે અને એમના મુકાદમો પણ છે.
વાંક શ્રમિકોનો નથી. એમના હાથોમાં COPY નામે પાવડા અને PASTE નામે તગારાં પકડાવી દેવામાં આવ્યાં છે. એમને કહી દેવામાં આવ્યું છે કે: તમારે કશું જ વિચારવાનું નથી. અક્કલ દોડાવવાની નથી. એ કામ અમે કરીશું. તમે તમને કહેવામાં આવ્યું છે તે કામ કર્યે જાવ. તમે કેટલા તગારાં માલ ઉપાડ્યો એનો હિસાબ અમે રાખીશું.
માર્ગોનાં નામ પણ અપાઈ ગયાં છે: માતૃભાષા વિકાસ માર્ગ. …ગુજરાતી બચાવ પંથ… .ગુજરાતી સંસ્કાર માર્ગ….
પછી ભલે માર્ગ જેવું કશું જ હોય નહીં. હોય તો જ્યાંત્યાંથી ઉઠાવેલા માલના ઢગલા…. ધૂળની ડમરીઓ…. અને ભવિષ્યનો કાદવ!
************************************
બ્લોગજગતનાં રાહતકામો.
પ્રકાર[2]
બ્લોગજગતમાં મનને ખરેખર રાહત પહોંચાડે એવાં કામો પણ થાય છે. એકલા હાથે પણ થાય છે.
કેટલાય બ્લોગર્સ એવા છે કે જેઓ સખત મહેનત કરવામાં મને છે. એમણે પોતાના બ્લોગ પોતાની મહેનતથી શણગારેલા છે. તેઓ અન્યની રચના લાવે છે તો જે તે બ્લોગરને પૂછીને લાવે છે. વળી,એ રચનાને વધારે ઓળખ મળે તે માટે એ બ્લોગર્સ પોતાની સૂઝનો ઉપયોગ કરીને એ રચનાને વધારે સુંદર ઓપ આપતા હોય છે.
કાચાપાકા લાગતા હોય પણ પોતાની ઓળખ જાળવી રાખવા માંગતા હોય એવા કેટલાય બ્લોગ્સ છે. જેમની નોંધ આજે નહીં તો કાલે લેવાશે જ. એવા કેટલાય બ્લોગર્સ છે જેમની ભાષા કાલીઘેલી લાગતી હોય પણ એમની પોતાની છે. એ લોકોને ઉઠાંતરી મંજૂર નથી. એ લોકોને જ્યાંત્યાંથી તગારાં ભરીને માલ લાવીને પોતાના બ્લોગમાં ઠાલવવો મંજૂર નથી.
એમણે પહેલેથી જ નક્કી કરેલું છે કે: પારકી સામગ્રી વડે બ્લોગ બનાવવો નથી. બ્લોગ એવો બનાવવો છે જેમાં અમારી પોતાની ઓળખ હોય. એક વખત અમારા બ્લોગ તરફ ભૂલો પડ્યો હોય તે બીજી વખતે હોંશેહોંશે મારા બ્લોગની મુલાકાત લેવા આવવો જોઈએ.
કેટલાય બ્લોગર્સ છે જે ધીરજ અને ખંતથી કામ લઈ રહ્યા છે. એમને ઉતાવળ નથી કે મુલાકાતીઓનો આંકડો મોટો થતો જાય. એમને વગર મહેનતના પ્રતિભાવોની ખપતા નથી. એમને પોતાની પોસ્ટ જલ્દી જલ્દી મૂકી દેવાની ઉતાવળ નથી. પણ જ્યારે મૂકાય છે ત્યારે ભયો ભયો થઈ જાય છે. એ લોકો પોતાનો તો વિકાસ કરે છે પણ બીજાને વિકાસ પામતા જોઈને પણ આનંદ પામે છે.
બ્લોગના હેતુને સમજવા માટે અભ્યાસથી વિશેષ કોઠાસૂઝની જરૂર છે. જે લોકો એ સમજી ચૂક્યા છે તેમને ક્યારેય બીજાના બ્લોગમાંથી ગુલાલનું પડીકું લાવીને પોતાના બ્લોગમાં મૂકવાની જરૂર લાગી નથી. એમની પાસે પોતાના જ મનનો ગુલાલ છે જ. પોતાના મલકની વાતો છે. પોતાના શહેરની વાતો છે. પોતાના કામધંધાને લાગતા અનુભવો છે. પોતાના વડીલોના મોઢેથી સાંભળેલી વાતો છે. પોતાના મિત્રવર્તુળમાં થતી ગમ્મતો છે. પળેપળ બદલાતી દુનિયા પડી છે, પછી સામુહિક ચોરીયજ્ઞમાં જોડાઈને સ્વાહા… સ્વાહા … કરવાની જરૂર એમને લાગતી નથી.
ભવિષ્યના સારા સારા લેખકો,કવિઓ,વાર્તાકારો, નિબંધકારો,કલાકારો એ તમામ બ્લોગર્સરૂપે બ્લોગજગતમાંથી બહાર પડશે ત્યારે બ્લોગજગતના આ પ્રકારના રાહતકામની કદર થશે.
તો અમે અટકીએ? છટકીએ? ભટકીએ? અને ફરી મળીએ?
જલસા કરો.
યશવંત ઠક્કર
વળતા પડકારા